reakcja łańcuchowa polimerazy
Reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR – Polymerase Chain Reaction) to technika biologii molekularnej umożliwiająca powielenie wybranych fragmentów DNA w warunkach laboratoryjnych. Metoda ta została opracowana w 1983 roku przez Kary’ego Mullisa, za co w 1993 roku otrzymał on Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.
PCR opiera się na cyklicznym procesie obejmującym trzy główne etapy: denaturację dwuniciowego DNA (rozdzielenie nici w wysokiej temperaturze), przyłączanie starterów (primerów) do sekwencji komplementarnych na matrycy DNA, oraz wydłużanie nowo powstających nici DNA przez polimerazę (zazwyczaj termostabilną polimerazę Taq). W wyniku wielokrotnego powtarzania tych cykli następuje wykładniczy wzrost liczby kopii amplifikowanego fragmentu.
W diagnostyce medycznej PCR znajduje szerokie zastosowanie do wykrywania patogenów (wirusów, bakterii), identyfikacji mutacji genetycznych, badań przesiewowych, analizy DNA w medycynie sądowej oraz diagnostyki prenatalnej. Wprowadzenie techniki PCR w czasie rzeczywistym (real-time PCR) umożliwiło jednoczesną amplifikację i ilościowe oznaczanie DNA, co znacząco zwiększyło czułość i precyzję badań diagnostycznych.
Współczesne modyfikacje metody PCR, takie jak RT-PCR (odwrotna transkrypcja PCR) umożliwiająca amplifikację RNA poprzez wcześniejszą transkrypcję do cDNA, czy multipleks PCR pozwalający na jednoczesną amplifikację wielu różnych sekwencji, znacząco rozszerzyły możliwości diagnostyczne tej techniki w medycynie molekularnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół spoliczkowanego dziecka – Diagnostyka i diagnoza
Zespół spoliczkowanego dziecka, wywołany przez parwowirus B19, to łagodna infekcja wirusowa najczęściej dotykająca dzieci w wieku szkolnym, charakteryzująca się jasnoczerwoną wysypką na policzkach z oszczędzeniem okolic ust, nosa i oczu oraz siateczkowatą wysypką na kończynach i tułowiu. Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym, a pacjent przestaje być zakaźny po pojawieniu się wysypki. Badania laboratoryjne, takie jak testy serologiczne wykrywające przeciwciała IgM (czułość 89%, swoistość 99%) i IgG, PCR oraz hybrydyzacja typu dot-blot, są wskazane u kobiet w ciąży, osób z zaburzeniami hematologicznymi lub immunologicznymi, a także w przypadkach nietypowych objawów lub przedłużającego się bólu stawów. Dodatkowo, w diagnostyce pomocne są morfologia krwi z rozmazem, liczba retikulocytów, badanie szpiku kostnego oraz RTG klatki piersiowej.
amniopunkcja, badanie fizykalne, badanie laboratoryjne, badanie serologiczne, badanie szpiku kostnego, erythema infectiosum, hybrydyzacja dot-blot, kordocenteza, morfologia krwi, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, odra, parwowirus B19, PCR, piąta choroba, płonica, przeciwciało IgG, przeciwciało IgM, przełom aplastyczny, reakcja łańcuchowa polimerazy, reakcja polekowa, retikulocyt, rtg klatki piersiowej, rumień wielopostaciowy, rumień zakaźny, sferocytoza wrodzona, talasemia, zespół spoliczkowanego dziecka - Leksykon chorób i schorzeń
Gastroenteritis wirusowa (potocznie „grypa żołądkowa”) – Diagnostyka i diagnoza
Gastroenteritis wirusowa to zapalenie żołądka i jelit wywołane przez wirusy, objawiające się nudnościami, wymiotami, biegunką (zwykle wodnistą, bez krwi), bólem brzucha oraz gorączką, zwykle poniżej 38,5°C. Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym i wywiadzie epidemiologicznym, z uwzględnieniem wykluczenia zakażeń bakteryjnych (np. obecność krwi w stolcu, wysoka gorączka, silny ból brzucha). Wskazaniem do badań laboratoryjnych jest utrzymywanie się objawów powyżej 48-72 godzin, ciężkie odwodnienie, gorączka >38,5°C, obecność krwi lub śluzu w stolcu, czy przynależność do grup ryzyka. W diagnostyce wirusów stosuje się testy immunoenzymatyczne (EIA), szybkie testy antygenowe oraz RT-qPCR, która jest metodą referencyjną o wysokiej czułości i swoistości, szczególnie w wykrywaniu norowirusa.
badanie fizykalne, biegunka wodnista, diagnostyka molekularna, gastroenteritis wirusowa, grypa żołądkowa, krew w stolcu, morfologia krwi, niedrożność jelit, nieswoista choroba zapalna jelit, norowirus, obniżone ciśnienie krwi, ognisko epidemiczne, posiew bakteriologiczny kału, posiew krwi, reakcja łańcuchowa polimerazy, rotawirus, RT-qPCR, szybki test antygenowy, test aglutynacji lateksowej, test immunoenzymatyczny, test multiplex PCR, zaburzenie elektrolitowe, zakażenie Clostridioides difficile, zapalenie uchyłków, zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie żołądka i jelit, zatrucie pokarmowe, zespół jelita drażliwego - Leksykon chorób i schorzeń
Ehrlichioza i anaplazmoza – Diagnostyka i diagnoza
Ehrlichioza i anaplazmoza to choroby odkleszczowe wywoływane przez bakterie z rodzaju Ehrlichia i Anaplasma, charakteryzujące się niespecyficznymi objawami klinicznymi, takimi jak gorączka, ból głowy, bóle mięśniowe i stawowe, nudności oraz zmiany skórne, pojawiające się zwykle 5-14 dni po ukąszeniu przez kleszcza. Diagnostyka opiera się na wywiadzie epidemiologicznym, objawach klinicznych oraz badaniach laboratoryjnych, w tym leukopenii, trombocytopenii i podwyższonych transaminazach. Rozmaz krwi obwodowej może wykazać morule w granulocytach (anaplazmoza) lub monocytach (ehrlichioza), choć czułość tej metody jest ograniczona (4-6%). PCR z krwi pełnej jest preferowaną metodą diagnostyczną w ostrej fazie, cechującą się czułością 67-90% i specyficznością do 100%, umożliwiającą różnicowanie gatunków bakterii. Negatywny wynik PCR nie wyklucza zakażenia, dlatego leczenie nie powinno być opóźniane.
babeszjoza, borelioza z Lyme, choroba odkleszczowa, doksycyklina, ehrlichioza i anaplazmoza, ELISA, gorączka plamista Gór Skalistych, hodowla bakterii, immunohistochemia, leukopenia, miano przeciwciał, morula, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, obszar endemiczny, pacjent immunosupresyjny, PCR, podwyższone enzymy wątrobowe, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozmaz krwi obwodowej, serokonwersja, test immunoenzymatyczny, test immunofluorescencyjny, transaminaza, trombocytopenia, tularemia, ukąszenie kleszcza, uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, Western blot, zmiana rumieniowa - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Zapobieganie i profilaktyka
Przewlekła białaczka szpikowa (CML) jest chorobą hematologiczną charakteryzującą się nieprawidłowym wzrostem względnie dojrzałych komórek mieloidalnych, wywołaną specyficzną mutacją genową BCR-ABL1. Profilaktyka pierwotna CML jest ograniczona, gdyż znane czynniki ryzyka są nieliczne i obejmują głównie ekspozycję na wysokie dawki promieniowania jonizującego. Modyfikowalne czynniki stylu życia, takie jak unikanie tytoniu, alkoholu, utrzymanie wskaźnika masy ciała (BMI) <25, regularna aktywność fizyczna oraz dieta bogata w owoce i warzywa, choć korzystne w profilaktyce wielu nowotworów, nie mają jednoznacznie potwierdzonego wpływu na rozwój CML. Zalecenia dotyczące zapobiegania infekcjom u pacjentów z CML obejmują szczepienia przeciwko pneumokokom, grypie i COVID-19 oraz zachowanie higieny, co jest istotne ze względu na immunosupresję i ryzyko powikłań infekcyjnych.
antyoksydant, białe krwinki, faza przewlekła, fitoestrogen, flawonoid, głęboka odpowiedź molekularna, inhibitor kinazy tyrozynowej, izotiocyjanian, karotenoid, komórki mieloidalne, kwas foliowy, mutacja genowa, niesteroidowe leki przeciwzapalne, nikotyna, nilotynib, odpowiedź molekularna, płytki krwi, promieniowanie, przewlekła białaczka szpikowa, reakcja łańcuchowa polimerazy, remisja bez leczenia, stadium choroby, szczepienie przeciwko COVID-19, szczepionka przeciwko pneumokokom, tkanka tłuszczowa, witamina C, wyrób tytoniowy - Leksykon chorób i schorzeń
Chłoniak nieziarniczy – Diagnostyka i diagnoza
Chłoniak nieziarniczy (NHL) stanowi heterogeniczną grupę nowotworów złośliwych układu limfatycznego, wywodzących się z limfocytów B, T lub komórek NK. Diagnostyka opiera się na wieloetapowym procesie, którego podstawą jest biopsja wycinająca powiększonego węzła chłonnego, umożliwiająca dokładną ocenę histopatologiczną i immunofenotypową, niezbędną do określenia podtypu chłoniaka. Badania laboratoryjne, w tym morfologia krwi, poziom dehydrogenazy mleczanowej (LDH) oraz testy serologiczne w kierunku infekcji wirusowych (HIV, HBV, HCV), dostarczają informacji o stanie ogólnym pacjenta i mogą wskazywać na obecność choroby. Obrazowanie, takie jak tomografia komputerowa (CT), pozytonowa tomografia emisyjna (PET-CT), rezonans magnetyczny (MRI) oraz ultrasonografia, pozwala na ocenę lokalizacji, rozległości zmian oraz zaawansowania choroby, w tym zajęcia narządów pozalimfatycznych i ośrodkowego układu nerwowego.
