zaburzenie neuropoznawcze
Zaburzenie neuropoznawcze (neurocognitive disorder) to termin opisujący szereg stanów charakteryzujących się osłabieniem funkcji poznawczych, które były wcześniej prawidłowo rozwinięte. Termin ten, wprowadzony w DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), zastępuje wcześniejsze określenia takie jak „otępienie” czy „zaburzenia poznawcze”.
Zaburzenia neuropoznawcze dzielą się na łagodne (mild neurocognitive disorder) i poważne (major neurocognitive disorder). Łagodne zaburzenie neuropoznawcze charakteryzuje się subtelnym pogorszeniem funkcji poznawczych, które nie zaburza samodzielności pacjenta, natomiast poważne zaburzenie neuropoznawcze (odpowiednik dawnego terminu „otępienie”) wiąże się ze znacznym upośledzeniem funkcji poznawczych, wpływającym na codzienne funkcjonowanie.
Etiologia zaburzeń neuropoznawczych jest zróżnicowana i obejmuje choroby neurodegeneracyjne (np. choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, choroba Huntingtona), zaburzenia naczyniowe, urazy, infekcje, zaburzenia metaboliczne, zatrucia czy efekty uboczne leków. Diagnostyka opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu neurologicznym, testach neuropsychologicznych oraz badaniach obrazowych i laboratoryjnych.
Leczenie zaburzeń neuropoznawczych zależy od przyczyny i obejmuje interwencje farmakologiczne (np. inhibitory cholinesterazy w chorobie Alzheimera), niefarmakologiczne (terapia poznawcza, terapia zajęciowa) oraz leczenie chorób współistniejących. Szczególne znaczenie ma wczesna diagnostyka, która umożliwia rozpoczęcie leczenia przyczynowego lub objawowego na wczesnym etapie rozwoju zaburzenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Demencja naczyniowa – Diagnostyka i diagnoza
Demencja naczyniowa, stanowiąca 5-10% przypadków otępienia i często współistniejąca z chorobą Alzheimera w formie otępienia mieszanego, jest spowodowana zmniejszonym przepływem krwi do mózgu prowadzącym do uszkodzenia tkanki mózgowej i deficytów poznawczych. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie medycznym, badaniu neurologicznym, formalnej ocenie funkcji poznawczych (m.in. MMSE, MoCA, test rysowania zegara) oraz badaniach neuroobrazowych, przede wszystkim rezonansie magnetycznym (MRI), który uwidacznia zmiany takie jak zawały mózgu, chorobę małych naczyń, leukoarajoza (obejmująca ≥25% istoty białej) i mikrokrwawienia. Badania laboratoryjne obejmują morfologię, OB, glukozę, funkcje nerek i wątroby, witaminę B12, kwas foliowy, funkcje tarczycy, profil lipidowy oraz serologię kiły, co pozwala wykluczyć odwracalne przyczyny zaburzeń poznawczych i identyfikować czynniki ryzyka naczyniowego. W diagnostyce różnicowej pomocne są kryteria DSM-5 oraz NINDS-AIREN, a także skala Hachinskiego (wynik ≥2 sugeruje komponent naczyniowy). W diagnostyce różnicowej uwzględnia się także biomarkery, np. czynnik wzrostu łożyska (PlGF), który może wspomagać rozróżnienie demencji naczyniowej od choroby Alzheimera.
badanie neurologiczne, choroba Alzheimera, cukrzyca, czynnik wzrostu łożyska, demencja naczyniowa, demencja poudarowa, demencja wielozawałowa, funkcje poznawcze, funkcje wykonawcze, hipercholesterolemia, leukoarajoza, MMSE, MoCA, morfologia krwi, naczyniowe zaburzenia poznawcze, nadciśnienie tętnicze, objawy ogniskowe, otępienie mieszane, PET, płyn mózgowo-rdzeniowy, podkorowa demencja naczyniowa, rezonans magnetyczny, SPECT, tomografia komputerowa, udar mózgu, zaburzenia pamięci, zaburzenie neuropoznawcze - Leksykon chorób i schorzeń
Amnezja – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Prognozowanie wyników leczenia u pacjentów z amnezją pourazową (PTA) opiera się przede wszystkim na czasie trwania PTA, który jest najsilniejszym predyktorem funkcjonowania, samodzielności i produktywności po urazie mózgu (TBI). Analizy oparte na bazach TBIMS wykazały, że traktowanie czasu trwania PTA jako zmiennej ciągłej zwiększa dokładność prognozowania (najwyższe wartości AUC oraz najniższe AIC i BIC), w przeciwieństwie do kategoryzacji w przedziały. Model przedziałów Mississippi PTA okazał się bardziej czuły niż model Russella w przewidywaniu produktywności po roku od urazu. Wśród czynników prognostycznych krótkoterminowej śmiertelności wewnątrzszpitalnej kluczowe są: komponenta motoryczna skali Glasgow (GCSM), stan źrenic oraz stan zbiorników płynowych (cistern), natomiast w długoterminowej prognozie przeżycia istotny jest wiek pacjenta. Wykorzystanie algorytmów uczenia maszynowego (Random Forest, Logistic Regression, Generalized Linear Model) pozwala na poprawę dokładności przewidywania, osiągając do 82% dokładności w prognozowaniu 6-miesięcznej śmiertelności na podstawie 2-klasowej skali Glasgow Outcome Scale (GOS).
algorytm Random Forest, algorytmy uczenia maszynowego, amnezja pourazowa, czynnik predykcyjny, funkcje poznawcze, kryteria DSM-IV, łagodne urazowe uszkodzenie mózgu, prognozowanie wyników, regresja logistyczna, skala Glasgow, traumatyczne uszkodzenie mózgu, uczenie maszynowe, uraz mózgu, zaburzenie neuropoznawcze, zespół po wstrząśnieniu mózgu, zespół pourazowy