ekotoksyczność
Ekotoksyczność to dziedzina toksykologii zajmująca się badaniem szkodliwego wpływu substancji chemicznych na organizmy żywe w ekosystemach. Termin ten obejmuje analizę negatywnych efektów biologicznych, które mogą wystąpić na różnych poziomach organizacji biologicznej – od pojedynczych komórek, przez organizmy, populacje, aż po całe ekosystemy.
W praktyce klinicznej i badaniach medycznych ekotoksyczność ma znaczenie przy ocenie bezpieczeństwa leków, substancji chemicznych oraz produktów medycznych, które mogą przedostawać się do środowiska. Badania ekotoksyczności obejmują testy na organizmach wodnych (ryby, algi, skorupiaki), lądowych (rośliny, dżdżownice) oraz ocenę bioakumulacji i biodegradacji substancji.
Współcześnie coraz większą uwagę przywiązuje się do ekotoksyczności farmaceutyków, które po wydaleniu z organizmu pacjentów trafiają do ścieków, a następnie do środowiska naturalnego. Szczególne zagrożenie stanowią antybiotyki (przyczyniające się do rozwoju antybiotykooporności), hormony (działające jako endokrynne dysruptory) oraz leki przeciwnowotworowe (o potencjale genotoksycznym).
Ocena ekotoksyczności jest istotnym elementem procesu rejestracji nowych substancji leczniczych, a także wpływa na projektowanie bezpieczniejszych terapii zgodnych z koncepcją „zielonej farmacji” – dążącej do minimalizacji negatywnego wpływu leków na środowisko naturalne.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Diclofenac diethylamine Teva 10 mg/g
Dane przedkliniczne dotyczące diklofenaku dietyloamoniowego, uzyskane z badań farmakologicznych, nie wykazały nowych zagrożeń dla człowieka poza znanymi efektami opisanymi w charakterystyce produktu leczniczego. W badaniach toksyczności przewlekłej na modelach zwierzęcych dominowały uszkodzenia i owrzodzenia przewodu pokarmowego, szczególnie po podaniu ogólnoustrojowym. Istotnym wynikiem jest 2-letnie badanie na szczurach, które wykazało dawkozależne zwężenie naczyń wieńcowych spowodowane zmianami zakrzepowymi. W zakresie toksyczności reprodukcyjnej zaobserwowano hamowanie owulacji u królików, utrudnione zagnieżdżenie zarodka i zaburzenia rozwoju zarodkowego u szczurów oraz wydłużony czas trwania ciąży i porodu. Potencjalne działanie toksyczne na zarodek i płód, stwierdzone w badaniach na szczurach, myszach i królikach, występowało jedynie przy dawkach toksycznych dla organizmu matczynego, a diklofenak nie wykazuje właściwości teratogennych.
diklofenak dietyloamoniowy, działanie rakotwórcze, działanie toksyczne, ekotoksyczność, genotoksyczność, hamowanie owulacji, obumarcie płodu, owrzodzenie przewodu pokarmowego, przewlekła toksyczność, rozwój pourodzeniowy, rozwój zarodkowy, substancja teratogenna, toksyczność embrionalna, toksyczność reprodukcyjna, wada rozwojowa, zagnieżdżenie zarodka, zmiana zakrzepowa, zwężenie naczyń wieńcowych - Leksykon leków
Skład i postać leku – Permetryna Scabinol Forte 50 mg/g
Permetryna Scabinol Forte to preparat w postaci żelu o stężeniu 50 mg/g permetryny, przeznaczony do stosowania miejscowego na skórę. Żel ma konsystencję białej do kremowej, nieprzezroczystej masy, co ułatwia aplikację i penetrację substancji czynnej w naskórek. W skład preparatu wchodzą substancje pomocnicze takie jak etanol 96% (100 mg/g), karbomer 980 jako żelotwórczy polimer kwasu akrylowego, trolamina stabilizująca pH oraz woda oczyszczona jako rozpuszczalnik. Lek dostępny jest w tubach aluminiowych o pojemności 30 g lub 60 g, z okresem ważności 3 lata i zalecanym przechowywaniem w temperaturze poniżej 25°C.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Scavertin 3 mg
Przedkliniczne badania toksyczności iwermektyny wykazały, że po podaniu pojedynczej wysokiej dawki obserwuje się neurotoksyczne efekty u myszy, szczurów, psów oraz małp, obejmujące rozszerzenie źrenic, drżenie, ataksję oraz wymioty (u małp). Efekty te występują wyłącznie przy dużych dawkach. W badaniach wielokrotnych dawek stwierdzono teratogenne działanie iwermektyny u myszy, szczurów i królików, manifestujące się wadami rozwojowymi płodów, w tym rozszczepem podniebienia, przy dawkach zbliżonych lub równych dawkom toksycznym dla samic. Ocena genotoksyczności in vitro (test Amesa i test na komórkach TK myszy) nie wykazała właściwości mutagennych, jednak brak jest badań in vivo oraz danych dotyczących potencjalnej rakotwórczości.