analiza histopatologiczna, badania cytogenetyczne, badanie endoskopowe, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, biopsja szpiku kostnego, biopsja wycinająca, chłoniak grudkowy, chłoniak nieziarniczy, chłoniak rozlany z dużych komórek B, cytometria przepływowa, dehydrogenaza mleczanowa, dysfagia, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, immunofenotypowanie, immunohistochemia, klasyfikacja Ann Arbor, klasyfikacja Lugano, komórki nowotworowe, krążące DNA nowotworowe, międzynarodowy indeks prognostyczny, morfologia krwi, nakłucie lędźwiowe, płyn mózgowo-rdzeniowy, powiększone węzły chłonne, pozytonowa tomografia emisyjna, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, stadium zaawansowania choroby, terapia celowana, tomografia komputerowa, układ limfatyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Herpetyczne białaczki palców – Diagnostyka i diagnoza
Herpetyczne białaczki palców (herpetic whitlow) to bolesna infekcja wirusowa skóry wokół paznokcia, wywołana przez wirus opryszczki pospolitej (HSV) typu 1 lub 2. Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym, obejmującym obrzęk, ból, pęcherzyki na rumieniowej podstawie oraz objawy ogólne, takie jak podwyższona temperatura. W przypadkach niejednoznacznych stosuje się badania laboratoryjne: posiew wirusologiczny (złoty standard), test PCR (wysoka czułość i typowanie HSV), test Tzancka (czułość ok. 70%, wysoka swoistość) oraz bezpośredni test immunofluorescencyjny (DFA). Diagnostyka serologiczna obejmuje wykrywanie przeciwciał IgM (ostre zakażenie) i IgG (przebyte zakażenie). Różnicowanie obejmuje zanokcicę bakteryjną, zastrzał, inne zakażenia wirusowe i kandydozę. Nacięcie chirurgiczne jest przeciwwskazane, gdyż może prowadzić do rozszerzenia infekcji i powikłań.
acyklowir, antybiotyk, famcyklowir, forma latentna, gorączka, HSV, kandydoza, leczenie profilaktyczne, leki przeciwbólowe, leki przeciwwirusowe, nacięcie chirurgiczne, obrzęk, parestezje, paronychia, pęcherzyki, pęcherzyki skórne, posiew wirusologiczny, powikłania, powikłania jatrogenne, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, reakcja łańcuchowa polimerazy, rumień, test immunofluorescencyjny, test PCR, test Tzancka, walacyklowir, wirus HIV, wirus opryszczki pospolitej, wtórne zakażenie bakteryjne, wysięk, zaczerwienienie skóry, zastrzał, złe samopoczucie - Leksykon chorób i schorzeń
Chlamydia – Diagnostyka i diagnoza
Chlamydia trachomatis stanowi najczęściej zgłaszaną bakteryjną infekcję przenoszoną drogą płciową, szczególnie u osób ≤24 lat. Diagnostyka opiera się głównie na testach amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT), które cechują się wysoką czułością (90-95%) i swoistością, stanowiąc obecny złoty standard. Materiał diagnostyczny może pochodzić z różnych źródeł, m.in. z pierwszego strumienia moczu, wymazów z szyjki macicy, pochwy, cewki moczowej, odbytu, gardła czy oka. Hodowla komórkowa, choć 100% swoista, ma niższą czułość (60-80%) i jest obecnie stosowana głównie w celach prawnych. Testy immunologiczne i serologiczne mają ograniczone zastosowanie, a testy serologiczne są rekomendowane jedynie w diagnostyce zakażeń u noworodków, LGV oraz w niepłodności związanej z uszkodzeniem jajowodów. Szybkie testy molekularne POC oraz testy domowe zwiększają dostępność diagnostyki, choć ich dokładność może się różnić, co wymaga potwierdzenia pozytywnych wyników w warunkach laboratoryjnych.
amoksycylina, azytromycyna, bezpośredni test immunofluorescencyjny, Chlamydia trachomatis, ciąża pozamaciczna, doksycyklina, erytromycyna, hodowla komórkowa, lymphogranuloma venereum, mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami, mikroimmunofluorescencja, niepłodność, poród przedwczesny, reakcja łańcuchowa polimerazy, szybkie testy diagnostyczne, test immunoenzymatyczny, testy amplifikacji kwasów nukleinowych, testy serologiczne, wynik fałszywie ujemny, zapalenie cewki moczowej, zapalenie najądrzy, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie płuc, zapalenie prostaty, zapalenie spojówek - Leksykon chorób i schorzeń
Opryszczkowe zapalenie oka – Epidemiologia
Opryszczkowe zapalenie oka, wywołane przez wirusa Herpes Simplex (HSV), stanowi istotne wyzwanie kliniczne i epidemiologiczne, będąc jedną z głównych przyczyn zakaźnej ślepoty rogówkowej, szczególnie w krajach rozwiniętych. Globalna zapadalność na opryszczkowe zapalenie rogówki wynosi około 1,5-1,7 miliona przypadków rocznie, z roczną zapadalnością na wszystkie typy zapalenia rogówki HSV na poziomie 24,0 przypadków na 100 000 osobolat (95% CI 14,0-41,0). W USA obserwuje się wzrost zapadalności z 8,4 do 11,8 przypadków na 100 000 osób rocznie w okresie 1950-2007, a około 58 000 nowych lub nawrotowych przypadków diagnozuje się corocznie. Seroprewalencja HSV-1 w populacji amerykańskiej wynosi 47,8%, a HSV-2 11,9%, z tendencją spadkową seroprewalencji HSV-1 o około 14% w ciągu ostatnich 30 lat. Czynniki wpływające na epidemiologię to wiek, status społeczno-ekonomiczny, region geograficzny oraz płeć, przy czym nawroty choroby występują u 27% pacjentów w ciągu pierwszego roku i u ponad 60% w ciągu 20 lat, co znacząco zwiększa ryzyko uszkodzenia rogówki, zwłaszcza w postaci stromalnej (HSK).
badanie kohortowe, bezpośredni test immunofluorescencyjny, HSK, HSV, opryszczka narządów płciowych, opryszczka oczna, opryszczka wargowa, opryszczkowe zapalenie oka, opryszczkowe zapalenie rogówki, PCR, płyn mózgowo-rdzeniowy, reakcja łańcuchowa polimerazy, seropozytywność HSV-2, seroprewalencja HSV-1, ślepota rogówkowa, test immunoenzymatyczny, test Tzancka, upośledzenie wzroku, wirus opryszczki pospolitej, wymaz spojówkowy, zakażenie noworodkowe, zakażenie rozsiane, zapalenie rogówki - Leksykon chorób i schorzeń
Paciorkowiec grupy a – Diagnostyka i diagnoza
Paciorkowiec grupy A (Streptococcus pyogenes, GAS) jest istotnym patogenem bakteryjnym odpowiedzialnym za 15-30% ostrych zapaleń gardła u dzieci i 5-20% u dorosłych. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym wspomaganym skalą Centora oraz testach laboratoryjnych. Złotym standardem pozostaje posiew z gardła o czułości 90-95% i swoistości 99%, jednak czas oczekiwania na wynik wynosi 24-48 godzin. Szybkie testy antygenowe (RADT) charakteryzują się czułością 70-90% i swoistością 90-99%, umożliwiając diagnozę w ciągu 5-10 minut, choć u dzieci negatywne wyniki wymagają potwierdzenia posiewem. Testy molekularne (NAAT) oferują najwyższą czułość (82-100%) i swoistość (91-99%) z czasem oczekiwania 15-60 minut, co czyni je obiecującą alternatywą w diagnostyce, choć ich dostępność i koszt są ograniczone.
fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gorączka reumatyczna, klindamycyna, oporność na antybiotyki, ostre kłębuszkowe zapalenie nerek, paciorkowiec beta-hemolizujący, paciorkowiec grupy A, penicylina, posiew z gardła, reakcja łańcuchowa polimerazy, skala Centora, sonda DNA, szybki test antygenowy, szybki test diagnostyczny, test aglutynacji lateksowej, test amplifikacji kwasów nukleinowych, test immunochromatograficzny, test immunoenzymatyczny, test molekularny, test point-of-care, test wykrywania antygenów, wymaz z gardła, zakażenie inwazyjne, zapalenie gardła, złoty standard diagnostyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Opoksa – Diagnostyka i diagnoza
Mpox (opoksa) to choroba zakaźna wywoływana przez wirusa MPXV z rodzaju Orthopoxvirus, której diagnostyka opiera się przede wszystkim na wykrywaniu DNA wirusa metodą PCR, szczególnie z próbek pobranych ze zmian skórnych (wymazy, strupy). Zalecane jest pobranie co najmniej dwóch wymazów z każdej zmiany, a także próbek z różnych zmian w różnych stadiach. Testy PCR, w tym Real-time PCR, stanowią złoty standard diagnostyczny ze względu na wysoką czułość i specyficzność, przy czym metody multipleks PCR oraz techniki oparte na CRISPR i amplifikacji izotermicznej (LAMP) są obiecującymi narzędziami do szybkiego wykrywania MPXV. Diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać m.in. ospę wietrzną, odrę, zakażenia bakteryjne skóry, świerzb, opryszczkę oraz inne choroby przenoszone drogą płciową, a u dorosłych z mpox zaleca się także badanie w kierunku HIV. Czas oczekiwania na wyniki PCR wynosi zwykle 2-4 dni, a w przypadkach pilnych wyniki mogą być przekazywane telefonicznie.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, amplifikacja izotermiczna wspomagana pętlą, azot mocznikowy, choroba przenoszona drogą płciową, diagnostyka molekularna, hipoalbuminemia, kiła, leukocytoza, opryszczka, Orthopoxvirus, ospa wietrzna, reakcja łańcuchowa polimerazy, real-time PCR, sekwencjonowanie DNA, świerzb, transaminazy, trombocytopenia, wirus mpox, wirus ospy wietrznej i półpaśca, wymaz z gardła, wymaz z odbytu, zakażenie bakteryjne skóry - Leksykon chorób i schorzeń
Zakażenie układu oddechowego – Diagnostyka i diagnoza
Zakażenia układu oddechowego (RTI) stanowią istotny problem kliniczny ze względu na wysoką zachorowalność i śmiertelność, zwłaszcza w przypadku zakażeń dolnych dróg oddechowych (LRTI), które są główną przyczyną zgonów z powodu chorób zakaźnych. Diagnostyka RTI opiera się na podziale na zakażenia górnych dróg oddechowych (URTI) i dolnych dróg oddechowych, z zastosowaniem tradycyjnych metod mikrobiologicznych, takich jak badanie mikroskopowe, hodowla bakteryjna i wirusowa, wykrywanie antygenów oraz badania serologiczne. W diagnostyce coraz większe znaczenie mają metody molekularne, w tym PCR i multiplex PCR, które umożliwiają szybkie i precyzyjne wykrycie wielu patogenów jednocześnie. Szczególną innowacją są panele syndromowe, które skracają czas diagnostyki i zwiększają wykrywalność istotnych klinicznie patogenów, co jest kluczowe dla optymalizacji terapii i ograniczenia niewłaściwego stosowania antybiotyków.
analiza oddechu, antybiotyk, badanie czynnościowe płuc, badanie plwociny, badanie serologiczne, białko C-reaktywne, bronchoskopia, czynnik etiologiczny, metoda molekularna, multiplex PCR, oporność na antybiotyki, prokalcytonina, reakcja łańcuchowa polimerazy, rtg klatki piersiowej, szybki test immunochromatograficzny, test PCR, test w miejscu opieki, tomografia komputerowa, wymaz z gardła, wymaz z nosa, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zakażenie górnych dróg oddechowych, zakażenie układu oddechowego, zapalenie błony śluzowej nosa - Leksykon chorób i schorzeń
Mutacja czynnika v leiden – Patofizjologia i mechanizm
Mutacja czynnika V Leiden, będąca najczęstszą genetyczną przyczyną trombofilii dziedzicznej, wynika z punktowej substytucji G1691A w genie F5, prowadzącej do zamiany Arg506 na Gln (R506Q). Ta zmiana powoduje oporność czynnika Va na proteolityczną inaktywację przez aktywowane białko C (APC), co skutkuje około 10-krotnym spowolnieniem inaktywacji i przedłużoną aktywnością prokoagulacyjną. W efekcie dochodzi do zwiększonej generacji trombiny, nasilonej konwersji fibrynogenu do fibryny oraz wzmocnienia struktury skrzepu, co manifestuje się podwyższonymi markerami aktywacji krzepnięcia, takimi jak d-dimery i fragmenty protrombiny F1+2. Dziedziczenie mutacji ma charakter autosomalny dominujący z niepełną penetracją, a heterozygoty wykazują 3-8-krotnie, a homozygoty 50-100-krotnie zwiększone ryzyko zakrzepicy żylnej w porównaniu do populacji ogólnej (ryzyko wzrasta z 0,1% do 0,4-0,8% u heterozygot i do 8,3% u homozygot). Mutacja jest najczęstsza w populacji kaukaskiej (3-7%) i może być diagnozowana za pomocą testu oporności na APC oraz potwierdzana analizą PCR wykrywającą mutację G1691A.
aktywowane białko C, czynnik V Leiden, D-dimery, gen czynnika V, generacja trombiny, homocysteina w surowicy, kompleks protrombinazy, lek przeciwzakrzepowy, markery aktywacji krzepnięcia, mutacja punktowa, przeciwciała antyfosfolipidowe, przedwczesne oddzielenie łożyska, reakcja łańcuchowa polimerazy, rzucawka, stan nadkrzepliwości, stan przedrzucawkowy, technika PCR, trombina, trombofilia dziedziczna, zakrzepica żył głębokich, zakrzepica żylna, zatorowość płucna - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła białaczka szpikowa – Epidemiologia
Przewlekła białaczka szpikowa (CML) stanowi około 15% białaczek u dorosłych i charakteryzuje się obecnością chromosomu Philadelphia oraz genu fuzyjnego BCR-ABL1. Roczna zachorowalność globalnie wynosi 0,7-1,3/100 000, z wyższymi wskaźnikami w USA (1,4-2,2/100 000) i regionach takich jak Pernambuco w Brazylii (3,4/100 000). Mediana wieku diagnozy w Europie to 57-60 lat, a w USA 64-66 lat, z wyraźnym wzrostem zachorowalności wraz z wiekiem i przewagą mężczyzn (stosunek 1,2-1,7:1). Chorobowość szacowana jest na 10-15/100 000, a dzięki inhibitorom kinazy tyrozynowej (TKI) pięcioletnie przeżycie wzrosło z 30-40% do 70-90%. Diagnostyka opiera się na wykrywaniu mutacji BCR-ABL1, a monitoring molekularny (RQ-PCR) jest standardem w ocenie odpowiedzi na leczenie i wykrywaniu nawrotów. Większość pacjentów diagnozowana jest w fazie przewlekłej, z łagodnym przebiegiem, natomiast fazy akceleracji i blastyczna charakteryzują się agresywnym przebiegiem i gorszym rokowaniem.
badania kliniczne, bazofile i eozynofile, biomarker prognostyczny, chromosom Philadelphia, faza akceleracji, faza blastyczna, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gen BCR-ABL, gen fuzyjny BCR-ABL1, inhibitor kinazy tyrozynowej, leukocytoza, nieprawidłowość cytogenetyczna, nowotwór krwi, odpowiedź cytogenetyczna, ostra białaczka, promieniowanie jonizujące, przewlekła białaczka szpikowa, reakcja łańcuchowa polimerazy, remisja molekularna, splenomegalia, szpik kostny, transkrypt BCR-ABL1, zachorowalność - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Jaxteran
Fumaran dimetylu, substancja czynna leku JAXTERAN, wymaga ścisłego monitorowania podczas terapii, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji nerek, wątroby oraz morfologii krwi. Zaleca się badania kontrolne kreatyniny, azotu mocznikowego i ogólne badanie moczu przed rozpoczęciem leczenia, po 3 i 6 miesiącach, a następnie co 6-12 miesięcy. Należy zwracać uwagę na objawy zespołu Fanconiego, takie jak białkomocz, cukromocz przy prawidłowej glikemii, hiperaminoacyduria i fosfaturia, które mogą prowadzić do osteomalacji hipofosfatemicznej. Monitorowanie aktywności aminotransferaz (AlAT, AspAT) i bilirubiny całkowitej jest konieczne ze względu na ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby (enzymy wątrobowe ≥3-krotnie, bilirubina ≥2-krotnie powyżej GGN). Przed terapią i co 3 miesiące należy wykonywać morfologię krwi z oceną liczby limfocytów, gdyż lek jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką limfopenią (<0,5 × 10⁹/L). Długotrwała limfopenia zwiększa ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML), zwłaszcza przy liczbie limfocytów <0,8 × 10⁹/L, co wymaga regularnej oceny stosunku korzyści do ryzyka i ewentualnego zaprzestania leczenia.
