Leki w grupie
„nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy”

Nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NNRTI, Non-Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitors) to grupa leków przeciwretrowirusowych stosowanych w leczeniu zakażeń wirusem HIV. Działają poprzez bezpośrednie wiązanie się z odwrotną transkryptazą HIV-1, enzymem niezbędnym do replikacji wirusa, powodując jego allosteryczne zahamowanie. W przeciwieństwie do nukleozydowych inhibitorów, NNRTI nie wymagają fosforylacji wewnątrzkomórkowej i nie konkurują z nukleozydami naturalnymi.

Do grupy NNRTI należą takie substancje czynne jak: newirapina (Viramune), efawirenz (Stocrin), etrawiryna (Intelence), rylpiwiryna (Edurant) i dorawiryna (Pifeltro). W polskich aptekach dostępne są preparaty: Viramune, Stocrin, Intelence, Edurant oraz Pifeltro. Najczęściej stosowanymi lekami z tej grupy są efawirenz i newirapina, szczególnie w krajach rozwijających się, ze względu na ich skuteczność i dostępność ekonomiczną.

NNRTI dzielą się na dwie generacje. Do pierwszej generacji zaliczamy newirapinę i efawirenz, które charakteryzują się niską barierą genetyczną dla rozwoju oporności. Druga generacja obejmuje etrawirynę, rylpiwirynę i dorawirynę, które wykazują aktywność przeciwko szczepom HIV opornym na leki pierwszej generacji i mają wyższą barierę genetyczną.

Największą zaletą NNRTI jest ich wysoka skuteczność w hamowaniu replikacji HIV-1, długi okres półtrwania umożliwiający dawkowanie raz na dobę, co zwiększa współpracę pacjenta, oraz niższy koszt w porównaniu do inhibitorów proteazy. Dodatkowo, niektóre z nich (jak efawirenz) przenikają dobrze do ośrodkowego układu nerwowego, co jest korzystne w leczeniu neuroinfekcji HIV.

Stosowanie NNRTI wiąże się jednak z pewnymi zagrożeniami. Najpoważniejsze to rozwój oporności krzyżowej (szczególnie w przypadku leków pierwszej generacji), interakcje lekowe (przez wpływ na cytochrom P450) oraz działania niepożądane takie jak wysypka skórna (czasem ciężka, jak zespół Stevensa-Johnsona przy newirapinie), zaburzenia neuropsychiatryczne (zwłaszcza przy efawirenzu) czy dyslipidemia. Efawirenz ma także potencjał teratogenny, co ogranicza jego stosowanie u kobiet w wieku rozrodczym.