Wirus zika
Objawy
Wirus Zika (ZIKV), należący do rodziny Flaviviridae, jest przenoszony głównie przez komary Aedes aegypti i Aedes albopictus. Okres inkubacji wynosi 3-14 dni. U około 60-80% zakażonych przebieg jest bezobjawowy, a u 20% pojawiają się objawy takie jak łagodna gorączka (<38,9°C), plamisto-grudkowa wysypka (występująca u ~90% chorych), bóle stawów i mięśni, zapalenie spojówek oraz ból głowy. Objawy utrzymują się zwykle 2-7 dni i mają łagodny przebieg, rzadko wymagając hospitalizacji. Powikłania neurologiczne, takie jak zespół Guillaina-Barrégo (2/10 000 zakażonych), zapalenie mózgu, opon mózgowych czy rdzenia, są rzadkie, ale mogą prowadzić do ciężkich następstw, w tym paraliżu i konieczności wsparcia oddechowego. Zakażenie może także wywoływać zaburzenia krzepnięcia i małopłytkowość.
Charakterystyka wirusa zika
Wirus zika (Zika virus, ZIKV) należy do rodziny Flaviviridae i rodzaju Flavivirus. Jest to wirus RNA, który jest blisko spokrewniony z wirusami dengi, żółtej gorączki, japońskiego zapalenia mózgu i wirusem Zachodniego Nilu. Wirus zika jest przenoszony głównie przez ukąszenia komarów z rodzaju Aedes, w szczególności Aedes aegypti i Aedes albopictus, znanych również jako komar tygrysi. Okres inkubacji wirusa zika wynosi zazwyczaj od 3 do 14 dni po ukąszeniu przez zakażonego komara, choć może być krótszy lub dłuższy u niektórych osób.12
Objawy kliniczne zakażenia wirusem zika
Większość osób (około 60-80%) zakażonych wirusem zika nie rozwija żadnych objawów lub są one tak łagodne, że pozostają niezauważone. Oszacowano, że tylko około 1 na 5 osób (20%) rozwija objawy kliniczne po zakażeniu.123 Brak objawów u większości zakażonych osób stanowi wyzwanie dla właściwej diagnostyki i monitorowania rozprzestrzeniania się wirusa w populacji.4
Typowe objawy zakażenia
U osób, które rozwijają objawy, choroba jest zazwyczaj łagodna, a symptomy utrzymują się od kilku dni do tygodnia. Najczęstsze objawy zakażenia wirusem zika obejmują:12
- Gorączkę (zwykle łagodną, poniżej 38,9°C)1
- Wysypkę skórną (głównie plamisto-grudkową/maculopapular), często swędzącą12
- Bóle stawów (arthralgia), szczególnie małych stawów dłoni i stóp1
- Zapalenie spojówek (nie-ropne zapalenie, czerwone oczy)1
- Bóle mięśni (myalgia)1
- Ból głowy, często za oczami (ból zaoczodołowy)1
Rzadziej występujące objawy mogą obejmować:12
- Obrzęk okołostawowy1
- Dolegliwości żołądkowo-jelitowe (ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka)1
- Ból gardła1
- Zawroty głowy1
- Zmęczenie i obniżenie energii1
Charakterystyka wysypki
Wysypka jest jednym z najbardziej charakterystycznych objawów zakażenia wirusem zika, występującym u około 90% pacjentów z objawami.1 Może mieć charakter plamisto-grudkowy (papules) lub szkarlatynopodobny (micropapules). Zazwyczaj zaczyna się na twarzy w pierwszym dniu choroby i rozprzestrzenia się na tułów i kończyny. Może obejmować dłonie i podeszwy stóp, które mogą być obrzęknięte. Wysypka zaczyna blaknąć po 2-3 dniach i całkowicie zanika w ciągu tygodnia.1
Czas trwania objawów
Objawy zakażenia wirusem zika są zwykle łagodne i ustępują samoistnie. Typowo trwają od 2 do 7 dni. U większości osób choroba nie jest na tyle poważna, aby wymagać hospitalizacji.123 Śmiertelność w przebiegu zakażenia wirusem zika jest bardzo rzadka, występująca w mniej niż 1% przypadków.1
Progresja choroby i potencjalne powikłania
Chociaż większość zakażeń wirusem zika ma przebieg łagodny i samoograniczający się, w niektórych przypadkach mogą wystąpić poważne powikłania neurologiczne lub inne, zwłaszcza u określonych grup ryzyka.12
Zespół Guillaina-Barrégo
Rzadkim, ale poważnym powikłaniem zakażenia wirusem zika jest zespół Guillaina-Barrégo (GBS). Jest to zaburzenie autoimmunologiczne, w którym układ odpornościowy pacjenta atakuje własne komórki nerwowe, powodując osłabienie mięśni, a w niektórych przypadkach nawet paraliż.12 Szacuje się, że zespół Guillaina-Barrégo występuje u około 2 na 10 000 osób zakażonych wirusem zika.1
Objawy GBS mogą się utrzymywać od kilku tygodni do kilku miesięcy i obejmują:12
- Osłabienie mięśni
- Parestezje (mrowienie, drętwienie)
- W ciężkich przypadkach – paraliż
- Może wymagać hospitalizacji i wsparcia oddechowego
Większość osób w pełni wraca do zdrowia po przebytym zespole Guillaina-Barrégo, chociaż niektórzy pacjenci mogą mieć trwałe uszkodzenia.1 Objawy neurologiczne GBS pojawiają się zwykle około 6 dni po wystąpieniu objawów zakażenia wirusem zika.1
Inne powikłania neurologiczne
W rzadkich przypadkach wirus zika może powodować również inne poważne choroby neurologiczne, takie jak:12