AlAT, aminotransferazy, AspAT, azot mocznikowy, badanie ogólne moczu, białkomocz, bilirubina całkowita, cukromocz, DNA wirusa JCV, fosfaturia, fumaran dimetylu, hiperaminoacyduria, hipofosfatemia, kreatynina, liczba limfocytów, limfocytopenia, limfocyty T CD4+, limfocyty T CD8+, limfopenia, morfologia krwi, natalizumab, obrzęk naczynioruchowy, osteomalacja hipofosfatemiczna, PCR, płyn mózgowo-rdzeniowy, PML, polekowe uszkodzenie wątroby, półpasiec, półpasiec oczny, półpasiec rozsiany, półpasiec uszny, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, wielomocz, wirus Johna Cunninghama, zapalenie opon mózgowych i mózgu, zapalenie opon mózgowych i rdzenia, zespół Fanconiego - Leksykon chorób i schorzeń
Świerzb – Diagnostyka i diagnoza
Świerzb (scabies) to zakaźna dermatoza wywołana przez roztocza Sarcoptes scabiei var. hominis, której diagnostyka kliniczna opiera się na charakterystycznym wywiadzie (intensywny świąd nasilający się nocą i po ciepłych kąpielach) oraz obecności typowych zmian skórnych, takich jak nory świerzbowcowe (2-10 mm, serpiginowate linie), grudkowo-wysiękowa osutka w lokalizacjach typowych (między palcami, nadgarstki, zgięcia łokciowe, pachy, pośladki, narządy płciowe). Diagnostyka potwierdzająca obejmuje mikroskopię zeskrobin skóry z olejem mineralnym (czułość około 46%), dermatoskopię (czułość ~83%) z identyfikacją znaku delta oraz konfokalną mikroskopię refleksyjną (czułość 92%, swoistość 100%). W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. egzemy, atopowe zapalenie skóry, grzybice, kiłę oraz reakcje alergiczne. W przypadku świerzbu norweskiego, charakteryzującego się masywną hiperkeratozą i wysoką zakaźnością, potwierdzenie obecności roztoczy jest obligatoryjne ze względu na epidemiologiczne implikacje.
atopowe zapalenie skóry, biopsja skóry, dermatoskop, dermatoskopia, dermatoza, hiperkeratoza naskórka, kortykosteroidy, limfocyty, nora świerzbowcowa, obraz histopatologiczny, obraz kliniczny, reakcja łańcuchowa polimerazy, refleksyjna mikroskopia konfokalna, rumień wielopostaciowy, spongioza, suchość skóry, świąd, świerzb, świerzb norweski, świerzbowiec ludzki, test ELISA, tetracyklina, wykwity skórne, wyprysk, wywiad medyczny, zapalenie skóry kontaktowe, zeskrobiny, zeskrobiny skóry, zmiany skórne - Leksykon chorób i schorzeń
Aspergiloza – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka aspergilozy wymaga kompleksowego podejścia łączącego ocenę kliniczną, badania obrazowe (TK klatki piersiowej, MDCT, angiografia TK) oraz metody mikrobiologiczne i serologiczne, w tym oznaczenie galaktomannanu i β-D-glukanu w surowicy i BAL, a także PCR. Złotym standardem rozpoznania inwazyjnej aspergilozy jest wykazanie inwazji tkankowej strzępków Aspergillus w badaniu histopatologicznym wraz z dodatnią hodowlą. Charakterystyczne zmiany w TK to objaw halo i objaw półksiężyca powietrznego, a czułość testu galaktomannanu w BAL wynosi 77,2% przy specyficzności 77,0% (przy poziomie odcięcia 0,4). Diagnostyka różnicowa obejmuje odróżnienie aspergilozy od innych chorób płuc, a u pacjentów z immunosupresją stosuje się klasyfikację EORTC/MSGERC na możliwą, prawdopodobną i udowodnioną aspergilozę. W diagnostyce przewlekłej aspergilozy płucnej (CPA) kluczowe są podwyższone poziomy przeciwciał IgG specyficznych dla Aspergillus oraz obraz TK utrzymujący się ≥3 miesiące.
alergiczna oskrzelowo-płucna aspergiloza, angiografia TK, aspergiloma, badanie histopatologiczne, badanie obrazowe, badanie PCR, biomarker, biopsja, biopsja płuca, bronchoskopia, dysfunkcja układu odpornościowego, eozynofilia, galaktomannan, gruźlica, inwazyjna aspergiloza, inwazyjna aspergiloza płucna, inwazyjna choroba grzybicza, itrakonazol, izawukonazol, lek przeciwgrzybiczny, mukormykoza, neutropenia, niewydolność oddechowa, objaw halo, płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe, popłuczyny oskrzelowo-pęcherzykowe, posakonazol, przeciwciało IgE, przeciwciało IgG, przewlekła aspergiloza płucna, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozstrzenie oskrzeli, test skórny, tomografia komputerowa, włóknienie płuc, worikonazol - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja wirusem cytomegalii – Diagnostyka i diagnoza
Infekcja wirusem cytomegalii (CMV) jest istotnym problemem klinicznym, szczególnie u noworodków z zakażeniem wrodzonym oraz u pacjentów z upośledzoną odpornością. Diagnostyka CMV opiera się na metodach serologicznych (ocena przeciwciał IgG, IgM oraz awidności IgG), molekularnych (PCR jakościowy, ilościowy i cyfrowy dPCR), testach antygenemii pp65 oraz klasycznych metodach hodowlanych i badaniach histopatologicznych. W diagnostyce prenatalnej złotym standardem jest PCR płynu owodniowego, wykonywany po 21. tygodniu ciąży, z czułością 78-98% i swoistością 92-98%. U noworodków do potwierdzenia zakażenia wrodzonego stosuje się PCR śliny i moczu pobranych w ciągu pierwszych 3 tygodni życia. Monitorowanie wiremii CMV za pomocą ilościowego PCR jest kluczowe w ocenie przebiegu zakażenia i odpowiedzi na leczenie, zwłaszcza u pacjentów po przeszczepach oraz u noworodków z objawowym zakażeniem.
amniocenteza, cidofowir, cyfrowy PCR, foskarnet, gancyklowir, hodowla komórkowa, hybrydyzacja in situ, infekcja wirusem cytomegalii, kwas nukleinowy, lek przeciwwirusowy, metoda immunohistochemiczna, niedosłuch czuciowo-nerwowy, oporność na leki, płyn owodniowy, płyn ustrojowy, przeciwciało anty-CMV, przeciwciało klasy IgG, przeciwciało klasy IgM, reakcja łańcuchowa polimerazy, serokonwersja, sucha kropla krwi, test awidności IgG, test ELISA, test serologiczny, walgancyklowir, wiremia, wrodzone zakażenie CMV, zakażenie CMV, zapalenie jelita grubego, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie siatkówki - Leksykon chorób i schorzeń
Półpasiec – Diagnostyka i diagnoza
Półpasiec (herpes zoster) jest wynikiem reaktywacji wirusa varicella-zoster (VZV) i charakteryzuje się jednostronną, pasmowatą wysypką ograniczoną do jednego dermatomu, z pęcherzykami w różnych stadiach rozwoju oraz towarzyszącym bólem, pieczeniem lub mrowieniem. Diagnoza opiera się głównie na obrazie klinicznym, jednak w przypadkach atypowych, u pacjentów z obniżoną odpornością lub przy podejrzeniu powikłań, zaleca się potwierdzenie PCR wykrywającym DNA VZV w próbkach z pęcherzyków, co cechuje się wysoką czułością i specyficznością. Testy serologiczne (IgM i IgG) są pomocne, zwłaszcza gdy wysypka jest już zagojona lub nie można wykonać PCR. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. opryszczkę pospolitą, liszajec zakaźny oraz reakcje alergiczne.
acyklowir, bezpośrednie badanie immunofluorescencyjne, ból neuropatyczny, dermatom, DNA wirusa, famcyklowir, herpes zoster ophthalmicus, hodowla wirusa, kandydoza, konsultacja okulistyczna, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, leczenie przeciwwirusowe, liszajec zakaźny, neuralgia popółpaścowa, objawy grypopodobne, opryszczka pospolita, owrzodzenie rogówki, pęcherzyk wypełniony płynem, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przeciwciała przeciwwirusowe, reakcja łańcuchowa polimerazy, szczepionka przeciwko półpaścowi, terapia przeciwwirusowa, test Tzancka, walacyklowir, wielojądrowa komórka olbrzymia, wirus varicella zoster, zapalenie skóry, zespół Ramsaya Hunta, zoster sine herpete - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw ospie wietrznej – Diagnostyka i diagnoza
Szczepionka przeciw ospie wietrznej (varicella-zoster) jest kluczowym elementem profilaktyki tej wysoce zakaźnej choroby, zapewniając skuteczność powyżej 90% i znacząco redukującą liczbę przypadków, hospitalizacji oraz zgonów o około 97%. Diagnostyka laboratoryjna, zwłaszcza metoda PCR, stanowi złoty standard w potwierdzaniu aktywnego zakażenia VZV, wykazując najwyższą czułość i swoistość, a także umożliwia rozróżnienie między szczepem dzikim a szczepem szczepionkowym (Oka/Merck). Testy serologiczne IgG służą do oceny statusu immunologicznego pacjenta przed szczepieniem, jednak ich czułość i swoistość są zróżnicowane, a obecnie brak jest testów komercyjnych wystarczająco wiarygodnych do wykrywania serokonwersji po szczepionce. Diagnostyka jest szczególnie istotna w przypadku przełamania odporności poszczepiennej (breakthrough varicella), gdzie objawy są łagodniejsze i nietypowe, co utrudnia rozpoznanie kliniczne i wymaga potwierdzenia PCR z odpowiednich próbek (strupy, płyn pęcherzykowy). Ponadto, badania laboratoryjne są zalecane w potwierdzaniu ognisk epidemicznych, ciężkich przypadków oraz w ocenie podatności na zakażenie, zwłaszcza u kobiet w wieku rozrodczym, pracowników służby zdrowia i osób z obniżoną odpornością.
