nowotwory hormonozależne
Nowotwory hormonozależne to grupa nowotworów, których wzrost i rozwój jest stymulowany przez hormony endogenne. Mechanizm ich powstawania opiera się na obecności receptorów hormonalnych w komórkach nowotworowych, które po związaniu z odpowiednim hormonem aktywują ścieżki sygnałowe prowadzące do proliferacji komórek.
Do najczęstszych nowotworów hormonozależnych należą: rak piersi (estrogeno- i progesteronozależny), rak endometrium (estrogeno- i progesteronozależny), rak prostaty (androgenozależny) oraz niektóre typy raka tarczycy. W przypadku raka piersi obecność receptorów estrogenowych (ER) i progesteronowych (PR) jest istotnym czynnikiem prognostycznym i predykcyjnym odpowiedzi na leczenie.
Leczenie nowotworów hormonozależnych obejmuje terapię hormonalną (endokrynną), której celem jest zmniejszenie poziomu hormonów lub blokowanie ich działania. W przypadku raka piersi stosuje się selektywne modulatory receptora estrogenowego (np. tamoksyfen), inhibitory aromatazy (anastrozol, letrozol) oraz inhibitory receptora estrogenowego (fulwestrant). W raku prostaty wykorzystuje się analogii GnRH, antyandrogeny oraz inhibitory syntezy androgenów.
Oznaczenie statusu receptorów hormonalnych jest obecnie standardem diagnostycznym w procesie kwalifikacji pacjentów do odpowiednich schematów leczenia. Nowotwory hormonozależne charakteryzują się zazwyczaj lepszym rokowaniem niż ich hormononienzależne odpowiedniki, głównie ze względu na dostępność skutecznych terapii hormonalnych, które mogą być stosowane przez wiele lat.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej (Cimicifuga racemosa), stosowany w terapii objawów menopauzy, wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza u pacjentek z zaburzeniami czynności wątroby. Preparat Klimadynon zawiera 2,8 mg suchego wyciągu (DER 5-10:1) oraz 17,2 mg laktozy jednowodnej na tabletkę, co stanowi przeciwwskazanie u pacjentek z nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Zaleca się monitorowanie funkcji wątroby przed i w trakcie terapii, a także natychmiastowe przerwanie leczenia w przypadku objawów uszkodzenia wątroby, takich jak zmęczenie, utrata apetytu, żółtaczka, silny ból brzucha, nudności, wymioty czy ciemne zabarwienie moczu. Krwawienia z pochwy podczas stosowania preparatu są objawem alarmowym wymagającym pilnej konsultacji lekarskiej.
choroby układu sercowo-naczyniowego, Cimicifuga racemosa, dieta niskosodowa, dolegliwości menopauzalne, krwawienie z pochwy, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, nowotwory hormonozależne, objawy menopauzy, pluskwica groniasta, preparaty estrogenowe, rak piersi, schorzenia hepatologiczne, testy czynnościowe wątroby, uszkodzenie wątroby, zaburzenia czynności wątroby, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żółtaczka - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Klimadynon 2,8 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne leku Klimadynon, zawierającego suchy wyciąg z Cimicifuga racemosa, wykazały istotne zmiany wątroby u szczurów już przy dawce 50 mg/kg mc. (odpowiadającej 8 mg/kg u ludzi), znacznie przekraczającej dawkę kliniczną 0,11 mg/kg. Obserwowano zwiększenie masy wątroby, obrzęk mitochondrialny oraz powiększenie kanalików żółciowych, z odwracalnością zmian jedynie przy najniższych dawkach. W 6-miesięcznym badaniu toksyczności ustalono NOEL na poziomie 22,5 mg wyciągu natywnego/kg mc., co stanowi ważny punkt odniesienia dla oceny bezpieczeństwa. Badania genotoksyczności in vitro i in vivo nie wykazały działania mutagennego ani genotoksycznego, co wskazuje na niskie ryzyko uszkodzeń DNA związanych z preparatem.