ataksja, badanie in vitro, badanie in vivo, działanie toksyczne, efekt neurologiczny, efekt teratogenny, ekotoksyczność, genotoksyczność, iwermektyna, mydriasis, ośrodkowy układ nerwowy, pojedyncza dawka, rakotwórczość, rozszczep podniebienia, środowisko wodne, test Amesa, test komórek chłoniaka myszy, toksyczność ostra, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność rozwojowa, tremor, wada rozwojowa płodu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Duphaston 10 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne dydrogesteronu (Duphaston, 10 mg) wykazały korzystny profil bezpieczeństwa, bez istotnej toksyczności ostrej i przewlekłej. Nie stwierdzono potencjału genotoksycznego ani karcynogennego, co potwierdza bezpieczeństwo długoterminowej terapii. Badania reprodukcyjne na szczurach ujawniły zwiększoną częstość powiększenia brodawek sutkowych oraz spodziectwa u potomstwa męskiego, jednak efekty te występowały jedynie przy dawkach znacznie przekraczających dawki terapeutyczne stosowane u ludzi. Ze względu na różnice metaboliczne między szczurami a ludźmi, bezpośrednia ekstrapolacja ryzyka spodziectwa u pacjentów jest niemożliwa.
badanie ekotoksykologiczne, badanie przedkliniczne, badanie toksykologiczne, dydrogesteron, działanie progestagenne, ekotoksyczność, kurczliwość macicy, opóźnienie porodu, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, progestagen, spodziectwo, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, wada układu moczowo-płciowego - Leksykon substancji czynnych
Permetryna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Permetryna, substancja o działaniu przeciwpasożytniczym, wykazuje niską toksyczność ostrą po podaniu doustnym u gryzoni, z wartościami LD50 wahającymi się od 0,5 do 5 g/kg masy ciała, zależnie od formy podania i stosunku izomerów cis/trans. Najmniejsza toksyczność obserwowana była przy wodnych zawiesinach (LD50 3-4 g/kg mc.), natomiast wyższa przy zawiesinach w oleju kukurydzianym (~0,5 g/kg mc.), co wiąże się z lepszym wchłanianiem w obecności nośników tłuszczowych. Po aplikacji dermalnej toksyczność jest minimalna (LD50 >2000-4000 mg/kg mc.), a głównym efektem toksycznym po podaniu doustnym jest neurotoksyczność manifestująca się zespołem drżeń (zespół T) oraz sporadycznie kardiotoksyczność. W badaniach przewlekłych głównym narządem docelowym jest wątroba, gdzie obserwowano hipertrofię i zwiększenie masy narządu przy dawkach ≥100 mg/kg mc./dobę u szczurów, a najniższa dawka NOEL wynosiła około 3-5 mg/kg mc./dobę w badaniach długoterminowych. Dodatkowo odnotowano zmiany w układzie rozrodczym i tarczycy przy wyższych dawkach, jednak nie stwierdzono działania teratogennego ani genotoksycznego.