amniocenteza, badanie ultrasonograficzne, bezpośredni test immunofluorescencyjny, genotypowanie, hodowla wirusa, immunizacja, immunoglobulina przeciwwirusowa, niedobór odporności humoralnej, ognisko epidemiczne, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn pęcherzykowy, półpasiec, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przełamanie odporności poszczepiennej, reakcja łańcuchowa polimerazy, serokonwersja, szczep szczepionkowy, szczepionka przeciw ospie wietrznej, test serologiczny, test Tzancka, wirus varicella zoster, wysypka ospowa, zespół płodowej ospy wietrznej, zmiany skórne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – JAXTERAN
Fumaran dimetylu wymaga ścisłego monitorowania parametrów laboratoryjnych i klinicznych ze względu na ryzyko działań niepożądanych, w tym zaburzeń funkcji nerek, wątroby oraz hematologicznych. Zaleca się ocenę parametrów nerkowych (kreatynina, azot mocznikowy, badanie ogólne moczu) przed rozpoczęciem terapii, po 3 i 6 miesiącach, a następnie co 6-12 miesięcy. Monitorowanie funkcji wątroby obejmuje oznaczenie aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz bilirubiny całkowitej, zwłaszcza przy wzroście enzymów ≥3-krotnie powyżej GGN lub bilirubiny ≥2-krotnie powyżej GGN. Szczególną uwagę należy zwrócić na hematologię, zwłaszcza liczbę limfocytów, monitorowaną co 3 miesiące, z przeciwwskazaniem do rozpoczęcia leczenia przy limfopenii <0,5 × 10⁹/L. W przypadku ciężkiej i długotrwałej limfopenii (<0,5 × 10⁹/L utrzymującej się >6 miesięcy) wskazane jest zaprzestanie terapii, a przy umiarkowanej limfopenii (0,5–<0,8 × 10⁹/L) ponowna ocena stosunku korzyści do ryzyka.
aminotransferazy, bezwzględna liczba limfocytów, białkomocz, bilirubina całkowita, cukromocz, enzymy wątrobowe, fosfaturia, fumaran dimetylu, hiperaminoacyduria, hipofosfatemia, kreatynina i azot mocznikowy, lek immunosupresyjny, limfocytopenia, limfocyty T CD4+, limfocyty T CD8+, limfopenia, morfologia krwi, MRI mózgu, natalizumab, obrzęk naczynioruchowy, osteomalacja hipofosfatemiczna, płyn mózgowo-rdzeniowy, polekowe uszkodzenie wątroby, półpasiec oczny, półpasiec rozsiany, półpasiec uszny, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, reakcja anafilaktyczna, reakcja łańcuchowa polimerazy, stwardnienie rozsiane, wirus Johna Cunninghama, współczynnik filtracji kłębuszkowej, zapalenie opon mózgowych i mózgu, zespół Fanconiego - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak tkanek miękkich – Diagnostyka i diagnoza
Mięsaki tkanek miękkich (MTM) to rzadkie (<1% wszystkich nowotworów złośliwych u dorosłych), heterogenne nowotwory wymagające wielodyscyplinarnego podejścia diagnostycznego. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie, oparte na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym, zwłaszcza przy obecności guza >5 cm, szybko rosnącego, zlokalizowanego pod powięzią lub nawracającego po wycięciu. Diagnostyka obrazowa obejmuje USG (80-90% skuteczności w wykrywaniu zmian), MRI z kontrastem (złoty standard do oceny charakteru i lokalizacji guza), CT (szczególnie dla zmian w klatce piersiowej, jamie brzusznej i przestrzeni zaotrzewnowej) oraz PET/CT i scyntygrafię kostną w ocenie przerzutów. Biopsja gruboigłowa (CNB) jest preferowaną metodą diagnostyczną, umożliwiającą ocenę histopatologiczną, immunohistochemiczną i molekularną, nieograniczającą dalszego leczenia chirurgicznego.
badanie fizykalne, badanie immunohistochemiczne, badanie krzepnięcia krwi, badanie ultrasonograficzne, biologia molekularna, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, biopsja otwarta, biopsja wycinająca, czas częściowej tromboplastyny, czas protrombinowy, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, międzynarodowy współczynnik znormalizowany, mięsak tkanek miękkich, morfologia krwi, ocena histopatologiczna, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, radiofarmaceutyk, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kostna, sekwencjonowanie nowej generacji, stopień złośliwości histologicznej, system TNM, tomografia komputerowa, zespół multidyscyplinarny, zespół wielodyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Uwiteus – Diagnostyka i diagnoza
Uveitis to zapalenie błony naczyniowej oka obejmujące tęczówkę, ciało rzęskowe i naczyniówkę, stanowiące piątą przyczynę utraty wzroku w krajach rozwiniętych, odpowiadające za około 20% przypadków ślepoty prawnej. Rocznie diagnozuje się około 4 miliony nowych przypadków na świecie, w USA od 80 000 do 168 000. Klasyfikacja uveitis opiera się na lokalizacji anatomicznej (przednie, pośrednie, tylne, panuveitis), przebiegu czasowym (ostre <12 tyg., przewlekłe >12 tyg.), patologii (ziarniniakowe vs nieziarniniakowe) oraz zajęciu jednego lub obu oczu. Diagnostyka opiera się na badaniu w lampie szczelinowej, ocenie ostrości wzroku, tonometrii Goldmanna oraz badaniu dna oka. W diagnostyce różnicowej uwzględnia się przyczyny idiopatyczne (50-70%), autoimmunologiczne (np. spondyloartropatie HLA-B27, sarkoidoza, choroba Behçeta), zakaźne (HSV, VZV, kiła, gruźlica, toksoplazmoza), pourazowe, polekowe i nowotworowe. Badania laboratoryjne obejmują m.in. morfologię, OB, CRP, ACE, serologie, badania genetyczne HLA oraz obrazowe (retinografia, OCT, angiografia fluoresceinowa i indocyjaninowa, USG B-scan).
angiografia fluoresceinowa, angiografia indocyjaninowa, błona naczyniowa, choroba Behçeta, ciało rzęskowe, cytomegalowirus, hypopyon, iridocyclitis, iritis, lampa szczelinowa, męty w polu widzenia, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, naczyniówka, oftalmoskop, optyczna koherentna tomografia, panuveitis, pars planitis, perymetria, pośrednie zapalenie błony naczyniowej, precypitaty keratyczne, przeciwciała przeciwjądrowe, przednie zapalenie błony naczyniowej, reakcja łańcuchowa polimerazy, retinitis, spondyloartropatia, światłowstręt, tęczówka, toczeń rumieniowaty układowy, tylne zapalenie błony naczyniowej, ultrasonografia B-scan, zapalenie błony naczyniowej, zapalenie całej błony naczyniowej, zespół Reitera, zespół Sjögrena, zespół Vogt-Koyanagi-Harada - Leksykon chorób i schorzeń
Rumień guzowaty – Epidemiologia
Rumień guzowaty (erythema nodosum, EN) jest najczęstszą formą ostrego zapalenia tkanki podskórnej (panniculitis), szczególnie zapalenia przegród międzyzrazikowych (septal panniculitis). Częstość występowania EN wynosi od 1 do 5 przypadków na 100 000 osób rocznie, z wyższymi wskaźnikami w krajach skandynawskich (12-14/100 000) oraz w Europie Środkowej (100-200/100 000 mieszkańców rocznie). Choroba dotyka głównie kobiety w wieku 20-40 lat, z przewagą płci żeńskiej 3-6:1, co sugeruje rolę estrogenów w patogenezie. W populacji pediatrycznej występowanie jest rzadsze i bez wyraźnej przewagi płci. EN wykazuje sezonowość, z większą częstością wiosną i jesienią, co koreluje z częstszym występowaniem zakażeń paciorkowcowych. Etiologia jest zróżnicowana geograficznie – w USA i Europie dominują zakażenia paciorkowcowe β-hemolizujące, podczas gdy w Indiach nadal przeważa gruźlica. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym oraz, w razie wątpliwości, na biopsji potwierdzającej zapalenie przegród międzyzrazikowych bez zapalenia naczyń. Niezbędne jest wykluczenie chorób podstawowych, takich jak gruźlica, sarkoidoza czy kokcidoidomykoza, poprzez badania laboratoryjne, obrazowe i immunologiczne.
