Interakcje
Etynyloestradiol

Interakcje etynyloestradiolu z innymi produktami leczniczymi

Etynyloestradiol, jako składnik złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych, może wchodzić w liczne interakcje z innymi produktami leczniczymi. Interakcje te mogą prowadzić do zmniejszenia skuteczności antykoncepcyjnej, krwawień śródcyklicznych lub nasilenia działań niepożądanych. Dlatego znajomość potencjalnych interakcji ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia skuteczności i bezpieczeństwa terapii¹.

Produkty lecznicze zwiększające klirens etynyloestradiolu

Induktory enzymów mikrosomalnych mogą znacząco wpływać na metabolizm etynyloestradiolu poprzez zwiększenie jego klirensu. Interakcje te mogą prowadzić do zmniejszenia stężenia hormonów płciowych w osoczu, co może skutkować krwawieniem śródcyklicznym i/lub nieskutecznością antykoncepcyjną².

Do głównych induktorów enzymów zaliczamy:

• Barbiturany
• Bosentan
• Karbamazepina
• Fenytoina
• Prymidon
• Ryfampicyna
• Produkty lecznicze stosowane w leczeniu zakażeń wirusem HIV (rytonawir, newirapina, efawirenz)
• Okskarbazepina
• Topiramat
• Felbamat
• Gryzeofulwina
• Produkty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)³

Indukcja enzymów może być widoczna już po kilku dniach leczenia. Maksymalna indukcja enzymów jest zwykle obserwowana w ciągu kilku tygodni. Po zakończeniu leczenia indukcja enzymatyczna może utrzymywać się przez około 4 tygodnie⁴.

Zalecenia dotyczące postępowania przy interakcjach z induktorami enzymów

Leczenie krótkoterminowe: Kobiety przyjmujące produkty lecznicze indukujące enzymy powinny tymczasowo, oprócz stosowania złożonego doustnego środka antykoncepcyjnego, stosować dodatkową metodę mechaniczną lub inną metodę antykoncepcyjną. Metodę mechaniczną należy stosować przez cały okres leczenia produktem leczniczym oraz przez 28 dni po zakończeniu leczenia⁵.

Jeżeli leczenie produktem indukującym enzymy wykracza poza okres stosowania aktualnego opakowania złożonego doustnego środka antykoncepcyjnego, należy natychmiast rozpocząć przyjmowanie tabletek z następnego opakowania bez zachowania przerwy w przyjmowaniu tabletek⁶.

Leczenie długoterminowe: U kobiet długotrwale przyjmujących substancje czynne indukujące enzymy wątrobowe zaleca się stosowanie innej, skutecznej, niehormonalnej metody antykoncepcji⁷.

Produkty lecznicze zmniejszające klirens etynyloestradiolu

Inhibitory enzymów mikrosomalnych mogą zwiększać stężenie etynyloestradiolu w osoczu poprzez hamowanie jego metabolizmu. Do głównych inhibitorów enzymów należą:

• Silne i umiarkowane inhibitory CYP3A4, takie jak azolowe leki przeciwgrzybicze (np. ketokonazol, itrakonazol, worykonazol, flukonazol)
• Makrolidy (np. klarytromycyna, erytromycyna)
• Diltiazem
• Werapamil
• Sok grejpfrutowy⁸

Wykazano, że dawki etorykoksybu wynoszące od 60 do 120 mg/dobę, podawane jednocześnie ze złożoną antykoncepcją doustną zawierającą 0,035 mg etynyloestradiolu, powodują zwiększenie stężenia etynyloestradiolu w osoczu od 1,4 do 1,6 krotnie⁹.

Interakcje z lekami przeciwko HIV/AIDS i HCV

Jednoczesne stosowanie złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych z inhibitorami proteazy HIV i nienukleozydowymi inhibitorami odwrotnej transkryptazy, włączając połączenie z inhibitorami HCV, może zwiększać lub zmniejszać stężenie estrogenów lub progestagenów w osoczu. W niektórych przypadkach zmiany te mogą mieć znaczenie kliniczne¹⁰.