aplikacja miejscowa, badanie toksykologiczne, dawka terapeutyczna, działanie genotoksyczne, działanie niepożądane, działanie onkogenne, działanie przeciwpasożytnicze, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, ekotoksyczność, eozynofilia, hipertrofia komórek wątroby, kancerogeneza, kardiotoksyczność, komórki nabłonkowe tarczycy, LD50, LOEL, neurotoksyczność, NOEL, podrażnienie skóry, profil bezpieczeństwa, proliferacja peroksysomów, pyretroidy, reakcja nadwrażliwości miejscowej, toksyczność ostra, toksyczność podprzewlekła, toksyczność przewlekła, właściwości lipofilne, zapalenie skóry, zapalenie spojówek, zespół CS, zespół T - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Permetryna Scabinol Forte 50 mg/g
Dane przedkliniczne dotyczące permetryny wskazują na niską toksyczność ostrej ekspozycji doustnej u gryzoni, z wartościami LD50 w zakresie 0,5-5 g/kg masy ciała, zależnymi od formulacji preparatu (najmniejsza toksyczność w wodnych zawiesinach, wyższa w oleju kukurydzianym) oraz stosunku izomerów cis/trans (izomer cis bardziej toksyczny). Objawy ostrej toksyczności obejmowały głównie neurotoksyczność (zespół T – drżenia, częściowy zespół CS – nadmierne wydzielanie śliny), z objawami pojawiającymi się do 2 godzin po ekspozycji. Po podaniu miejscowym toksyczność ogólnoustrojowa była minimalna, bez zgonów przy dawce 2 g/kg mc. na skórę. W badaniach podprzewlekłych i przewlekłych głównym narządem docelowym była wątroba, z obserwowanym wzrostem masy i hipertrofią komórek wątrobowych przy dawkach ≥100 mg/kg mc./dobę u szczurów. Najmniejsze dawki NOEL wynosiły od 5 mg/kg mc./dobę u psów do 20-1500 mg/kg mc./dobę u szczurów, zależnie od czasu i drogi podania. W badaniach toksyczności skórnej LOEL wynosiła 50 mg/kg mc./dobę, manifestując się podrażnieniem i reakcjami nadwrażliwości.
działanie rakotwórcze, ekotoksyczność, eozynofilia, hipertrofia komórek wątroby, izomer cis/trans, kardiotoksyczność, komórki nabłonkowe tarczycy, nadwrażliwość, neurotoksyczność, permetryna, podanie miejscowe, potencjał genotoksyczny, proliferacja peroksysomów, przerost wątroby, pyretroid, toksyczność ogólnoustrojowa, toksyczność podprzewlekła, toksyczność przewlekła, toksyczność skórna, wątroba, zawiesina w oleju, zawiesina wodna, zespół CS - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Imatinib Fresenius Kabi 100 mg
Profil bezpieczeństwa imatynibu został szczegółowo oceniony w badaniach nieklinicznych na szczurach, psach, małpach i królikach. Zaobserwowano zmiany hematologiczne o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego, głównie dotyczące wątroby (zwiększenie aktywności aminotransferaz, martwica komórek wątrobowych u psów) oraz nerek (ogniskowa mineralizacja i zwyrodnienie u małp). Dawkowanie ≥6 mg/kg mc. u szczurów powodowało rozrost nabłonka nerek i pęcherza moczowego. W badaniu 39-tygodniowym na małpach ustalono NOAEL na poziomie 15 mg/kg mc., co odpowiada około 1/3 maksymalnej dawki klinicznej u ludzi (800 mg). Imatynib nie wykazywał działania genotoksycznego in vivo, jednak w badaniach in vitro stwierdzono klastogenność w komórkach ssaków oraz mutagenność dwóch produktów pośrednich. Wpływ na płodność obejmował zmniejszenie masy jąder i ruchliwości plemników u samców szczurów przy dawce 60 mg/kg mc., a u samic zwiększenie poimplantacyjnych strat płodów przy tej samej dawce. Działanie teratogenne obserwowano u szczurów przy dawkach ≥100 mg/kg mc., obejmujące defekty czaszki i przepuklinę mózgową.
