Wskazania do stosowania
Etynyloestradiol

Wskazania do stosowania substancji czynnej etynyloestradiol. Kiedy i w jakich warunkach polecić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Etynyloestradiol to syntetyczna pochodna estradiolu, która stanowi składnik estrogenowy złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Substancja ta jest powszechnie stosowana w preparatach antykoncepcyjnych w różnych schematach dawkowania i w połączeniu z różnymi gestagenami. Poniżej przedstawiono szczegółowe wskazania do stosowania etynyloestradiolu z uwzględnieniem różnych preparatów leczniczych, które zawierają tę substancję.^{1 2}

Antykoncepcja hormonalna

Podstawowym wskazaniem do stosowania etynyloestradiolu jest antykoncepcja hormonalna. Substancja ta występuje w doustnych preparatach antykoncepcyjnych, a także w systemach terapeutycznych dopochwowych. Stosowanie etynyloestradiolu w połączeniu z różnymi gestagenami (drospirenon, dienogest, dezogestrel, lewonorgestrel, gestoden, etonogestrel, norgestymat, chlormadinon) zapewnia skuteczną ochronę przed niepożądaną ciążą.^{3 4 5}

W zależności od preparatu, etynyloestradiol jest stosowany w antykoncepcji w różnych dawkach:

• Preparaty niskodawkowe: 0,02 mg (20 μg) etynyloestradiolu – np. Lesinelle, Artilla, Axia, Hastina 21^{6 7}
• Preparaty standardowe: 0,03 mg (30 μg) etynyloestradiolu – np. Aidee, Astha, Asubtela, Dionelle, Dorin, Jeanine, Lesine^{8 9}
• Preparaty w formie systemu terapeutycznego dopochwowego (0,015 mg etynyloestradiolu / 24h) – np. Adaring, Circlet^{10 11}

W przypadku systemów terapeutycznych dopochwowych, takich jak Adaring czy Circlet, etynyloestradiol jest uwalniany w średniej ilości 0,015 mg na dobę przez okres 3 tygodni.¹²

Leczenie trądziku o umiarkowanym nasileniu

Etynyloestradiol w połączeniu z niektórymi gestagenami (głównie dienogest) jest wskazany w leczeniu trądziku o umiarkowanym nasileniu u kobiet, które zdecydowały się na stosowanie doustnego środka antykoncepcyjnego. Wskazanie to dotyczy sytuacji, gdy inne metody leczenia, takie jak terapia miejscowa lub leczenie antybiotykami doustnymi, okazały się nieskuteczne.^{13 14 15}

Preparaty zawierające etynyloestradiol w dawce 0,03 mg w połączeniu z dienogestem w dawce 2 mg (np. Aidee, Astha, Dionelle, Dorin, Jeanine) są szczególnie zalecane do leczenia trądziku o umiarkowanym nasileniu, gdy inne metody terapeutyczne okazały się nieskuteczne.^{16 17 18}

Leczenie trądziku o ciężkim nasileniu i hirsutyzmu

Etynyloestradiol w dawce 0,035 mg w połączeniu z octanem cyproteronu w dawce 2 mg (preparaty Cyprodiol, Diane-35) jest wskazany w leczeniu umiarkowanego do ciężkiego trądziku (z łojotokiem lub bez) związanego z wrażliwością na androgeny i/lub hirsutyzmu u kobiet w wieku rozrodczym.^{19 20}

Te preparaty powinny być stosowane w leczeniu trądziku wyłącznie wtedy, gdy zawiodły terapia miejscowa i ogólnoustrojowe leczenie antybiotykami. Ponieważ preparaty te są również hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi, nie powinny być stosowane w skojarzeniu z innymi hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi.^{21 22}

Indywidualizacja terapii i ocena ryzyka

Niezależnie od wskazania, decyzja o zaleceniu etynyloestradiolu powinna zostać podjęta na podstawie indywidualnej oceny czynników ryzyka u pacjentki. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) oraz na ryzyko ŻChZZ związane ze stosowaniem konkretnego preparatu zawierającego etynyloestradiol w odniesieniu do innych złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych.^{23 24}

