środek fosforoorganiczny
Środki fosforoorganiczne (związki fosforoorganiczne) stanowią grupę związków chemicznych zawierających atom fosforu połączony z atomami węgla. W medycynie i toksykologii mają szczególne znaczenie ze względu na ich działanie jako inhibitory acetylocholinoesterazy – enzymu rozkładającego acetylocholinę w synapsach nerwowych.
Mechanizm działania toksycznego środków fosforoorganicznych polega na zahamowaniu acetylocholinoesterazy, co prowadzi do nagromadzenia acetylocholiny w synapsach i zaburzenia przewodnictwa nerwowego. Klinicznie objawia się to zespołem cholinergicznym, obejmującym nadmierne wydzielanie (ślinotok, łzawienie, pocenie), skurcz oskrzeli, zwężenie źrenic, bradykardię, hipotensję, wzmożoną perystaltykę przewodu pokarmowego oraz zaburzenia neurologiczne (drgawki, splątanie, śpiączka).
W praktyce klinicznej zatrucia środkami fosforoorganicznymi wymagają natychmiastowej interwencji. Podstawą leczenia jest podanie atropiny (antagonisty receptorów muskarynowych) oraz oksymów (reaktywatorów acetylocholinoesterazy, np. pralidoksymu). W ciężkich przypadkach konieczne może być wspomaganie oddychania i leczenie objawowe. Środki fosforoorganiczne stosowane są w rolnictwie jako pestycydy, a niektóre związki były wykorzystywane jako bojowe środki trujące (np. sarin, soman).
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Pralidoksym – Działania niepożądane
Pralidoksym, stosowany w autostrzykawce PRALIDOKSYM + ATROPINA (600 mg pralidoksymu chlorku i 2 mg atropiny siarczanu w 2 mL), jest kluczową odtrutką w zatruciach bojowymi środkami fosforoorganicznymi i pestycydami. Połączenie pralidoksymu z atropiną przyspiesza wystąpienie objawów atropinizacji, co ma istotne znaczenie kliniczne, zwłaszcza przy dużych dawkach atropiny i opóźnionym podaniu pralidoksymu. Monitorowanie pacjenta powinno uwzględniać wzrost tętna, który może nasilać ryzyko zaburzeń rytmu serca i zwiększać zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen, szczególnie u osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego. Ponadto, obserwacja powinna obejmować ocenę funkcji wzrokowych (nieostre widzenie, mroczki w polu widzenia) oraz objawów psychicznych, takich jak niepokój, podniecenie i zachowania maniakalne, które mogą utrudniać opiekę i zwiększać ryzyko samouszkodzeń.
atropinizacja, autostrzykawka, cewnikowanie pęcherza, choroba wieńcowa, dysuria, kserostomia, porażenie akomodacji, przerost prostaty, środek fosforoorganiczny, tachykardia, układ moczowy, układ nerwowy, układ sercowo-naczyniowy, zaburzenia ostrości wzroku, zaburzenia psychiczne, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia wzroku, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zachowania maniakalne, zatrucie bojowymi środkami trującymi, zatrzymanie moczu