antygeny HLA, antystreptolizyna O, biopsja, choroba Behçeta, Coccidioides immitis, gruźlica, kompleksy immunologiczne, markery zapalne, morfologia krwi, panniculitis, przeciwciała przeciwjądrowe, reakcja łańcuchowa polimerazy, rtg klatki piersiowej, rumień guzowaty, sarkoidoza, sarkoidoza płucna, test tuberkulinowy, zakażenie paciorkowcowe, zapalenie tkanki podskórnej - Leksykon chorób i schorzeń
Zakażenie gronkowcowe – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka zakażeń gronkowcowych opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej oraz szerokim spektrum metod mikrobiologicznych i molekularnych. Podstawą jest dokładny wywiad i badanie fizykalne, zwłaszcza w przypadku zmian skórnych, ropni czy cellulitis, gdzie charakterystyczne objawy ułatwiają wstępne rozpoznanie. Złotym standardem pozostaje posiew bakteryjny z materiału biologicznego (np. wymaz z rany, krew, płyn stawowy), hodowany na podłożach takich jak agar krwawy czy manitolowo-solny, z inkubacją 24-48 godzin w 37°C. Identyfikacja gatunku i cech wirulencji obejmuje testy koagulazy, katalazy, DNazy oraz testy oporności, w tym wykrywanie MRSA metodą dyfuzyjno-krążkową z cefoksytyną (30 μg), gdzie strefa zahamowania ≤ 21 mm wskazuje na szczep oporny. Nowoczesne techniki molekularne, takie jak PCR, real-time PCR, PNA FISH (czułość 99,5%) oraz metody typowania molekularnego (MLST, PFGE), umożliwiają szybką i precyzyjną identyfikację patogenu oraz genów oporności, co jest kluczowe w dobie narastającej antybiotykooporności.
agar krwawy, antybiogram, bakteriemia gronkowcowa, czyrak, elektroforeza pulsacyjna, gronkowiec koagulazoujemny, infekcyjne zapalenie wsierdzia, liszajec zakaźny, MRSA, PCR, posiew bakteryjny, preparat bezpośredni, reakcja łańcuchowa polimerazy, ropień, scyntygrafia kości, SSSS, Staphylococcus aureus, staphylococcus epidermidis, TEE, TTE, typowanie sekwencji multilokusowych, zakażenie gronkowcowe, zapalenie kości, zapalenie tkanki łącznej, zatrucie pokarmowe, ziarenkowce Gram-dodatnie - Leksykon chorób i schorzeń
Impetigo – Zapobieganie i profilaktyka
Impetigo to wysoce zakaźna bakteryjna infekcja skóry, najczęściej dotykająca dzieci w wieku 2-5 lat, wywoływana głównie przez Staphylococcus aureus. Profilaktyka opiera się na rygorystycznej higienie osobistej, w tym regularnym myciu rąk ciepłą wodą i mydłem, stosowaniu środków dezynfekujących na bazie alkoholu, utrzymaniu krótkich paznokci oraz odpowiedniej pielęgnacji uszkodzeń skóry (oczyszczanie ran, stosowanie maści antybiotykowych, zakrywanie zmian opatrunkiem). W przypadku wystąpienia impetigo zaleca się izolację pacjenta do czasu ustąpienia zakaźności, co następuje po 24-48 godzinach od rozpoczęcia antybiotykoterapii i wyschnięciu zmian skórnych. Dodatkowo, ważne jest unikanie bliskiego kontaktu skóra-skóra, zwłaszcza z osobami o obniżonej odporności, oraz dezynfekcja środowiska domowego, w tym pranie odzieży i pościeli w temperaturze minimum 60°C.
antybiotyk, atopowe zapalenie skóry, bakteryjna infekcja skóry, czynnik etiologiczny, dikloksacylina, egzema, flora bakteryjna, gen mecA, higiena osobista, impetigo, iwermektyna, klindamycyna, kolonizacja MRSA, lek przeciwhistaminowy, maść antybiotykowa, miejscowy steroid, mupirocyna, mydło antybakteryjne, nosicielstwo bakterii, pielęgnacja rany, reakcja łańcuchowa polimerazy, retapamulina, rifampicyna, rozprzestrzenianie infekcji, roztwór wybielacza, sport kontaktowy, środek dezynfekujący, Staphylococcus aureus, świerzb, triklosan, wymaz z nosa, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu b – Diagnostyka i diagnoza
Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) stanowi istotny problem zdrowia publicznego, z około 254-260 milionami przewlekle zakażonych osób na świecie. Diagnostyka opiera się na kompleksowej ocenie serologicznej (HBsAg, anty-HBs, anty-HBc), molekularnej (ilościowe oznaczanie HBV DNA metodą PCR) oraz biochemicznej i obrazowej ocenie funkcji i uszkodzenia wątroby. Kluczowe jest rozróżnienie faz zakażenia (ostre vs przewlekłe) oraz monitorowanie markerów takich jak HBeAg, anty-HBe, anty-HBc IgM/IgG, a także nowych narzędzi diagnostycznych, np. ilościowego oznaczania HBsAg (qHBsAg). Regularne badania przesiewowe, zgodne z zaleceniami CDC, obejmują wszystkich dorosłych oraz osoby z grup ryzyka, co pozwala na wczesne wykrycie zakażenia i zapobieganie powikłaniom, takim jak marskość i rak wątrobowokomórkowy (HCC). Monitorowanie wiremii (HBV DNA) i enzymów wątrobowych (ALT, AST) jest niezbędne do oceny aktywności choroby i skuteczności terapii antywirusowej.
alfa-fetoproteina, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, antygen powierzchniowy HBV, DNA HBV, elastografia przejściowa, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotranspeptydaza, indeks FIB-4, kowalencyjnie zamknięte koliste DNA, lek antywirusowy, marskość wątroby, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, ostre zakażenie HBV, przeciwciała anty-HBc, przeciwciała anty-HBc IgM, przeciwciała anty-HBe, przeciwciała anty-HBs, przeszczep narządów, przewlekłe zakażenie HBV, rak wątrobowokomórkowy, reakcja łańcuchowa polimerazy, ukryte zakażenie HBV, wirus zapalenia wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu B, włóknienie wątroby, wskaźnik APRI - Leksykon chorób i schorzeń
Ependymoma – Diagnostyka i diagnoza
Ependymoma to rzadki nowotwór ośrodkowego układu nerwowego wywodzący się z komórek ependymalnych, występujący z bimodalnym szczytem zachorowań w dzieciństwie i wieku dorosłym. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym oraz obrazowaniu MRI całego OUN, które ujawnia dobrze odgraniczoną masę z jednorodnym wzmocnieniem kontrastowym, hiperintensywnym sygnałem w T2 i możliwymi zwapnieniami lub zmianami torbielowatymi. CT jest pomocne w ocenie zwapnień i u pacjentów z przeciwwskazaniami do MRI. Punkcja lędźwiowa służy do wykrycia rozsiewu nowotworu w PMR, jednak jest przeciwwskazana przy guzach tylnego dołu czaszki. Ostateczne rozpoznanie wymaga badania histopatologicznego z oceną stopnia złośliwości wg WHO oraz badań immunohistochemicznych i molekularnych, w tym profilowania metylacji DNA i analizy fuzji genów (np. ZFTA-RELA).
angiografia rezonansu magnetycznego, badanie immunohistochemiczne, badanie neurologiczne, biopsja stereotaktyczna, duszność, elektroencefalografia, ependymoma nadnamiotowe, ependymoma rdzenia kręgowego, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, fuzja genu, komórki ependymalne, marker molekularny, metylacja DNA, naczyniakoblastoma, nakłucie lędźwiowe, nerwiakowłókniak, nerwy czaszkowe, neurochirurg, nowotwór ośrodkowego układu nerwowego, pierwotny chłoniak OUN, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, profilowanie molekularne, przestrzeń podpajęczynówkowa, rdzeniak, reakcja łańcuchowa polimerazy, resekcja chirurgiczna, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, wklinowanie - Leksykon chorób i schorzeń
Odwodnienie – Epidemiologia
Odwodnienie stanowi istotny problem kliniczny, szczególnie w populacjach wrażliwych, takich jak osoby starsze (z ryzykiem zwiększonym o 20-30%) oraz dzieci poniżej 5 roku życia, u których biegunki powodują około 700 000-800 000 zgonów rocznie globalnie. W USA odwodnienie odpowiada za 1-3% hospitalizacji, a w populacji osób powyżej 60 roku życia problem dotyczy nawet 28%. U dzieci częstość ciężkiego odwodnienia wynosi około 38,6%, umiarkowanego 15,2%, a łagodnego 45,5%. Czynniki ryzyka obejmują m.in. zaburzenia mechanizmu pragnienia, choroby przewlekłe, stosowanie leków moczopędnych oraz warunki środowiskowe, takie jak wysoka temperatura i ograniczony dostęp do czystej wody. Odwodnienie wiąże się z poważnymi powikłaniami, w tym ostrym uszkodzeniem nerek, zaburzeniami elektrolitowymi i zwiększoną śmiertelnością, a także znacznym obciążeniem ekonomicznym, np. koszty ponownych hospitalizacji pacjentów z ileostomią sięgają 2750-5924 USD na pacjenta.
