Leki w grupie
„leki przeciwretrowirusowe”

Leki przeciwretrowirusowe (ARV – antiretroviral drugs) to grupa preparatów stosowanych w leczeniu zakażeń wirusami z rodziny Retroviridae, przede wszystkim w terapii zakażenia ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV). Działają one poprzez hamowanie różnych etapów cyklu replikacyjnego wirusa, co zapobiega namnażaniu się patogenu w organizmie i progresji choroby.

Leki przeciwretrowirusowe dzielą się na kilka klas w zależności od mechanizmu działania. Główne klasy to: nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NRTI), nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NNRTI), inhibitory proteazy (PI), inhibitory integrazy (INSTI), inhibitory wejścia (w tym antagoniści CCR5) oraz inhibitory fuzji.

Nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NRTI) blokują enzym odwrotną transkryptazę, uniemożliwiając przepisanie wirusowego RNA na DNA. Do tej grupy należą: abakawir (Ziagen), emtrycytabina (Emtriva), lamiwudyna (Epivir), tenofowir (Viread), zydowudyna (Retrovir). Na polskim rynku dostępne są również preparaty złożone zawierające te substancje, jak Combivir (lamiwudyna + zydowudyna) czy Truvada (emtrycytabina + tenofowir).

Nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NNRTI) również hamują działanie odwrotnej transkryptazy, ale poprzez inny mechanizm niż NRTI. Najważniejsze leki z tej grupy to: efawirenz (Stocrin), newirapina (Viramune), rilpiwiryna (Edurant) oraz dorawiryna (Pifeltro).

Inhibitory proteazy (PI) blokują wirusową proteazę, enzym niezbędny do dojrzewania wirionów HIV. W tej grupie znajdują się: atazanawir (Reyataz), darunawir (Prezista), lopinawir (stosowany w połączeniu z rytonawirem jako Kaletra), rytonawir (Norvir).

Inhibitory integrazy (INSTI) hamują enzym integrazę, odpowiedzialny za włączenie wirusowego DNA do genomu gospodarza. Kluczowe leki z tej grupy to: dolutegrawir (Tivicay), raltegrawir (Isentress), elwitegrawir (stosowany w preparatach złożonych jak Stribild).

Największą zaletą leków przeciwretrowirusowych jest ich skuteczność w hamowaniu replikacji HIV, co prowadzi do zahamowania postępu zakażenia, poprawy stanu immunologicznego pacjenta i wydłużenia życia. Nowoczesna terapia antyretrowirusowa (cART – combined antiretroviral therapy) pozwala na redukcję ilości wirusa we krwi poniżej poziomu wykrywalności, co praktycznie eliminuje ryzyko przeniesienia zakażenia na inne osoby.

Stosowanie leków przeciwretrowirusowych wiąże się jednak z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Najczęstsze z nich to zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka), wysypki skórne, zaburzenia metaboliczne (lipodystrofia, hiperlipidemia, insulinooporność), uszkodzenie wątroby, nerek czy zaburzenia hematologiczne. Istotnym problemem jest także rozwój lekooporności wirusa, dlatego leczenie zawsze opiera się na kombinacji kilku leków z różnych klas.

W Polsce leczenie przeciwretrowirusowe jest dostępne bezpłatnie w ramach programów lekowych NFZ dla wszystkich pacjentów zakażonych HIV, niezależnie od stadium klinicznego i immunologicznego zakażenia.

Lista leków w tej grupie

  1. 17.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl