Przeciwwskazania stosowania
Etynyloestradiol

Przeciwwskazania stosowania etynyloestradiolu – wprowadzenie

Etynyloestradiol jest syntetycznym estrogenem powszechnie stosowanym w złożonych hormonalnych środkach antykoncepcyjnych w skojarzeniu z różnymi progestagenami. Prawidłowa kwalifikacja pacjentek do terapii preparatami zawierającymi etynyloestradiol jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa leczenia. Przeciwwskazania do stosowania tej substancji wynikają głównie z ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych oraz wpływu na układ krążenia, wątrobę i układ hormonalny.¹

Choroby zakrzepowo-zatorowe jako główne przeciwwskazanie

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (VTE)

Stosowanie preparatów zawierających etynyloestradiol jest przeciwwskazane u pacjentek z występującą lub przebytą żylną chorobą zakrzepowo-zatorową. Dotyczy to zarówno aktywnej choroby (leczonej produktami przeciwzakrzepowymi), jak i przebytych incydentów zakrzepicy żył głębokich (DVT) czy zatorowości płucnej (PE).²

Przeciwwskazaniem jest również stwierdzona dziedziczna lub nabyta predyspozycja do występowania żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, obejmująca:³

• Oporność na aktywowane białko C (w tym czynnik V Leiden)
• Niedobór antytrombiny III
• Niedobór białka C
• Niedobór białka S

⁴

Do stanów zwiększających ryzyko VTE, będących przeciwwskazaniem do stosowania etynyloestradiolu, należą również:⁵

• Rozległy zabieg operacyjny związany z długotrwałym unieruchomieniem
• Wysokie ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej wskutek występowania wielu czynników ryzyka

⁶

Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (ATE)

Podobnie jak w przypadku VTE, tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe stanowią istotne przeciwwskazanie do stosowania etynyloestradiolu. Dotyczy to:⁷

• Czynnych tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych (np. zawał mięśnia sercowego)
• Objawów prodromalnych (np. dławica piersiowa)
• Chorób naczyń mózgowych – czynny udar, przebyty udar lub objawy prodromalne w wywiadzie (np. przemijający napad niedokrwienny – TIA)

⁸

Przeciwwskazana jest również stwierdzona dziedziczna lub nabyta skłonność do występowania tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych, obejmująca:⁹

• Hiperhomocysteinemię
• Obecność przeciwciał antyfosfolipidowych (przeciwciała antykardiolipinowe, antykoagulant toczniowy)

Migrenę z ogniskowymi objawami neurologicznymi w wywiadzie należy traktować jako bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania preparatów z etynyloestradiolem.¹⁰

Wysokie ryzyko zaburzeń zakrzepowo-zatorowych

Przeciwwskazaniem do stosowania etynyloestradiolu jest wysokie ryzyko zaburzeń zakrzepowo-zatorowych tętnic z powodu występowania wielu czynników ryzyka lub występowania jednego z poważnych czynników ryzyka, takich jak:¹¹

• Cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi
• Ciężkie nadciśnienie tętnicze
• Ciężka dyslipoproteinemia

Choroby wątroby

Etynyloestradiol jest przeciwwskazany u pacjentek z aktualnymi lub przebytymi ciężkimi chorobami wątroby, do czasu powrotu parametrów czynności wątroby do wartości prawidłowych.¹²

Szczególne przeciwwskazania dotyczące chorób wątroby obejmują:¹³

• Obecność lub przebycie łagodnych lub złośliwych nowotworów wątroby
• Zapalenie wątroby i żółtaczkę do czasu normalizacji parametrów wątrobowych
• Zespół Dubina-Johnsona i zespół Rotora

^{14 15}

Nowotwory hormonozależne

Obecność lub podejrzenie występowania nowotworów zależnych od hormonów płciowych stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania etynyloestradiolu.¹⁶

Do nowotworów tych zalicza się:¹⁷

• Nowotwory narządów rodnych
• Nowotwory piersi

Zaburzenia metaboliczne

Zapalenie trzustki obecnie lub w przeszłości, jeśli współwystępuje z ciężką hipertriglicerydemią, stanowi przeciwwskazanie do stosowania etynyloestradiolu.¹⁸

Do istotnych zaburzeń metabolicznych, będących przeciwwskazaniem do stosowania etynyloestradiolu, należą:¹⁹

• Ciężka hipertriglicerydemia połączona z zapaleniem trzustki
• Ciężkie zaburzenia metabolizmu lipidów

Niewydolność nerek

Ciężka lub ostra niewydolność nerek stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających etynyloestradiol, szczególnie w połączeniu z drospirenonem.^{20 21}

Krwawienia z dróg rodnych o nieustalonej etiologii

Krwawienie z dróg rodnych o nieustalonej etiologii jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania etynyloestradiolu, gdyż może maskować objawy chorób wymagających diagnostyki i leczenia.^{22 23}

Istotne interakcje lekowe

Stosowanie preparatów zawierających etynyloestradiol jest przeciwwskazane podczas jednoczesnego stosowania niektórych leków przeciwwirusowych stosowanych w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C:²⁴

• Produkty lecznicze zawierające ombitaswir z parytaprewirem i rytonawirem oraz dazabuwir
• Produkty lecznicze zawierające glekaprewir z pibrentaswirem
• Produkty lecznicze zawierające sofosbuwir z welpataswirem i woksylaprewirem

²⁵

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Nadwrażliwość na etynyloestradiol lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jego stosowania.^{26 27}

Ciąża i karmienie piersią

Ciąża lub jej podejrzenie stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania etynyloestradiolu.²⁸

W niektórych przypadkach przeciwwskazaniem może być również karmienie piersią, szczególnie w okresie krótszym niż 6 tygodni po porodzie.²⁹

Specjalne grupy pacjentów i stany kliniczne

Etynyloestradiol może być przeciwwskazany w innych specyficznych sytuacjach klinicznych:³⁰

• Oponiak lub oponiak w wywiadzie (przeciwwskazanie dla produktów zawierających cyproteron)
• Idiopatyczna żółtaczka ciążowa, ostry świąd w ciąży lub opryszczka ciężarnych w wywiadzie
• Otoskleroza z nasileniem podczas wcześniejszej ciąży
• U pacjentek palących 15 lub więcej papierosów na dobę w wieku powyżej 35 lat

^{31 32}

Dodatkowe przeciwwskazania dla poszczególnych produktów

Niektóre produkty zawierające etynyloestradiol mogą mieć dodatkowe przeciwwskazania, związane ze specyficznymi składnikami lub postacią leku:³³

• Nadwrażliwość na orzeszki ziemne lub soję (w przypadku preparatów zawierających lecytynę sojową)
• Niedostatecznie kontrolowana cukrzyca
• Niekontrolowane nadciśnienie tętnicze lub znaczne zwiększenie ciśnienia tętniczego (stale utrzymujące się wartości ciśnienia tętniczego powyżej 140/90 mmHg)

³⁴

Postępowanie w przypadku wystąpienia przeciwwskazań

Jeżeli którykolwiek z wymienionych stanów będących przeciwwskazaniem wystąpi po raz pierwszy podczas stosowania preparatu zawierającego etynyloestradiol, należy natychmiast przerwać jego przyjmowanie i zastosować alternatywną metodę antykoncepcji.³⁵

W przypadku planowanych zabiegów operacyjnych, które wiążą się z długotrwałym unieruchomieniem, zaleca się odstawienie preparatu na 4-6 tygodni przed zabiegiem i niewznawianie stosowania do 2 tygodni po pełnym uruchomieniu pacjentki.³⁶

Pacjentki z migreną leczone preparatami zawierającymi etynyloestradiol powinny być poinstruowane o konieczności niezwłocznego zgłoszenia się do lekarza w przypadku wystąpienia aury lub nasilenia objawów migrenowych, gdyż będzie to wymagało natychmiastowego odstawienia preparatu.³⁷

Pacjentki, które ze względu na przeciwwskazania nie mogą przyjmować preparatów zawierających etynyloestradiol, powinny zostać skierowane do specjalisty w celu doboru odpowiedniej alternatywnej metody antykoncepcji.³⁸