biegunka, ciemny mocz, doustna terapia nawadniająca, dysfagia, hiponatremia, hipowolemia, ileostomia, lek moczopędny, letarg, napięcie skóry, objawy wstrząsu, odwodnienie, ostre uszkodzenie nerek, polipragmazja, reakcja łańcuchowa polimerazy, rotawirus, roztwór do nawadniania doustnego, suchość błon śluzowych, unieruchomienie, upośledzenie funkcji poznawczej, zaburzenie elektrolitowe, zapadnięte ciemię, zapadnięte oczy, zapalenie żołądka i jelit - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy zarodkowe – Diagnostyka i diagnoza
Guzy zarodkowe OUN to heterogenna i agresywna grupa nowotworów pochodzenia embrionalnego, wymagająca szybkiej i precyzyjnej diagnostyki, która opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym oraz zaawansowanych technikach obrazowych, przede wszystkim MRI z kontrastem całej osi neuraksjalnej. Charakterystyczne cechy obrazowe obejmują hipo- do izointensywność w T1, hiperintensywność w T2, heterogenne wzmocnienie kontrastowe oraz ograniczoną dyfuzję w DWI. Diagnostyka molekularna, w tym immunohistochemia, FISH, PCR, profilowanie metylacji DNA i NGS, jest kluczowa dla zintegrowanej diagnozy i klasyfikacji guzów, zwłaszcza rdzeniaków, które dzielą się na podtypy WNT, SHH, Grupa 3 i Grupa 4, różniące się rokowaniem i terapią. Biopsja i badanie histopatologiczne z markerami takimi jak synaptofizyna i LIN28A (w ETMR) są niezbędne do potwierdzenia rozpoznania, a nakłucie lędźwiowe służy do oceny rozsiewu nowotworu w płynie mózgowo-rdzeniowym.
aberracja chromosomowa, amplifikacja MYC, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie molekularne, białaczka OUN, biomarker molekularny, ciśnienie śródczaszkowe, diagnostyka różnicowa, dysfagia, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, glejak wielopostaciowy, guz zarodkowy, guz zarodkowy z wielowarstwowymi rozetkami, immunohistochemia, komórka embrionalna, komórka nowotworowa, marker immunohistochemiczny, mięsak Ewinga, nakłucie lędźwiowe, obraz T1-zależny, obraz T2-zależny, obrazowanie dyfuzyjne, obrazowanie perfuzyjne, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, profilowanie metylacji DNA, punkcja lędźwiowa, radiogenomika, rdzeniak, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, spektroskopia, spektroskopia rezonansu magnetycznego, stratyfikacja ryzyka, tomografia komputerowa, wywiad lekarski - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka doliny – Diagnostyka i diagnoza
Gorączka doliny (kokcydioidomikoza) to grzybicza infekcja wywoływana przez Coccidioides immitis lub C. posadasii, której diagnostyka jest utrudniona ze względu na niespecyficzne objawy przypominające inne infekcje układu oddechowego. Podstawą rozpoznania są badania serologiczne: test immunoenzymatyczny (EIA) wykrywający przeciwciała w 1-3 tygodnie od objawów, test immunodyfuzji (ID) o wyższej swoistości oraz test wiązania dopełniacza (CF) umożliwiający ilościową ocenę miana przeciwciał, gdzie miana ≥1:16 korelują z ciężkością choroby. Ujemne wyniki serologiczne nie wykluczają zakażenia, zwłaszcza we wczesnej fazie, dlatego zaleca się powtórzenie badań po 2-4 tygodniach. Złotym standardem jest identyfikacja sferuli Coccidioides w próbkach klinicznych (plwocina, BAL, biopsje, płyn mózgowo-rdzeniowy) oraz hodowla grzyba, choć ta ostatnia wymaga około 5 dni i wiąże się z ryzykiem biologicznym. Coraz częściej stosuje się metody molekularne, takie jak PCR i sekwencjonowanie nowej generacji (NGS), a także testy detekcji antygenów, szczególnie u pacjentów z immunosupresją.
badanie serologiczne, białe krwinki, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, blastomykoza, bronchoskopia, Coccidioides immitis, Coccidioides posadasii, eozynofilia, flukonazol, gorączka doliny, gruźlica, histoplazmoza, HIV/AIDS, infekcja grzybicza, kokcydioidomikoza, limfocytoza, monocytoza, nakłucie lędźwiowe, odczyn Biernackiego, płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe, płyn mózgowo-rdzeniowy, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, sarkoidoza, scyntygrafia kości, sekwencjonowanie nowej generacji, serokonwersja, test immunoenzymatyczny, test wiązania dopełniacza, tomografia komputerowa klatki piersiowej, wysięk opłucnowy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zwapniały guzek - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka menb – Diagnostyka i diagnoza
Szczepionka MenB jest kluczowym narzędziem profilaktycznym przeciwko inwazyjnym zakażeniom wywoływanym przez Neisseria meningitidis serogrupy B, które stanowią istotną przyczynę bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i sepsy, zwłaszcza u dzieci poniżej 5. roku życia oraz młodzieży i młodych dorosłych. Szczepionkę można podawać od 6. tygodnia życia, a jej skuteczność oceniana jest m.in. poprzez pomiar miana przeciwciał IgG oraz badania serologiczne (SBA). Dane kliniczne wskazują na skuteczność szczepionki Bexsero na poziomie 79-100% po podaniu co najmniej dwóch dawek, a w Wielkiej Brytanii odnotowano 62% spadek zachorowań u dzieci objętych programem szczepień. Szczepionka wykazuje również potencjalną ochronę krzyżową przeciwko innym serogrupom meningokoków oraz gonokokom, z efektywnością ochrony przeciwko rzeżączce szacowaną na 32,7-42%. Monitorowanie bezpieczeństwa obejmuje obserwację działań niepożądanych, takich jak ból w miejscu podania, gorączka (szczyt około 6 godzin po szczepieniu u niemowląt), bóle mięśniowe i reakcje alergiczne, które są rzadkie, ale wymagają natychmiastowej interwencji.
anafilaksja, asplenia anatomiczna, bakteriemia, bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, Bexsero, działanie niepożądane, ekulizumab, hodowla bakterii, inwazyjna choroba meningokokowa, meningokoki grupy B, Neisseria gonorrhoeae, niedobór dopełniacza, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, ochrona krzyżowa, ognisko epidemiczne, płyn mózgowo-rdzeniowy, posiew mikrobiologiczny, rawulizumab, reakcja alergiczna, reakcja łańcuchowa polimerazy, rzeżączka, sepsa, serogrupy meningokoków, system typowania antygenów meningokokowych, szczepionka skoniugowana, sztywność karku, Trumenba, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - Leksykon chorób i schorzeń
Cholera – Epidemiologia
Cholera, wywoływana przez toksyny Vibrio cholerae, pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o ograniczonym dostępie do czystej wody i sanitariatów. Rocznie notuje się od 1,3 do 4 milionów przypadków i 21 000 do 143 000 zgonów, a w 2023 roku WHO zgłosiła 535 321 przypadków i 4007 zgonów z 45 krajów. Choroba występuje endemicznie w około 50 krajach, głównie w Afryce i Azji, z sezonowym wzrostem zachorowań przed i po porze deszczowej. Obecna, siódma pandemia rozpoczęła się w 1961 roku i charakteryzuje się trzema falami transmisji, związanymi z nabyciem nowych cech genetycznych szczepów, takich jak zwiększona stabilność środowiskowa, oporność na leki i wirulencja. Nadzór epidemiologiczny i laboratoryjny, w tym stosowanie definicji przypadków (podejrzany, potwierdzony) oraz szybkie testy diagnostyczne (RDT), są kluczowe dla wczesnego wykrywania i kontroli wybuchów cholery, choć potwierdzenie laboratoryjne pozostaje złotym standardem (hodowla, seroaglutynacja, PCR). W 2023 roku WHO ogłosiła stan wyjątkowy poziomu trzeciego z powodu globalnego wzrostu zachorowań, podkreślając znaczenie dostępu do WASH (woda, sanitacja, higiena) oraz szybkiego leczenia nawadniającego, które może zmniejszyć śmiertelność do poniżej 1%.