badania toksykologiczne, badanie chłoniaków, działanie rakotwórcze, genotoksyczność, hepatotoksyczność, mikroskop elektronowy, myszy transgeniczne, nieplanowana synteza DNA, NOEL, nowotwór gruczołu sutkowego, nowotwory hormonozależne, obrzęk mitochondrialny, pluskwica groniasta, test Amesa, test mikrojąderkowy, toksyczność, uszkodzenie wątroby, wyciąg etanolowy - Leksykon substancji czynnych
Etynyloestradiol – Przeciwwskazania stosowania
Etynyloestradiol, syntetyczny estrogen stosowany w złożonych hormonalnych środkach antykoncepcyjnych, wymaga starannej kwalifikacji pacjentek ze względu na liczne przeciwwskazania związane z ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych oraz wpływem na układ krążenia, wątrobę i metabolizm. Przeciwwskazania obejmują aktywną lub przebytą żylną chorobę zakrzepowo-zatorową (DVT, PE), dziedziczne i nabyte predyspozycje do VTE (np. oporność na aktywowane białko C, niedobory antytrombiny III, białka C i S), a także tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, takie jak zawał mięśnia sercowego, udar mózgu czy migrena z aurą. Dodatkowo, preparaty z etynyloestradiolem są przeciwwskazane u pacjentek z ciężkimi chorobami wątroby, nowotworami hormonozależnymi (narządów rodnych, piersi), ciężką hipertriglicerydemią z zapaleniem trzustki, ciężką niewydolnością nerek oraz w przypadku krwawień z dróg rodnych o nieustalonej etiologii. Wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe, takie jak cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, ciężkie nadciśnienie tętnicze (ciśnienie powyżej 140/90 mmHg) i ciężka dyslipoproteinemia, również stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania etynyloestradiolu.
aktywowane białko C, ciężka dyslipoproteinemia, ciężka hipertriglicerydemia, ciężkie nadciśnienie tętnicze, cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, czynnik V Leiden, dławica piersiowa, glekaprewir z pibrentaswirem, hiperhomocysteinemia, krwawienie z dróg rodnych, lecytyna sojowa, migrena z aurą, niedobór antytrombiny III, niedobór białka C, niedobór białka S, niewydolność nerek, nowotwory hormonozależne, ombitaswir z parytaprewirem, oponiak, opryszczka ciężarnych, otoskleroza, przeciwciała antyfosfolipidowe, przemijający napad niedokrwienny, sofosbuwir z welpataswirem, syntetyczny estrogen, tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół Dubina-Johnsona, zespół Rotora, żółtaczka ciążowa, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Medroksyprogesteron – Przedawkowanie
Medroksyprogesteron w postaci octanu (MPA) wykazuje wysoki profil bezpieczeństwa nawet przy dawkach znacznie przekraczających standardowe dawkowanie terapeutyczne (5-10 mg/dobę). W badaniach klinicznych tolerowano dawki doustne do 3 g/dobę (Provera) bez wystąpienia ciężkich działań niepożądanych. Duże dawki MPA są również rutynowo stosowane w terapii hormonozależnych nowotworów, co potwierdza jego względne bezpieczeństwo. W przypadku przedawkowania, zarówno w monoterapii (Provera, Depo-Provera), jak i terapii skojarzonej z estrogenami (Divina), nie zaobserwowano ciężkich objawów toksycznych. Objawy przedawkowania preparatów skojarzonych wynikają głównie z komponentu estrogenowego i obejmują nudności, bóle głowy oraz krwawienia z dróg rodnych, bez określonej dawki progowej wywołującej te symptomy.
dawkowanie terapeutyczne, Depo-Provera, Divina, doustne środki antykoncepcyjne, krwawienie z dróg rodnych, leczenie objawowe, medroksyprogesteron octan, monitorowanie pacjenta, nowotwory hormonozależne, profil bezpieczeństwa leku, progestagen syntetyczny, Provera, przedawkowanie estrogenów, terapia skojarzona z estrogenami, zaburzenia hormonalne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Atywia 0,03 mg + 2 mg
Przeprowadzone badania przedkliniczne leku Atywia, zawierającego 0,03 mg etynyloestradiolu oraz 2 mg dienogestu, wykazały brak istotnych zagrożeń toksykologicznych przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami. Standardowe testy toksyczności po podaniu wielokrotnym nie ujawniły negatywnego wpływu na funkcje fizjologiczne, parametry biochemiczne, hematologiczne ani zmiany histopatologiczne u zwierząt laboratoryjnych. Badania genotoksyczności, obejmujące test Amesa, test aberracji chromosomowych oraz test mikrojądrowy, nie wykazały potencjału mutagennego ani genotoksycznego. Ponadto, analiza potencjalnego działania rakotwórczego nie wskazała na szczególne ryzyko rozwoju nowotworów, choć należy uwzględnić możliwość nasilania wzrostu tkanek i nowotworów hormonozależnych, charakterystyczną dla steroidowych hormonów płciowych.
aberracje chromosomowe, działanie rakotwórcze, etynyloestradiol i dienogest, genotoksyczność, nowotwory hormonozależne, parametry biochemiczne i hematologiczne, potencjał mutagenny, profil bezpieczeństwa, rozwój pourodzeniowy, rozwój zarodka i płodu, steroidowe hormony płciowe, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność reprodukcyjna, zmiany histopatologiczne - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Naraya 3 mg + 0,02 mg
Lek Naraya, zawierający 3 mg drospirenonu i 0,02 mg etynyloestradiolu, jest złożonym doustnym środkiem antykoncepcyjnym (COC). Jego stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentek z nadwrażliwością na składniki leku, w tym laktozę jednowodną (44 mg/tabletka), a także u kobiet z aktywną lub przebytą żylną chorobą zakrzepowo-zatorową (np. zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna), dziedzicznymi lub nabytymi predyspozycjami do VTE (np. oporność na aktywowane białko C, niedobory antytrombiny III, białka C i S), planowanymi rozległymi zabiegami operacyjnymi z unieruchomieniem oraz wysokim ryzykiem VTE wynikającym z wielu czynników ryzyka. Przeciwwskazania obejmują również tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, takie jak zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, migrenę z aurą, obecność przeciwciał antyfosfolipidowych oraz poważne czynniki ryzyka, np. cukrzycę z powikłaniami naczyniowymi, ciężkie nadciśnienie tętnicze i dyslipoproteinemię.
antykoagulant toczniowy, ciężka choroba wątroby, ciężka dyslipoproteinemia, ciężka niewydolność nerek, ciężkie nadciśnienie tętnicze, cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, czynnik V Leiden, dławica piersiowa, drospirenon i etynyloestradiol, glekaprewir/pibrentaswir, guz wątroby, hiperhomocysteinemia, krwawienie z dróg rodnych, laktoza jednowodna, migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi, nadwrażliwość na drospirenon, niedobór antytrombiny III, niedobór białka C, niedobór białka S, nowotwory hormonozależne, ombitaswir parytaprewir rytonawir, oporność na aktywowane białko C, przeciwciała antyfosfolipidowe, przeciwciała antykardiolipinowe, przemijający napad niedokrwienny, sofosbuwir z welpataswirem, tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, złożony doustny produkt antykoncepcyjny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Vibin 3 mg + 0,03 mg
Lek Vibin, zawierający 3 mg drospirenonu i 0,03 mg etynyloestradiolu, jest przeciwwskazany u pacjentek z aktywną lub przebytą żylną chorobą zakrzepowo-zatorową (w tym DVT i PE), dziedzicznymi lub nabytymi predyspozycjami do VTE (np. oporność na aktywowane białko C, niedobory antytrombiny III, białka C i S), a także u pacjentek z wysokim ryzykiem zakrzepicy z powodu współistnienia wielu czynników ryzyka. Przeciwwskazania dotyczą również tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych, takich jak zawał mięśnia sercowego, dławica piersiowa, udar mózgu (czynny lub przebyty) oraz obecność czynników ryzyka, np. hiperhomocysteinemii, przeciwciał antyfosfolipidowych czy migreny z aurą. Dodatkowo, Vibin nie powinien być stosowany u pacjentek z ciężką chorobą wątroby, ostrą niewydolnością nerek, guzami wątroby, nowotworami hormonozależnymi (narządy płciowe, piersi) oraz przy nieustalonym krwawieniu z dróg rodnych. Preparat zawiera laktozę (62 mg w tabletkach aktywnych, 89,5 mg w placebo), co jest istotne u pacjentek z nietolerancją laktozy.
antykoagulant toczniowy, choroba wątroby, cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, czynnik V Leiden, dławica piersiowa, drospirenon i etynyloestradiol, dyslipoproteinemia, glekaprewir, guzy wątroby, hiperhomocysteinemia, hormonalna antykoncepcja, krwawienie z dróg rodnych, laktoza jednowodna, migrena z aurą, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na substancje czynne, niedobór antytrombiny III, niedobór białka C, niedobór białka S, niewydolność nerek, nowotwory hormonozależne, ombitaswir, oporność na aktywowane białko C, przeciwciała antyfosfolipidowe, przemijający napad niedokrwienny, sofosbuwir, tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, udar mózgu, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Cyproteron – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Cyproteron octan, stosowany w dawkach terapeutycznych (np. Androcur 50 mg, Cyprodiol 2 mg + 0,035 mg etynyloestradiolu), wykazuje stosunkowo korzystny profil bezpieczeństwa w badaniach przedklinicznych, bez istotnej toksyczności systemowej przy zalecanym schemacie dawkowania. Wysokie dawki (do 300 mg/dobę) mogą wywoływać efekty podobne do kortykosteroidów na nadnercza u zwierząt, a w okresie różnicowania narządów płciowych istnieje ryzyko feminizacji płodów męskich, choć badania noworodków nie potwierdziły tego efektu klinicznie. Cyproteron jest przeciwwskazany w ciąży ze względu na potencjalne ryzyko wpływu na rozwój płodu. U samców szczurów obserwowano przemijające zahamowanie płodności, bez uszkodzenia plemników i ryzyka wad wrodzonych potomstwa.
Androcur, antyandrogen, badania epidemiologiczne, Cyprodiol, cyproteron, embriotoksyczność, feminizacja, genotoksyczność, hepatocyty, kortykosteroidy, mutagenność, nadnercza, narządy płciowe, nowotwór wątroby, nowotwory hormonozależne, octan cyproteronu, potencjał rakotwórczy, teratogenność, toksyczność systemowa, zahamowanie płodności, zmiany przednowotworowe - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Kelzy PR 2 mg + 0,02 mg
Produkt leczniczy Kelzy PR, zawierający 2 mg dienogestu oraz 0,02 mg etynyloestradiolu, przeszedł szerokie badania przedkliniczne potwierdzające bezpieczeństwo stosowania. Badania farmakologiczne wykazały oczekiwane działania estrogenowe i progestagenne, bez wykrycia toksyczności wykraczającej poza znany profil farmakologiczny tych hormonów. Testy genotoksyczności nie wykazały uszkodzeń materiału genetycznego, a badania rakotwórczości nie ujawniły specyficznych zagrożeń, choć podkreślono potencjał steroidowych hormonów płciowych do stymulacji wzrostu tkanek i nowotworów hormonozależnych, co jest istotne przy długotrwałym stosowaniu u pacjentek z czynnikami ryzyka. Badania wpływu na rozród potwierdziły brak niepokojących sygnałów bezpieczeństwa, zgodnie z profilem złożonych preparatów hormonalnych.
dane przedkliniczne, dienogest i etynyloestradiol, działanie estrogenowe, działanie progestagenne, działanie rakotwórcze, genotoksyczność, hormony płciowe, hormony steroidowe, nowotwory hormonozależne, profil farmakologiczny, ryzyko środowiskowe, toksyczny wpływ na rozród, zagrożenie środowiska wodnego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Aidee 0,03 mg + 2 mg
Lek Aidee, zawierający 2 mg dienogestu i 0,03 mg etynyloestradiolu, jest złożonym hormonalnym środkiem antykoncepcyjnym o licznych przeciwwskazaniach. Nie powinien być stosowany u pacjentek z aktywną lub przebytą żylno-zakrzepową chorobą (VTE), w tym zakrzepicą żył głębokich i zatorowością płucną, a także u osób z genetycznymi lub nabytymi predyspozycjami do VTE (np. mutacja czynnika V Leiden, niedobory antytrombiny III, białka C i S). Przeciwwskazania obejmują również tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, takie jak zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, migrenę z aurą oraz wysokie ryzyko ATE związane z cukrzycą z powikłaniami naczyniowymi, ciężkim nadciśnieniem tętniczym i dyslipoproteinemią. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentek z ciężką chorobą wątroby, guzami wątroby, zapaleniem trzustki związanym z hipertriglicerydemią, nowotworami zależnymi od hormonów płciowych oraz krwawieniami z dróg rodnych o nieustalonej etiologii. Należy także unikać stosowania Aidee w połączeniu z niektórymi lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w terapii HCV (np. ombitaswir/parytaprewir/rytonawir z dazabuwirem, glekaprewir/pibrentaswir, sofosbuwir/welpataswir/woksylaprewir).
antykoagulant toczniowy, cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi, dienogest, dławica piersiowa, dyslipoproteinemia, etynyloestradiol, glekaprewir, guzy wątroby, hiperhomocysteinemia, hipertriglicerydemia, migrena z ogniskowymi objawami, mutacja czynnika V Leiden, nadciśnienie tętnicze, niedobór antytrombiny III, niedobór białka C, niedobór białka S, nowotwory hormonozależne, ombitaswir, oporność na aktywowane białko C, przeciwciała antyfosfolipidowe, przeciwciała antykardiolipinowe, przemijający napad niedokrwienny, sofosbuwir, tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa