Neuromielitis optica
Zapobieganie i profilaktyka
Neuromielitis optica (NMO) to autoimmunologiczna choroba demielinizacyjna ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzująca się preferencyjnym zajęciem nerwów wzrokowych i rdzenia kręgowego. Ryzyko nawrotów przekracza 90%, co wymaga długoterminowej immunoterapii, zwłaszcza u pacjentów z obecnością przeciwciał AQP4-IgG, u których leczenie zapobiegawcze powinno być wdrożone już po pierwszym ataku. FDA zatwierdziła od 2019 roku cztery leki: ekulizumab (zmniejsza ryzyko nawrotu o 94%), rawulizumab (98,6%), inebilizumab (73%) oraz satralizumab (55%). Wcześniej stosowano azatioprynę (2,5 mg/kg/dzień), rytuksymab (redukcja nawrotów o 88%), mykofenolan mofetylu (87,4%) oraz metotreksat i mitoksantron, których stosowanie ogranicza się ze względu na toksyczność i brak danych. Terapia powinna trwać minimum 2-3 lata bez nawrotów, a decyzja o jej zakończeniu wymaga indywidualnej oceny ryzyka nawrotów i toksyczności leków.
- Profilaktyka i zapobieganie nawrotom w neuromielitis optica
- Leki stosowane w profilaktyce NMO
- Zatwierdzone leki immunosupresyjne
- Leki stosowane poza wskazaniami rejestracyjnymi
- Zalecenia dotyczące terapii pierwszego rzutu
- Czas trwania leczenia zapobiegawczego
- Szczepienia a profilaktyka NMO
- Profilaktyka NMO u kobiet w ciąży
- Identyfikacja czynników wyzwalających nawroty
- Podsumowanie zaleceń profilaktycznych
Profilaktyka i zapobieganie nawrotom w neuromielitis optica
Neuromielitis optica (NMO), znana również jako choroba Devica, jest autoimmunologiczną chorobą demielinizacyjną ośrodkowego układu nerwowego, która preferencyjnie zajmuje nerwy wzrokowe i rdzeń kręgowy. Większość pacjentów z NMO doświadcza nawracających rzutów, które mogą prowadzić do poważnego i trwałego upośledzenia funkcji neurologicznych. Z tego powodu zapobieganie nawrotom jest kluczowym elementem terapii tej choroby.12
Znaczenie profilaktyki w NMO
W NMO prawdopodobieństwo nawrotu aktywności choroby wynosi ponad 90%, co podkreśla konieczność stosowania długoterminowego leczenia immunosupresyjnego. Wczesna identyfikacja i rozpoczęcie leczenia są niezwykle istotne w zarządzaniu chorobą. Zapobieganie nawrotom jest priorytetem terapeutycznym, ponieważ każdy atak może pozostawić pacjenta trwale niepełnosprawnym i pogorszyć jakość życia.123
U pacjentów z przeciwciałami przeciwko akwaporynie-4 (AQP4-IgG) zaleca się rozpoczęcie długoterminowej immunoterapii już po pierwszym ataku. Takich pacjentów uznaje się za zagrożonych nawrotem bezterminowo i należy rozważyć leczenie zapobiegawcze, nawet u osób z długotrwałą remisją kliniczną.12
Leki stosowane w profilaktyce NMO
Leczenie zapobiegawcze w NMO koncentruje się na szeregu leków immunosupresyjnych. Chociaż żaden z nich nie został zwalidowany w rygorystycznym randomizowanym badaniu, liczne badania retrospektywne i kilka ostatnich badań prospektywnych dostarczyły dowodów na skuteczność kilku leków w zapobieganiu zaostrzeniom NMO.12
Zatwierdzone leki immunosupresyjne
Od 2019 roku FDA zatwierdziła trzy leki do leczenia pacjentów z NMO z dodatnim wynikiem przeciwciał anty-AQP4:12
- Ekulizumab (Soliris) – przeciwciało monoklonalne, które hamuje układ dopełniacza. Badania wykazały, że zmniejsza ryzyko nawrotu o około 94%.12
- Inebilizumab (Uplizna) – zmniejsza ryzyko nawrotu o około 73% w porównaniu z osobami z NMOSD nieprzyjmującymi terapii.12
- Satralizumab (Enspryng) – zmniejsza ryzyko nawrotu o około 55% w porównaniu z osobami z NMOSD nieprzyjmującymi terapii.12
- Rawulizumab (Ultomiris) – najnowszy zatwierdzony lek, który zmniejsza ryzyko nawrotu o około 98,6%.12
Leki stosowane poza wskazaniami rejestracyjnymi
Przed zatwierdzeniem wyżej wymienionych leków, najczęściej stosowanymi preparatami w zapobieganiu nawrotom NMO były:12
- Azatiopryna (Imuran, Azasan) – inhibitor syntezy DNA, jest przekształcany w analog purynowy zakłócający syntezę puryn (adeniny i guaniny). Hamuje proliferację komórek, szczególnie limfocytów. Typowa dawka to 2,5 mg/kg/dzień.12
- Rytuksymab (Rituxan) – chimeryczne przeciwciało monoklonalne przeciwko białku CD20, które znajduje się głównie na powierzchni limfocytów B. Zmniejsza częstość nawrotów o 88%, przy czym 2/3 pacjentów osiąga całkowitą remisję podczas 10-letniego okresu badania.12
- Mykofenolan mofetylu (CellCept) – prolek aktywnego metabolitu kwasu mykofenolowego, hamuje proliferację limfocytów poprzez inhibicję biosyntezy nukleotydów guanozynowych. Zmniejsza częstość nawrotów o 87,4% z 36% współczynnikiem niepowodzenia.12
- Metotreksat (Trexall, Xatmep) – hamuje enzymy zależne od folianów i zakłóca syntezę puryn i tymidylanu.12
- Mitoksantron – ze względu na potencjalną toksyczność, jego stosowanie powinno być ograniczone do przypadków opornych na inne leczenie.12
- Prednizon – kortykoidy w małych dawkach stosowane są częściej w innych częściach świata.12
Oprócz wyżej wymienionych leków, w leczeniu zapobiegawczym NMO stosowane są również:1
- Cyklofosfamid – lek immunosupresyjny
- Tocilizumab (Actemra) – przeciwciało monoklonalne
- Dożylne immunoglobuliny – mogą zmniejszyć częstość nawrotów NMO
Zalecenia dotyczące terapii pierwszego rzutu
Zgodnie z najnowszymi zaleceniami, długoterminową immunoterapię u pacjentów z NMO z dodatnim wynikiem na obecność przeciwciał AQP4-IgG należy rozpocząć od jednego z przeciwciał monoklonalnych: ekulizumabu/rawulizumabu, inebilizumabu, rytuksymabu lub satralizumabu, jeśli są dostępne.1
Ze względu na większą dostępność danych klinicznych, azatiopryna, mykofenolan mofetylu i rytuksymab są najczęściej zalecanymi terapiami pierwszego rzutu w profilaktyce NMO. Z uwagi na potencjalną toksyczność mitoksantronu i ograniczone dane kliniczne dotyczące metotreksatu i cyklosporyny, lekarze powinni rozważyć ograniczenie ich stosowania do przypadków opornych na standardowe leczenie.12
Czas trwania leczenia zapobiegawczego
Nie ma konsensusu co do czasu trwania terapii zapobiegawczej w NMO, ale ogólnie za minimum uważa się 2-3 lata okresu bez nawrotów, biorąc pod uwagę ryzyko długoterminowej toksyczności tych leków. Decyzja o zaprzestaniu leczenia musi być oparta na starannej rozmowie między pacjentem a lekarzem prowadzącym, uwzględniającej historię nawrotów (częstość, nasilenie, powrót do zdrowia), toksyczność leczenia (faktyczną lub potencjalną), czas trwania leczenia i inne czynniki motywujące (np. chęć zajścia w ciążę).12
