Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Retrovir 100 mg

Wpływ zydowudyny na płodność, ciążę i laktację

Stosowanie zydowudyny (Retrovir 100 mg, kapsułki twarde) u kobiet ciężarnych, karmiących lub planujących ciążę wymaga szczególnej uwagi lekarza prowadzącego. Poniżej przedstawiono najważniejsze informacje dotyczące wpływu tego leku przeciwretrowirusowego na płodność, ciążę oraz okres laktacji, które powinny być przekazane pacjentce.¹

Stosowanie zydowudyny w ciąży

Dane z rejestru przypadków ciąży u kobiet przyjmujących leki przeciwretrowirusowe (Antiretroviral Pregnancy Registry, APR) obejmują ponad 13 000 przypadków kobiet w ciąży i w okresie poporodowym. Analiza tych danych nie wykazała zwiększonego ryzyka wystąpienia ciężkich wad wrodzonych po zastosowaniu zydowudyny w porównaniu z częstością w populacji ogólnej.²

Należy podkreślić, że bezpieczeństwo stosowania zydowudyny w ciąży u ludzi nie zostało w pełni ustalone za pomocą właściwie skonstruowanych i dobrze kontrolowanych badań klinicznych dotyczących występowania wad wrodzonych. Dlatego stosowanie zydowudyny u kobiet w ciąży powinno być rozważane wyłącznie wtedy, gdy oczekiwane korzyści terapeutyczne przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu.³

Zapobieganie przeniesieniu zakażenia HIV z matki na dziecko

Istotnym zastosowaniem produktu Retrovir jest profilaktyka wertykalnej transmisji wirusa HIV. Badania kliniczne wykazały, że stosowanie zydowudyny u kobiet ciężarnych zakażonych wirusem HIV po 14 tygodniu ciąży oraz u noworodków urodzonych przez te kobiety znacząco zmniejsza częstość przeniesienia zakażenia HIV z matki na płód.⁴

W podstawowym badaniu kontrolowanym placebo wykazano, że Retrovir zmniejsza częstość przenoszenia zakażenia HIV z matki na płód o około 70%. W tym badaniu uczestniczyły kobiety ciężarne z liczbą komórek CD4 od 200 do 1818/mm³ (mediana w grupie leczonej wynosiła 560/mm³). Leczenie rozpoczynano między 14. a 34. tygodniem ciąży, bez wcześniejszych wskazań do terapii produktem Retrovir. Noworodki otrzymywały produkt Retrovir do 6. tygodnia życia.⁵

Lekarz powinien przekazać kobiecie ciężarnej, że decyzja o zastosowaniu profilaktyki z użyciem zydowudyny powinna być podjęta po dokładnym rozważeniu potencjalnych korzyści i zagrożeń. Pacjentkę należy poinformować, że pomimo prowadzonego leczenia, w niektórych przypadkach może dojść do przeniesienia wirusa.⁶

Ograniczenia wiedzy dotyczącej stosowania zydowudyny w ciąży

Istotne jest, aby lekarz przekazał pacjentce informacje o ograniczeniach aktualnej wiedzy na temat stosowania zydowudyny w ciąży:

• Nie jest znana skuteczność zydowudyny w zapobieganiu przeniesieniu wirusa z matki na dziecko u kobiet zakażonych HIV, które wcześniej były długotrwale leczone zydowudyną lub innymi lekami przeciwretrowirusowymi⁷
• Nie są znane długotrwałe skutki narażenia organizmu na działanie zydowudyny in utero oraz w okresie niemowlęcym⁸
• Na podstawie wyników badań kancerogenności i mutagenności u zwierząt nie można wykluczyć takich działań u ludzi. Znaczenie tych wyników zarówno dla zakażonych, jak i niezakażonych noworodków poddanych działaniu produktu Retrovir nie jest w pełni poznane⁹

Dane z badań przedklinicznych

Lekarz powinien być świadomy wyników badań przedklinicznych dotyczących stosowania zydowudyny w ciąży:

• Badania ze stosowaniem doustnym zydowudyny u ciężarnych samic szczurów (dawki do 450 mg/kg mc./dobę) i królików (dawki do 500 mg/kg mc./dobę) w głównej fazie organogenezy nie wykazały działań teratogennych¹⁰
• Stwierdzono jednak statystycznie znamienną większą częstość występowania resorpcji płodów podczas podawania zydowudyny szczurom w dawkach od 150 do 450 mg/kg mc. na dobę i królikom w dawkach 500 mg/kg mc. na dobę¹¹
• Podanie zydowudyny szczurom w dawce 3000 mg/kg mc./dobę (zbliżonej do doustnej średniej dawki śmiertelnej 3683 mg/kg mc./dobę) powodowało znaczną toksyczność u ciężarnych samic i wywoływało zwiększoną częstość powstawania wad u płodów¹²
• Nie stwierdzono działania teratogennego po stosowaniu mniejszych dawek (600 mg/kg mc. na dobę lub mniej)¹³

Zydowudyna a karmienie piersią

W kontekście stosowania zydowudyny w okresie laktacji, lekarz powinien przekazać pacjentce następujące informacje:

• Zaleca się, aby kobiety zakażone wirusem HIV nie karmiły niemowląt piersią, aby uniknąć przeniesienia wirusa HIV¹⁴
• W rzadkich i wyjątkowych sytuacjach, gdy nie jest dostępny preparat zastępujący mleko matki, a pacjentka rozważa karmienie piersią w czasie stosowania terapii przeciwretrowirusowej, należy postępować zgodnie z lokalnymi oficjalnymi wytycznymi dotyczącymi karmienia piersią¹⁵

Przenikanie zydowudyny do mleka matki

Badania farmakologiczne wykazały, że zydowudyna przenika do mleka matki:

• Po podaniu pojedynczej dawki 200 mg zydowudyny kobietom zakażonym wirusem HIV średnie stężenia zydowudyny w surowicy i w mleku były podobne¹⁶
• W badaniach przeprowadzonych po doustnym podaniu 300 mg zydowudyny dwa razy na dobę (zarówno tylko produktu Retrovir, jak i produktów Combivir i Trizivir) stosunek stężenia zydowudyny w mleku matki do stężenia w osoczu matki wynosił od 0,4 do 3,2¹⁷
• Średnie stężenie zydowudyny w osoczu niemowląt wynosiło 24 ng/ml w dniu porodu i było poniżej limitu w ujęciu ilościowym testu (30 ng/ml) w badaniach w 2., 6., 14. i 24. tygodniu po urodzeniu¹⁸
• Wewnątrzkomórkowe stężenie trifosforanu zydowudyny (czynny metabolit zydowudyny) u niemowląt karmionych piersią nie zostało zmierzone i w związku z tym nie jest znane kliniczne znaczenie zmierzonego stężenia związku macierzystego w osoczu¹⁹

Wpływ zydowudyny na płodność

Podczas konsultacji z pacjentami dotyczącej potencjalnego wpływu zydowudyny na płodność, lekarz powinien przekazać następujące informacje:

• Zydowudyna podawana w dawkach doustnych do 450 mg/kg mc. na dobę nie wpływała na płodność szczurów²⁰
• Brak danych dotyczących wpływu produktu Retrovir na płodność u kobiet²¹
• Nie wykazano wpływu produktu Retrovir na liczbę, morfologię ani na ruchliwość plemników u mężczyzn²²