Etynyloestradiol w systemach terapeutycznych dopochwowych (np. Adaring, Circlet) jest przeznaczony dla kobiet w wieku rozrodczym. Bezpieczeństwo stosowania i skuteczność tych produktów oceniono w grupie kobiet w wieku od 18 do 40 lat.^{25 26}

Schemat dawkowania

Etynyloestradiol występuje w różnych schematach dawkowania, w zależności od konkretnego preparatu:

• Klasyczny schemat 21+7 (21 tabletek zawierających substancje czynne, następnie 7 dni przerwy)
• Schemat 24+4 (24 tabletki zawierające substancje czynne i 4 tabletki placebo) – np. Drosfemine, Lesiplus, Axia Plus^{27 28}
• Systemy terapeutyczne dopochwowe stosowane przez 3 tygodnie, następnie 1 tydzień przerwy²⁹
• Tabletki o przedłużonym uwalnianiu (np. Kelzy PR)³⁰

Wybrane preparaty zawierające etynyloestradiol

Poniżej przedstawiono zestawienie wybranych preparatów zawierających etynyloestradiol oraz ich dawki:

Zalecenia dla lekarzy przy przepisywaniu etynyloestradiolu

Przy przepisywaniu preparatów zawierających etynyloestradiol lekarz powinien uwzględnić następujące czynniki:³¹

• Indywidualną ocenę czynników ryzyka u pacjentki, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej
• Porównanie ryzyka ŻChZZ związanego ze stosowaniem konkretnego preparatu w odniesieniu do innych złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych
• W przypadku wskazania do leczenia trądziku – ocenę wcześniejszego leczenia miejscowego i doustnego antybiotykami
• Wiek i ogólny stan zdrowia pacjentki
• Preferencje pacjentki dotyczące sposobu stosowania antykoncepcji (doustnie vs. dopochwowo)

Przy wyborze preparatu należy również wziąć pod uwagę specyficzne potrzeby pacjentki, np. konieczność leczenia trądziku, hirsutyzmu czy innych objawów związanych z nadmiernym wpływem androgenów.^{32 33}

Dopasowanie dawki etynyloestradiolu

Dobór odpowiedniej dawki etynyloestradiolu powinien uwzględniać:³⁴

• Ryzyko działań niepożądanych zależnych od dawki etynyloestradiolu (np. ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych)
• Korzyści związane z zastosowaniem określonej dawki (np. wyższa dawka może być bardziej skuteczna w leczeniu objawów androgenizacji, ale wiąże się z wyższym ryzykiem działań niepożądanych)
• Tolerancję pacjentki na określoną dawkę

W przypadku pacjentek z niskim ryzykiem zakrzepicy, bez czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, możliwe jest zastosowanie preparatów zawierających etynyloestradiol w dawce 0,03 mg. Dla pacjentek z wyższym ryzykiem zaleca się stosowanie preparatów niskodawkowych zawierających 0,02 mg etynyloestradiolu lub rozważenie innych metod antykoncepcji.^{35 36}

Systemy terapeutyczne dopochwowe (Adaring, Circlet) uwalniające 0,015 mg etynyloestradiolu na dobę mogą być alternatywą dla pacjentek preferujących tę drogę podania lub mających trudności z codziennym przyjmowaniem tabletek.³⁷

Przeciwwskazania i czynniki ryzyka

Przed przepisaniem preparatu zawierającego etynyloestradiol należy dokładnie przeanalizować wszystkie przeciwwskazania i czynniki ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Szczegółowe przeciwwskazania są opisane w charakterystykach poszczególnych produktów leczniczych.³⁸

Zalecenia dotyczące przepisywania etynyloestradiolu powinny być oparte na indywidualnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka dla każdej pacjentki, z uwzględnieniem jej wieku, stanu zdrowia oraz występowania chorób współistniejących.³⁹