- Zapalenie mózgu (encephalitis) – obrzęk mózgu
- Zapalenie opon mózgowych (meningitis) – zapalenie tkanek otaczających mózg
- Zapalenie rdzenia kręgowego (myelitis)
- Neuropatia
- Zapalenie błony naczyniowej oka (uveitis)
Objawy zapalenia mózgu związanego z wirusem zika mogą obejmować zaburzenia świadomości, drażliwość, zmiany osobowości i drgawki, a w ciężkich przypadkach głęboką śpiączkę i śmierć.1
Zaburzenia krzepnięcia krwi
W rzadkich przypadkach wirus zika może wywoływać zaburzenia krzepnięcia krwi, które mogą prowadzić do krwawień, powstawania siniaków lub spowolnienia krzepnięcia krwi. Może również wystąpić ciężka małopłytkowość.12
Wirus zika w czasie ciąży
Szczególne znaczenie ma zakażenie wirusem zika u kobiet w ciąży, gdyż może ono prowadzić do poważnych wad wrodzonych u rozwijającego się płodu.12
Zespół wrodzonego zakażenia wirusem zika
Zakażenie wirusem zika podczas ciąży może spowodować zakażenie wrodzone z poważnymi wadami mózgu i oczu, w tym:123
- Małogłowie (microcephaly) – nieprawidłowo mała głowa i mózg dziecka
- Zwapnienia wewnątrzczaszkowe (intracranial calcifications)
- Zanik mózgu lub kory mózgowej (cerebral/cortical atrophy)
- Nieprawidłowości siatkówkowo-naczyniówkowe (chorioretinal abnormalities)
- Nieprawidłowości nerwu wzrokowego (optic nerve abnormalities)
- Przykurcze kończyn (limb contractures)
- Zwiększone napięcie mięśniowe (high muscle tone)
- Utrata słuchu (hearing loss)
- Problemy ze wzrokiem (vision loss)
Te cechy kliniczne są wspólnie określane jako wrodzony zespół wirusa zika (congenital Zika syndrome).1 Dzieci z tym zespołem mogą doświadczać opóźnień rozwojowych, w tym problemów z mową, siedzeniem, staniem i chodzeniem. Mogą mieć również trudności z karmieniem, takie jak problemy z połykaniem.1
Powikłania ciąży
Zakażenie wirusem zika podczas ciąży wiąże się również z innymi powikłaniami ciąży, w tym:12
- Utrata płodu
- Poród martwego dziecka (stillbirth)
- Poród przedwczesny (preterm birth)
Ryzyko wad wrodzonych
Nie każde dziecko, którego matka została zakażona wirusem zika podczas ciąży, rodzi się z małogłowiem lub innymi wadami wrodzonymi. Badania wskazują, że odsetek zakażeń płodu może wynosić od 1% do 13% w przypadku zakażenia matki w pierwszym trymestrze ciąży.1 Uważa się, że zakażenie we wczesnych etapach ciąży, gdy organy płodu dopiero się formują, wiąże się z najgorszymi następstwami.1
Ogólnie szacuje się, że około 5% (1 na 20) dzieci urodzonych przez osoby zakażone wirusem zika ma wady wrodzone.1 Badania sugerują, że ryzyko zakażenia płodu jest mniejsze w drugim i trzecim trymestrze, ale potrzebne są dalsze badania, aby to potwierdzić.1
Diagnostyka wad wrodzonych
Warto zauważyć, że niemowlęta z wrodzonym zakażeniem wirusem zika mogą nie wykazywać żadnych objawów przy urodzeniu, ale mogą mieć nieprawidłowości w badaniach neuroobrazowych lub następstwa kliniczne (np. utratę wzroku), które są wykrywane dopiero po urodzeniu.1 Małogłowie najłatwiej wykryć w badaniach ultrasonograficznych w późnym drugim/wczesnym trzecim trymestrze ciąży, ale może być zauważone już w 18-20 tygodniu ciąży.1
Leczenie i rokowanie
Nie istnieje specyficzne leczenie zakażenia wirusem zika ani szczepionka zapobiegająca zakażeniu. Leczenie jest głównie objawowe i wspierające.12
Leczenie objawowe
Zalecenia dotyczące leczenia objawowego obejmują:12
- Odpoczynek
- Nawodnienie (przyjmowanie dużej ilości płynów)
- Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, takie jak paracetamol (np. Tylenol)
- Unikanie aspiryny i niesteroidowych leków przeciwzapalnych do czasu wykluczenia dengi ze względu na ryzyko krwawienia
Rokowanie
Rokowanie dla większości osób zakażonych wirusem zika jest dobre. Większość zakażeń przebiega bezobjawowo lub powoduje tylko łagodne objawy, które ustępują samoistnie w ciągu tygodnia.12 Ciężka choroba wymagająca hospitalizacji jest rzadka, a zgony związane z wirusem zika zdarzają się bardzo rzadko.1
Jednak zakażenie wirusem zika podczas ciąży może mieć poważne konsekwencje dla rozwijającego się płodu, prowadząc do wad wrodzonych, które są trwałe.1 Podobnie, w przypadku rozwoju zespołu Guillaina-Barrégo jako powikłania zakażenia wirusem zika, chociaż większość osób w pełni wraca do zdrowia, niektórzy pacjenci mogą mieć trwałe uszkodzenia neurologiczne.1
Nie ma lekarstwa na wirusa zika ani na powikłania, które może powodować. Leczenie jest ukierunkowane na łagodzenie objawów, a w przypadku ciężkich powikłań neurologicznych lub wad wrodzonych – na zapewnienie odpowiedniej opieki wspierającej i rehabilitacyjnej.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.