Działania niepożądane
Etynyloestradiol

Etynyloestradiol, syntetyczny estrogen stosowany w dawkach od 0,015 mg do 0,035 mg w złożonych hormonalnych środkach antykoncepcyjnych, wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych. Najczęstsze objawy to ból głowy (≥10%), migrena (1-10%), ból i tkliwość piersi (≥10%), nudności (1-10%), zaburzenia miesiączkowania (≥10%) oraz zmiany nastroju (1-10%). Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko poważnych powikłań zakrzepowo-zatorowych, takich jak żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (VTE) i tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (ATE), które występują rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), ale mogą prowadzić do zgonu lub trwałego inwalidztwa. Ryzyko to jest zwiększone u pacjentek z czynnikami ryzyka, takimi jak palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia krzepnięcia, otyłość czy żylaki. Ponadto, stosowanie etynyloestradiolu może nieznacznie podnosić ryzyko rozwoju raka piersi (bardzo rzadko <1/10 000), nowotworów wątroby oraz raka szyjki macicy, choć związek przyczynowy nie jest jednoznaczny.

  1. Działania niepożądane etynyloestradiolu
    1. Najczęściej występujące działania niepożądane
    2. Ciężkie działania niepożądane
    3. Inne działania niepożądane według układów i narządów
    4. Szczególne sytuacje kliniczne i interakcje
    5. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych
  2. Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi
    1. Ryzyko zakrzepowo-zatorowe
    2. Ryzyko rozwoju nowotworów
    3. Zaburzenia czynności wątroby
    4. Nadciśnienie tętnicze
    5. Pogorszenie istniejących chorób
    6. Obrzęk naczynioruchowy
    7. Zaburzenia gospodarki węglowodanowej
    8. Zaburzenia lipidowe
  3. Tabela działań niepożądanych
    1. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane etynyloestradiolu

Etynyloestradiol jest syntetycznym estrogenem powszechnie stosowanym w złożonych hormonalnych środkach antykoncepcyjnych. Występuje w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak tabletki powlekane, systemy terapeutyczne dopochwowe oraz w różnych dawkach – od 0,015 mg do 0,035 mg. Poniżej przedstawiono szczegółowy przegląd działań niepożądanych związanych z tą substancją oraz potencjalne zagrożenia dla pacjentów.1

Najczęściej występujące działania niepożądane

Wśród najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem etynyloestradiolu można wymienić:

  • Ból głowy i migrena – występują u około 5-6% kobiet2
  • Ból piersi i tkliwość piersi3
  • Nudności i ból brzucha4
  • Zaburzenia miesiączkowania, w tym krwawienie śródcykliczne5
  • Zmiany nastroju, obniżenie nastroju6
  • Zakażenia pochwy i upławy7

Ciężkie działania niepożądane

Stosowanie etynyloestradiolu wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi:

Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe

Najpoważniejszym działaniem niepożądanym związanym z etynyloestradiolem jest zwiększone ryzyko wystąpienia zakrzepicy żył i tętnic oraz zdarzeń zakrzepowo-zatorowych, takich jak:8

  • Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (VTE)
  • Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (ATE)
  • Zawał mięśnia sercowego
  • Udar mózgu
  • Przemijający napad niedokrwienny
  • Zakrzepica żylna
  • Zatorowość płucna

Ryzyko wystąpienia tych powikłań może być jeszcze większe u kobiet z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak:9

  • Palenie tytoniu
  • Nadciśnienie tętnicze
  • Zaburzenia krzepnięcia krwi
  • Zaburzenia metabolizmu lipidów
  • Znaczna otyłość
  • Żylaki
  • Występujące w przeszłości zapalenie żył lub zakrzepica
Nowotwory

Stosowanie etynyloestradiolu może wiązać się z nieznacznie zwiększonym ryzykiem rozwoju niektórych nowotworów:10

  • Rak piersi – częstość diagnozowania raka piersi jest nieznacznie zwiększona u kobiet stosujących złożone hormonalne środki antykoncepcyjne. Ponieważ jednak rak piersi występuje rzadko u kobiet poniżej 40. roku życia, liczba dodatkowych rozpoznań jest niewielka w porównaniu z ogólnym ryzykiem wystąpienia raka piersi.11
  • Nowotwory wątroby (łagodne i złośliwe)12
  • Rak szyjki macicy13
Inne ciężkie działania niepożądane