W przypadku wątpliwości, kobiety podczas leczenia inhibitorami proteazy lub nienukleozydowymi inhibitorami odwrotnej transkryptazy powinny stosować dodatkową, mechaniczną metodę antykoncepcji¹¹.

Interakcje farmakodynamiczne z lekami stosowanymi w leczeniu WZW typu C

Szczególnie ważną interakcję farmakodynamiczną zaobserwowano podczas badań klinicznych u pacjentów leczonych z powodu zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV). U pacjentek przyjmujących produkty lecznicze zawierające etynyloestradiol, takie jak złożone hormonalne środki antykoncepcyjne, jednocześnie z poniższymi schematami leczenia przeciwwirusowego obserwowano zwiększenie aktywności aminotransferaz (AlAT) do wartości ponad pięciokrotnie większych niż górna granica normy:

• Ombitaswir/parytaprewir/rytonawir i dazabuwir z rybawiryną lub bez
• Glekaprewir/pibrentaswir
• Sofosbuwir/welpataswir/woksylaprewir¹²

Z tego względu kobiety stosujące hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające etynyloestradiol muszą, przed rozpoczęciem leczenia za pomocą tych połączeń przeciwwirusowych, zmienić metodę stosowanej antykoncepcji na alternatywną (np. antykoncepcja zawierająca wyłącznie progestagen lub metody niehormonalne). Ponowne stosowanie produktów zawierających etynyloestradiol można rozpocząć po 2 tygodniach od zakończenia leczenia za pomocą wcześniej opisanych połączeń przeciwwirusowych¹³.

Interakcje etynyloestradiolu z alkoholem

Bezpośrednie interakcje pomiędzy etynyloestradiolu a alkoholem nie są powszechnie opisywane w charakterystykach produktów leczniczych. W dostępnych źródłach nie ma wystarczających dowodów na istotne klinicznie interakcje pomiędzy etynyloestradiolu a alkoholem etylowym.

Niemniej jednak, warto pamiętać, że alkohol może potencjalnie powodować pośrednie efekty wpływające na skuteczność antykoncepcji hormonalnej poprzez:

• Wpływ na przestrzeganie zaleceń dotyczących regularnego przyjmowania tabletek (np. pominięcie dawki w przypadku nadmiernego spożycia alkoholu)
• Potencjalne wywoływanie wymiotów, które mogą zmniejszyć wchłanianie hormonu, jeśli wystąpią w krótkim czasie po przyjęciu tabletki
• Wpływ na metabolizm wątrobowy, chociaż nie wykazano bezpośredniego wpływu na zmianę metabolizmu etynyloestradiolu¹⁴

Z klinicznego punktu widzenia nie ma przeciwwskazań do umiarkowanego spożycia alkoholu podczas stosowania środków antykoncepcyjnych zawierających etynyloestradiol, jednak nadmierne spożycie alkoholu może pośrednio wpływać na skuteczność antykoncepcji.

Szczegółowy opis interakcji etynyloestradiolu z innymi produktami leczniczymi

Wpływ etynyloestradiolu na działanie innych produktów leczniczych

Złożone doustne środki antykoncepcyjne zawierające etynyloestradiol mogą wpływać na metabolizm innych substancji czynnych. Etynyloestradiol jest inhibitorem enzymów mikrosomalnych, zwłaszcza CYP1A2, co może prowadzić do zwiększenia stężenia leków metabolizowanych przez te enzymy¹⁵.

Główne interakcje obejmują:

• Zwiększenie stężenia leków w osoczu:
  • Cyklosporyna – zwiększone stężenie w osoczu i tkankach
  • Teofilina – niewielkie zwiększenie stężenia
  • Tyzanidyna – umiarkowane zwiększenie stężenia
  • Kortykosteroidy – zwiększenie stężenia białek wiążących kortykosteroidy¹⁶
• Zmniejszenie stężenia leków w osoczu:
  • Lamotrygina – zmniejszenie stężenia w osoczu z powodu indukcji glukuronidacji¹⁷

Badania in vitro wykazały, że etynyloestradiol jest odwracalnym inhibitorem CYP2C19, CYP1A1 i CYP1A2, jak również inhibitorem mechanizmu opartego na CYP3A4/5, CYP2C8 i CYP2J2¹⁸.

Wpływ etynyloestradiolu na wyniki badań laboratoryjnych

Stosowanie antykoncepcji hormonalnej zawierającej etynyloestradiol może wpływać na wyniki niektórych badań laboratoryjnych, w tym na:

• Parametry biochemiczne czynności wątroby
• Parametry funkcji tarczycy
• Parametry czynności nadnerczy i nerek
• Stężenia białek osoczowych (nośnikowych), np. globuliny wiążącej kortykosteroidy
• Stężenia frakcji lipidów i lipoprotein
• Parametry metabolizmu węglowodanów
• Wskaźniki krzepnięcia i fibrynolizy¹⁹

Należy jednak podkreślić, że zmienione wyniki badań laboratoryjnych zazwyczaj pozostają w granicach wartości prawidłowych²⁰.

Inne interakcje

Interakcje z tamponami: Badania farmakokinetyczne wykazały, że stosowanie tamponów nie ma wpływu na wchłanianie hormonów uwalnianych z systemów terapeutycznych dopochwowych zawierających etynyloestradiol. W rzadkich przypadkach system terapeutyczny dopochwowy może jednak wypaść w czasie usuwania tamponu²¹.

Produkty dopochwowe: Zgłaszano przypadki uszkodzenia systemów terapeutycznych dopochwowych podczas jednoczesnego stosowania produktów dopochwowych, w tym przeciwgrzybiczych produktów leczniczych, antybiotyków oraz środków nawilżających. Jednakże, jak wynika z badań farmakokinetycznych, produkty lecznicze przeciwgrzybicze i środki plemnikobójcze stosowane dopochwowo nie powinny wpływać na skuteczność antykoncepcyjną i bezpieczeństwo stosowania systemu terapeutycznego dopochwowego²².

Tabela interakcji etynyloestradiolu

Interakcje z alkoholem (szczegółowo)

Bezpośrednie interakcje farmakokinetyczne pomiędzy etynyloestradiolu a alkoholem nie są dobrze udokumentowane w literaturze medycznej. Nie wykazano, aby alkohol bezpośrednio wpływał na metabolizm etynyloestradiolu w sposób klinicznie istotny²³.

Jednakże, alkohol może pośrednio wpływać na skuteczność antykoncepcji hormonalnej poprzez:

• Wpływ na przestrzeganie schematu stosowania leku: Spożycie znacznej ilości alkoholu może prowadzić do pominięcia dawki leku, co jest jednym z głównych czynników zmniejszających skuteczność antykoncepcji hormonalnej.
• Wpływ na układ pokarmowy: Nadmierne spożycie alkoholu może powodować wymioty, co może prowadzić do zmniejszonego wchłaniania hormonu, jeśli wystąpiło w krótkim czasie po przyjęciu tabletki.
• Przewlekłe spożycie alkoholu: Może potencjalnie wpływać na metabolizm wątrobowy poprzez indukcję enzymów, co teoretycznie mogłoby wpłynąć na metabolizm hormonów, jednak nie udokumentowano klinicznie istotnych interakcji tego typu.

Zalecenia dotyczące spożywania alkoholu podczas stosowania środków antykoncepcyjnych zawierających etynyloestradiol:

• Umiarkowane spożycie alkoholu nie powinno wpływać na skuteczność antykoncepcji hormonalnej.
• W przypadku nadmiernego spożycia alkoholu i wymiotów w ciągu 3-4 godzin po przyjęciu tabletki, należy postępować zgodnie z zaleceniami dotyczącymi postępowania w przypadku wymiotów (przyjęcie dodatkowej tabletki).
• Pacjentki stosujące antykoncepcję hormonalną powinny być świadome, że nadmierne spożycie alkoholu może wpłynąć na regularność przyjmowania tabletek, co może zmniejszyć ich skuteczność antykoncepcyjną.

Ogólnie rzecz biorąc, interakcja między etynyloestradiololem a alkoholem jest uznawana za mającą niski poziom istotności klinicznej, pod warunkiem, że nie wpływa na przestrzeganie schematu stosowania leku²⁴.