aberracja chromosomowa, aminotransferaza, azot mocznikowy, badanie genotoksyczności, badanie histopatologiczne, badanie niekliniczne, badanie płodności, badanie rakotwórczości, badanie toksykologiczne, brodawczak, działanie genotoksyczne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, ekotoksyczność, kardiomiopatia, martwica hepatocytów, martwica przewodów żółciowych, mineralizacja ogniskowa, niewydolność serca, NOAEL, organogeneza, potencjał genotoksyczny, przerost mięśnia sercowego, przewlekła choroba nerek, rozrost przewodów żółciowych, rozstrzeń jam serca, rozszerzenie cewek nerkowych, rozwój pourodzeniowy, szpik kostny, test Amesa, toksyczność dawki wielokrotnej, toksyczność leku, uszkodzenie nerek, uszkodzenie wątroby, utrata poimplantacyjna, zakażenie oportunistyczne, zmiana hematologiczna, zmiana nienowotworowa, zmiana nowotworowa, zwyrodnienie cewek nerkowych - Leksykon substancji czynnych
Drospirenon – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Drospirenon, stosowany zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z estrogenami (estradiolem lub etynyloestradiolem), wykazuje przewidywalny profil farmakologiczny typowy dla gestagenów. Badania przedkliniczne, obejmujące toksyczność po podaniu dawek wielokrotnych, genotoksyczność oraz potencjalne działanie rakotwórcze, nie wykazały szczególnych zagrożeń dla człowieka. W badaniach na zwierzętach zaobserwowano toksyczne działanie na zarodki i płody, jednak efekty te są specyficzne gatunkowo i niekoniecznie przekładają się na ludzi. Wpływ drospirenonu na różnicowanie płciowe płodów stwierdzono jedynie u szczurów przy dawkach znacznie przekraczających dawki terapeutyczne stosowane u ludzi, natomiast u małp, nawet przy dawkach przekraczających terapeutyczne, takich efektów nie zaobserwowano. W badaniach uwzględniono dawki 0,02 mg i 0,03 mg etynyloestradiolu w połączeniu z 3 mg drospirenonu oraz 1 mg estradiolu z 2 mg drospirenonu, a także monoterapię drospirenonem w dawce 4 mg (produkt Slinda).
dawka terapeutyczna, drospirenon, działanie rakotwórcze, ekotoksyczność, estradiol, estrogen, etynyloestradiol, genotoksyczność, gestagen, hormon steroidowy, LOEC, monoterapia, profil farmakologiczny, różnicowanie płciowe, ryzyko środowiskowe, substancja aktywna, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność zarodkowo-płodowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Slinda 4 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa drospirenonu w dawce 4 mg, substancji czynnej leku Slinda, potwierdziły zgodność działania farmakologicznego z przewidywanym profilem oraz brak nieoczekiwanych efektów toksycznych. Analizy toksyczności reprodukcyjnej wykazały specyficzność gatunkową efektów teratogennych, z wpływem na różnicowanie płciowe płodów szczurów przy dawkach przekraczających poziomy terapeutyczne, natomiast brak takich efektów u małp sugeruje ograniczoną translatowalność tych wyników na populację ludzką. Wyniki te wskazują na akceptowalny profil bezpieczeństwa drospirenonu przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami klinicznymi.
badanie ekotoksykologiczne, badanie przedkliniczne, drospirenon, działanie farmakologiczne, efekt toksyczny, ekotoksyczność, ekspozycja na drospirenon, LOEC, profil bezpieczeństwa, profil farmakologiczny, różnicowanie płciowe płodu, ryzyko środowiskowe, specyficzność gatunkowa, substancja czynna, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność zarodkowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Abiraterone Sandoz 500 mg
Dane przedkliniczne dotyczące octanu abirateronu wskazują na jego wpływ na układ hormonalny i narządy rozrodcze u zwierząt doświadczalnych, manifestujący się zmniejszeniem masy narządów rozrodczych, zmianami morfologicznymi i histopatologicznymi w narządach takich jak nadnercza, przysadka i sutki. Obserwowane obniżenie stężenia testosteronu oraz zmniejszenie płodności u samców i samic szczurów były całkowicie odwracalne w okresie 4-16 tygodni po zakończeniu terapii. W badaniach rozwojowych u szczurów odnotowano wpływ na przebieg ciąży, zmniejszenie masy płodu oraz obniżenie wskaźnika przeżycia płodów, jednak bez działania teratogennego. Wszystkie efekty są zgodne z farmakologicznym mechanizmem hamowania biosyntezy androgenów przez abirateron.
atrofia narządów, badanie rakotwórczości, badanie toksyczności, biosynteza androgenów, działanie teratogenne, ekotoksyczność, genotoksyczność, nowotwór komórek interstycjalnych, obniżenie płodności, octan abirateronu, odwracalność zmian, potencjał rakotwórczy, profil bezpieczeństwa, testosteron, toksyczność wielokrotna, zmiany histopatologiczne, zmiany morfologiczne