Etynylostradiol może również powodować lub nasilać następujące stany:14

  • Nadciśnienie tętnicze
  • Hipertriglicerydemia
  • Zaburzenia czynności wątroby (ostre lub przewlekłe)
  • U kobiet z dziedzicznym lub nabytym obrzękiem naczynioruchowym – nasilenie objawów15
  • Choroby, których związek ze stosowaniem złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych nie jest w pełni wyjaśniony, ale mogą zostać zaostrzone:
    • Choroba Leśniowskiego-Crohna
    • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
    • Padaczka
    • Migrena
    • Mięśniaki macicy
    • Porfiria
    • Toczeń rumieniowaty układowy
    • Opryszczka ciężarnych
    • Pląsawica Sydenhama
    • Zespół hemolityczno-mocznicowy
    • Żółtaczka cholestatyczna

Inne działania niepożądane według układów i narządów

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych związanych z etynyloestradiolem, pogrupowane według układów i narządów oraz częstości występowania.

Układ/narząd Działanie niepożądane Częstość występowania
Zaburzenia układu immunologicznego Nadwrażliwość Niezbyt często
Reakcje alergiczne Rzadko
Nasilenie objawów dziedzicznego i nabytego obrzęku naczynioruchowego Częstość nieznana
Astma Rzadko
Reakcje anafilaktyczne Bardzo rzadko
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Zatrzymanie płynów Często
Zwiększenie apetytu Niezbyt często
Zmniejszenie apetytu Niezbyt często
Hipertriglicerydemia Niezbyt często
Zaburzenia psychiczne Obniżenie nastroju Często
Zmienność nastroju Często
Zmniejszenie libido Niezbyt często
Zwiększenie libido Rzadko
Depresja Niezbyt często
Zaburzenia układu nerwowego Ból głowy Bardzo często
Migrena Często
Zawroty głowy Niezbyt często
Drgawki Rzadko
Zaburzenia oka Nietolerancja soczewek kontaktowych Niezbyt często
Zaburzenia widzenia Rzadko
Zaburzenia ucha i błędnika Nagła utrata słuchu Rzadko
Szumy uszne Rzadko
Zawroty głowy Rzadko
Zaburzenia naczyniowe Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Rzadko
Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe Rzadko
Nadciśnienie tętnicze Niezbyt często
Niedociśnienie tętnicze Rzadko
Uderzenia gorąca Niezbyt często
Żylaki Niezbyt często
Zakrzepica tętnicy płucnej Bardzo rzadko
Zakrzepica żył siatkówki Rzadko
Zaburzenia żołądka i jelit Nudności Często
Ból brzucha Często
Wymioty Niezbyt często
Biegunka Niezbyt często
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Trądzik Często
Wysypka Niezbyt często
Pokrzywka Niezbyt często
Ostuda Niezbyt często
Rumień guzowaty Rzadko
Rumień wielopostaciowy Rzadko
Łysienie Niezbyt często
Hirsutyzm Niezbyt często
Zaburzenia układu rozrodczego i piersi Ból piersi Bardzo często
Tkliwość piersi Bardzo często
Krwawienie śródcykliczne Często
Brak miesiączki Często
Powiększenie piersi Niezbyt często
Upławy Często
Kandydoza pochwy Często
Zapalenie pochwy Często
Torbiel jajnika Niezbyt często
Bolesne miesiączkowanie Często
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Zmęczenie Często
Obrzęk Niezbyt często
Drażliwość Niezbyt często
Badania diagnostyczne Zwiększenie masy ciała Często
Zmniejszenie masy ciała Niezbyt często

Szczególne sytuacje kliniczne i interakcje

W niektórych szczególnych sytuacjach klinicznych oraz podczas jednoczesnego stosowania z innymi lekami, mogą wystąpić dodatkowe działania niepożądane związane z etynyloestradiolem:

  • Interakcje lekowe: Interakcje z innymi lekami (szczególnie induktorami enzymów) mogą prowadzić do krwawienia śródcyklicznego i/lub zmniejszenia skuteczności antykoncepcyjnej.16
  • Uszkodzenie systemu dopochwowego: W przypadku systemów terapeutycznych dopochwowych zawierających etynyloestradiol, zgłaszano przypadki uszkodzenia systemu w trakcie stosowania, co może prowadzić do zmniejszenia skuteczności antykoncepcyjnej.17
  • Dyskomfort związany z systemem dopochwowym: Kobiety stosujące dopochwowe systemy terapeutyczne zawierające etynyloestradiol mogą doświadczać dyskomfortu związanego z ich używaniem, wypadnięcia systemu lub uczucia obecności ciała obcego.18

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego zawierającego etynyloestradiol do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem odpowiednich krajowych systemów zgłaszania.19

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Stosowanie etynyloestradiolu wiąże się z szeregiem potencjalnych niebezpieczeństw, które mogą mieć poważny wpływ na zdrowie pacjentek. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę najważniejszych zagrożeń.