ciężkie odwodnienie, Cryptosporidium, doustna szczepionka przeciw cholerze, endemiczność, enterotoksyczna Escherichia coli, hodowla bakteryjna, nadzór epidemiologiczny, nawadnianie, obszar endemiczny, odwodnienie, ostra choroba biegunkowa, ostre zapalenie żołądka i jelit, reakcja łańcuchowa polimerazy, shigella, szybki test diagnostyczny, toksyna bakteryjna, Vibrio cholerae, wskaźnik śmiertelności przypadków - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki podeszwowe – Epidemiologia
Brodawki podeszwowe (verrucae plantaris) są wywoływane przez wirusa HPV i stanowią powszechne zmiany skórne o rocznej zachorowalności około 14%. Epidemiologia wskazuje na zróżnicowanie geograficzne i demograficzne, z wyższą częstością u dzieci i młodzieży (10-20%) oraz u osób rasy białej. Występują częściej w miesiącach zimowych i u mieszkańców obszarów miejskich. Czynniki ryzyka obejmują obniżoną odporność komórkową (np. HIV, immunosupresja), sportowców, osoby pracujące w wilgotnych warunkach oraz wcześniejsze występowanie brodawek i bliski kontakt z zakażonymi. Brodawki mają wysoki potencjał zakaźny, a transmisja odbywa się zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio przez fomity, z okresem inkubacji 2-6 miesięcy. Wpływ na jakość życia jest umiarkowany do ciężkiego (średni DLQI 9,4±5,4), szczególnie u młodych mężczyzn z przewlekłymi zmianami.
atopowe zapalenie skóry, brodawka okołopaznokciowa, brodawka płaska, brodawka podeszwowa, brodawka zwykła, choroba autoimmunologiczna, choroba Hecka, cukrzyca, DLQI, genotyp HPV, HPV, keratynocyt, lek immunosupresyjny, leki immunosupresyjne, mikrouraz skóry, nadmierna potliwość stóp, odporność komórkowa, ogniskowy przerost nabłonka, rak szyjki macicy, reakcja łańcuchowa polimerazy, remisja, samoistne ustąpienie, samozakażenie, szczepionka dziewięciowalentna, szczepionka przeciwko HPV, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus HPV - Leksykon chorób i schorzeń
Orf, choroba zwana również pęcherzycą zakaźną, dermatitis pęcherzycową lub ecthyma contagiosum – Epidemiologia
Orf, znana również jako pęcherzyca zakaźna, to wysoce zakaźna choroba wirusowa małych przeżuwaczy, głównie owiec i kóz, o znaczeniu ekonomicznym w hodowli zwierząt gospodarskich. Występuje globalnie, z częstością zakażeń sięgającą do 70% w niektórych populacjach, np. w Nigerii, oraz 22,8% w Malezji. Choroba jest endemiczna w wielu regionach Azji i Afryki, z wyższą zachorowalnością w chłodniejszych miesiącach. Śmiertelność waha się od 0% do 8%, przy czym młode osobniki, zwłaszcza nowonarodzone kozy, wykazują najwyższe wskaźniki śmiertelności (do 25,4% w marcu). Wirus przenosi się głównie przez bezpośredni kontakt z zakażonymi zwierzętami lub skażonym środowiskiem, a jego trwałość w wysuszonych strupach sięga do 6 tygodni. Diagnostyka opiera się na objawach klinicznych, PCR ukierunkowanym na gen B2L oraz metodach molekularnych i mikroskopii elektronowej. Nadzór seroepidemiologiczny jest utrudniony, jednak aktywny nadzór w rzeźniach może efektywnie identyfikować krążące szczepy wirusa.
analiza filogenetyczna, analiza molekularna, badanie epidemiologiczne, choroba endemiczna, choroba zoonotyczna, czynnik chorobotwórczy, czynnik etiologiczny, dermatitis pęcherzycowa, ecthyma contagiosum, hodowla komórkowa, ilościowa PCR, kontrola choroby, mikroskopia elektronowa, odporność ochronna, parapoxvirus, pęcherzyca zakaźna, potencjał zoonotyczny, reakcja łańcuchowa polimerazy, reakcja nadwrażliwości, różnorodność genetyczna, rumień wielopostaciowy, sekwencjonowanie genomu, wirus orf, zachorowalność i śmiertelność, zakażenie zoonotyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Denga – Epidemiologia
Denga jest najszybciej rozprzestrzeniającą się chorobą wirusową przenoszoną przez komary, z roczną liczbą zakażeń szacowaną na 100-400 milionów przypadków globalnie. W 2023 roku odnotowano ponad 6,5 miliona przypadków i 7300 zgonów w ponad 80 krajach, a w pierwszych miesiącach 2024 roku zgłoszono już 1,4 miliona przypadków i ponad 400 zgonów. Choroba jest endemiczna w ponad 100 krajach w regionach WHO, z największym obciążeniem w Azji Południowo-Wschodniej i regionie Zachodniego Pacyfiku, gdzie mieszka ponad 70% populacji zagrożonej dengą. Transmisja wirusa odbywa się w dwóch wzorcach: epidemicznym (pojedynczy szczep) i hiperendemiczny (wieloserotypowy), z sezonowością zależną od półkuli. Czynniki takie jak mobilność ludzi, zmiany klimatyczne i obecność wektorów Aedes wpływają na rozprzestrzenianie się choroby. Nadzór epidemiologiczny, w tym systemy wzmocnionego nadzoru i cyfrowe narzędzia zdrowia publicznego, są kluczowe dla wczesnego wykrywania ognisk i monitorowania trendów, choć nadal istnieją wyzwania związane z niedoszacowaniem i brakiem porównywalności danych między krajami.
antygen wirusowy, białko niestrukturalne, choroba endemiczna, choroba przenoszona przez komary, denga, gorączka denga, komar Aedes, kontrola wektorów, nadzór epidemiologiczny, potwierdzenie laboratoryjne, reakcja łańcuchowa polimerazy, reaktywność krzyżowa, serotyp wirusa, system wczesnego ostrzegania, szczepionka przeciwko dendze, transmisja dengi, wirus chikungunya, wirus dengi, wirus Zika, zakażenie dengą, zarządzanie wektorami - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwór – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka nowotworów to wieloetapowy proces obejmujący wywiad, badanie fizykalne oraz szeroki zakres badań dodatkowych, takich jak badania laboratoryjne (morfologia krwi, testy markerów nowotworowych, immunofenotypowanie), badania obrazowe (CT, MRI, PET-CT, ultrasonografia, mammografia) oraz biopsje (cienko- i gruboigłowe, chirurgiczne, węzłów wartowniczych). Kluczowe jest potwierdzenie obecności nowotworu poprzez badanie histopatologiczne, a następnie określenie stopnia zaawansowania choroby (staging) według systemu TNM, co umożliwia planowanie leczenia i ocenę rokowania. Nowoczesne metody diagnostyczne, takie jak biopsja płynna, testy genetyczne (NGS, FISH, PCR) oraz testy MCD (Multi-Cancer Early Detection), pozwalają na wykrycie nowotworów we wczesnym stadium oraz monitorowanie odpowiedzi na terapię. Wczesne wykrycie nowotworu znacząco poprawia skuteczność leczenia i rokowanie pacjenta.
badanie laboratoryjne, badanie obrazowe, biopsja, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, biopsja płynna, cytologia moczu, cytologia plwociny, diagnostyka nowotworowa, diagnoza nowotworu, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, guz przerzutowy, immunofenotypowanie, krążące komórki nowotworowe, marker nowotworowy, morfologia krwi, pozytonowa tomografia emisyjna, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, stadium zaawansowania nowotworu, stopień zróżnicowania nowotworu, system TNM, tomografia komputerowa, ultrasonografia, węzeł chłonny - Leksykon chorób i schorzeń
Histoplazmoza – Diagnostyka i diagnoza
Histoplazmoza, wywoływana przez dimorficzny grzyb Histoplasma capsulatum, stanowi wyzwanie diagnostyczne ze względu na niespecyficzne objawy kliniczne, które mogą imitować inne infekcje, takie jak gruźlica czy bakteryjne zapalenie płuc. Diagnostyka opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, radiologicznej oraz laboratoryjnej, z uwzględnieniem wywiadu epidemiologicznego (np. ekspozycja na odchody ptaków lub nietoperzy, pobyt w rejonach endemicznych). Złotym standardem pozostaje hodowla grzyba z próbek klinicznych, jednak ze względu na długi czas inkubacji (2-6 tygodni) i wymogi BSL-3, coraz większe znaczenie zyskują testy wykrywające antygen Histoplasma, szczególnie w moczu (czułość 90-95% w postaci rozsianej) i surowicy (czułość 86-92%). Wykrywanie antygenu w obu tych materiałach jednocześnie zwiększa czułość diagnostyczną, co jest istotne zwłaszcza w ostrej płucnej postaci choroby (czułość około 83%).
angiografia fluoresceinowa, antybiotykoterapia empiryczna, badanie histopatologiczne, badanie serologiczne, bezpieczeństwo biologiczne, choroba grzybicza, Coccidioides immitis, gruźlica, grzyb dimorficzny, Histoplasma capsulatum, histoplazmoza, histoplazmoza oczna, histoplazmoza ośrodkowego układu nerwowego, hodowla mikrobiologiczna, immunodyfuzja, leczenie przeciwgrzybicze, limfadenopatia śródpiersia, optyczna koherentna tomografia, ostra płucna histoplazmoza, płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe, płyn mózgowo-rdzeniowy, postać rozsiana, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozsiana histoplazmoza, rtg klatki piersiowej, sekwencjonowanie DNA, test immunoenzymatyczny, test przepływu bocznego, test wiązania dopełniacza, tomografia komputerowa, wykrywanie antygenu, zapalenie płuc