Szczepienia a profilaktyka NMO
Odpowiednie szczepienia są bezpieczne i skuteczne u większości pacjentów i mogą zapobiegać infekcjom oraz zmniejszać ryzyko nawrotów. Praktyki mające na celu zminimalizowanie ryzyka nawrotu związanego ze szczepionką obejmują krótkotrwałe, niskodiaskowe leczenie doustnymi steroidami na kilka dni przed szczepieniem oraz doustną dawkę leku przeciwhistaminowego w dniu szczepienia.1
U pacjentów z aktywną chorobą NMOSD, rozpoczęcie terapii nie powinno być odkładane z powodu niekompletnego statusu szczepień. Szczepienia powinny być aktualizowane zgodnie z krajowymi zaleceniami i standardami tak szybko, jak to możliwe.1
Profilaktyka NMO u kobiet w ciąży
Immunosupresja indukowana ciążą może wpływać na choroby autoimmunologiczne, takie jak NMO. Badania wykazują, że około 20-47% kobiet rozwija pierwsze objawy NMO podczas ciąży lub w ciągu roku po porodzie.1
Długoterminowa immunoterapia nie powinna być przerywana ani odkładana ze względu na chęć zajścia w ciążę. Przeciwciała monoklonalne (ekulizumab/rawulizumab, rytuksymab, tocilizumab) lub azatiopryna powinny być kontynuowane w trakcie ciąży.1
Przed zajściem w ciążę należy przerwać stosowanie:12
- Mykofenolanu mofetylu (MMF) – 6 tygodni przed poczęciem
- Metotreksatu (MTX) – 3 miesiące przed poczęciem
- Cyklofosfamidu – 3 miesiące przed poczęciem
Ze względu na zwiększone ryzyko nawrotu po porodzie, szybkie wprowadzenie terapii profilaktycznej jest uzasadnione. Najbezpieczniejszymi opcjami leczenia podczas ciąży wydają się być azatiopryna i rytuksymab.12
Identyfikacja czynników wyzwalających nawroty
Identyfikacja potencjalnych czynników wyzwalających nawroty NMO jest obszarem trwających badań. Zrozumienie tych czynników, które mogą obejmować infekcje i stres, może pomóc pacjentom podjąć proaktywne kroki w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu.1
Dobra higiena i mycie rąk są ważne, jeśli pacjent przyjmuje leki immunosupresyjne, podobnie jak posiadanie dobrego urologa w przypadku ryzyka infekcji dróg moczowych. Przewlekła immunosupresja wymaga regularnych badań skóry u dermatologa, ponieważ układ odpornościowy jest naszą najlepszą obroną przed rozwijającymi się komórkami nowotworowymi, a każde z tych leczenia może zakłócać jego normalne funkcjonowanie.1
Podsumowanie zaleceń profilaktycznych
NMO to przewlekła choroba, która wymaga długoterminowego zarządzania. Pacjenci potrzebują ścisłego monitorowania przez personel medyczny w celu dostosowania planów leczenia i zminimalizowania aktywności choroby oraz progresji niepełnosprawności.1
Chociaż NMO nie można wyleczyć, wczesna interwencja i leczenie mogą zatrzymać postęp choroby, zapobiec niepełnosprawności i nawrotom. Celem jest utrzymanie lub poprawa jakości życia pacjenta.1
Ważne jest, aby podkreślić, że niektóre leki immunomodulujące stosowane w leczeniu stwardnienia rozsianego (MS), takie jak interferon-β, fingolimod, natalizumab i alemtuzumab, nasilają progresję choroby NMO i nie powinny być stosowane w jej leczeniu.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.