Ryzyko zakrzepowo-zatorowe

Najpoważniejszym zagrożeniem związanym ze stosowaniem etynyloestradiolu jest zwiększone ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE) oraz tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych (ATE).20

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (VTE) może objawiać się jako:

  • Zakrzepica żył głębokich
  • Zatorowość płucna
  • Zakrzepica żył siatkówki

Te powikłania mogą być zagrażające życiu lub powodować trwałe inwalidztwo. Ryzyko VTE jest szczególnie wysokie w pierwszym roku stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych zawierających etynyloestradiol lub po wznowieniu stosowania po przerwie trwającej 4 tygodnie lub dłużej.

Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (ATE) mogą objawiać się jako:

  • Zawał mięśnia sercowego
  • Udar mózgu
  • Przemijający napad niedokrwienny

Powikłania zakrzepowo-zatorowe mogą prowadzić do śmierci lub poważnego, długotrwałego inwalidztwa. Ryzyko wystąpienia tych powikłań zwiększa się znacząco u kobiet z dodatkowymi czynnikami ryzyka, szczególnie jeśli występuje więcej niż jeden czynnik ryzyka.21

Ryzyko rozwoju nowotworów

Etynyloestradiol może zwiększać ryzyko wystąpienia niektórych typów nowotworów:22

Rak piersi: Częstość diagnozowania raka piersi jest nieznacznie większa u kobiet stosujących złożone hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające etynyloestradiol. Ponieważ rak piersi występuje rzadko u kobiet poniżej 40. roku życia, liczba dodatkowych przypadków jest niewielka w porównaniu z ogólnym ryzykiem wystąpienia tej choroby. Nie ustalono jednoznacznie związku przyczynowo-skutkowego między stosowaniem etynyloestradiolu a rakiem piersi.23

Nowotwory wątroby: W rzadkich przypadkach obserwowano łagodne, a jeszcze rzadziej złośliwe nowotwory wątroby u kobiet stosujących złożone hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające etynyloestradiol. W pojedynczych przypadkach nowotwory te mogły prowadzić do zagrażających życiu krwawień do jamy brzusznej.24

Rak szyjki macicy: Długotrwałe stosowanie etynyloestradiolu może być związane z niewielkim zwiększeniem ryzyka wystąpienia raka szyjki macicy. Jednak związek przyczynowy nie został jednoznacznie ustalony, a na rozwój tego nowotworu wpływają również inne czynniki, takie jak zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV).25

Zaburzenia czynności wątroby

Stosowanie etynyloestradiolu może prowadzić do zaburzeń czynności wątroby, zarówno ostrych, jak i przewlekłych. W niektórych przypadkach konieczne jest przerwanie stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych do czasu normalizacji parametrów czynności wątroby.26

Zaburzenia wątroby związane z etynyloestradiolem mogą obejmować:

  • Żółtaczkę cholestatyczną
  • Kamicę pęcherzyka żółciowego
  • Zapalenie pęcherzyka żółciowego
  • Zapalenie wątroby

Nadciśnienie tętnicze

Etynyloestradiol może powodować wzrost ciśnienia tętniczego lub nasilać już istniejące nadciśnienie. U kobiet z nadciśnieniem tętniczym lub z chorobami związanymi z nadciśnieniem (takimi jak choroby nerek) wskazane może być rozważenie alternatywnych metod antykoncepcji.27

Pogorszenie istniejących chorób

Etynyloestradiol może powodować wystąpienie lub pogorszenie objawów pewnych chorób, których związek ze stosowaniem złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych nie został jednoznacznie ustalony:28

Obrzęk naczynioruchowy

U kobiet z dziedzicznym lub nabytym obrzękiem naczynioruchowym, egzogenne estrogeny, w tym etynyloestradiol, mogą wywoływać lub nasilać objawy tej choroby.29

Zaburzenia gospodarki węglowodanowej

Etynyloestradiol może wpływać na wrażliwość tkanek na insulinę i tolerancję glukozy. U kobiet z cukrzycą lub z predyspozycją do cukrzycy należy uważnie monitorować stan metaboliczny podczas stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych zawierających etynyloestradiol.30

Zaburzenia lipidowe

U kobiet z zaburzeniami lipidowymi, szczególnie hipertriglicerydemią, stosowanie etynyloestradiolu może zwiększać ryzyko wystąpienia zapalenia trzustki.31

Tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia szczegółową listę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem etynyloestradiolu, wraz z ich opisem oraz częstotliwością występowania.

Działanie niepożądane Opis Częstotliwość występowania
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (VTE) Obejmuje zakrzepicę żył głębokich, zatorowość płucną, zakrzepicę żył siatkówki. Może prowadzić do poważnego inwalidztwa lub śmierci. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
Tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (ATE) Obejmuje zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, przemijający napad niedokrwienny. Mogą prowadzić do poważnego inwalidztwa lub śmierci. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
Ból głowy Jeden z najczęstszych objawów, może być związany z migreną lub występować niezależnie. Bardzo często (≥1/10)
Migrena Może być nowa lub nasilenie istniejącej. U kobiet z migreną z aurą może być wskazane przerwanie leczenia. Często (≥1/100 do <1/10)
Ból piersi i tkliwość piersi Zwykle ustępują z czasem podczas kontynuacji terapii. Bardzo często (≥1/10)
Zaburzenia miesiączkowania Obejmują krwawienia śródcykliczne, brak miesiączki, nieregularne krwawienia, krwotok miesiączkowy. Bardzo często (≥1/10)
Nudności Częściej występują w początkowym okresie stosowania i zwykle ustępują z czasem. Często (≥1/100 do <1/10)
Ból brzucha Może być związany z nudnościami i wymiotami. Często (≥1/100 do <1/10)
Trądzik Etynyloestradiol może powodować poprawę lub pogorszenie objawów trądziku. Często (≥1/100 do <1/10)
Zmiany nastroju Obejmują obniżenie nastroju, depresję, chwiejność emocjonalną. Często (≥1/100 do <1/10)
Zakażenia pochwy Głównie kandydoza pochwy i inne zakażenia grzybicze. Często (≥1/100 do <1/10)
Upławy Zmiana charakteru wydzieliny z pochwy. Często (≥1/100 do <1/10)
Rak piersi Nieznacznie podwyższone ryzyko, głównie w trakcie przyjmowania i do 10 lat po zakończeniu. Bardzo rzadko (<1/10 000)
Nowotwory wątroby Łagodne i złośliwe, mogą prowadzić do zagrażającego życiu krwawienia do jamy brzusznej. Bardzo rzadko (<1/10 000)
Nadciśnienie tętnicze Może wystąpić po raz pierwszy lub nastąpić nasilenie istniejącego nadciśnienia. Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
Zwiększenie masy ciała Związane głównie z zatrzymaniem płynów w organizmie. Często (≥1/100 do <1/10)
Zatrzymanie płynów Może powodować obrzęki. Często (≥1/100 do <1/10)
Zmniejszenie libido Zmniejszenie popędu płciowego. Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
Ostuda Przebarwienia skóry, głównie na twarzy, które mogą utrzymywać się po przerwaniu leczenia. Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
Rumień guzowaty Zapalenie tkanki podskórnej objawiające się bolesnymi, czerwonymi guzkami, głównie na kończynach dolnych. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
Rumień wielopostaciowy Reakcja alergiczna skóry charakteryzująca się występowaniem charakterystycznych zmian „tarczowatych”. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
Zaburzenia czynności wątroby Obejmują żółtaczkę cholestatyczną, zapalenie wątroby, kamicę pęcherzyka żółciowego. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
Nadwrażliwość Reakcje alergiczne, w tym obrzęk naczynioruchowy, reakcje anafilaktyczne. Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
Nietolerancja soczewek kontaktowych Zmiany w rogówce powodujące dyskomfort przy noszeniu soczewek kontaktowych. Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)

Oprócz wyżej wymienionych działań niepożądanych, u pacjentek stosujących systemy terapeutyczne dopochwowe zawierające etynyloestradiol mogą wystąpić dodatkowe działania niepożądane związane ze specyfiką tej postaci leku, takie jak dyskomfort związany z użytkowaniem systemu, wypadnięcie systemu czy uczucie obecności ciała obcego.32

Warto podkreślić, że działania niepożądane etynyloestradiolu zależą od dawki, rodzaju złożonego hormonalnego środka antykoncepcyjnego (w połączeniu z jakim progestagenem występuje) oraz indywidualnych cech pacjentki, w tym współistniejących czynników ryzyka.33

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl