Opoksa
Diagnostyka i diagnoza
Mpox (opoksa) to choroba zakaźna wywoływana przez wirusa MPXV z rodzaju Orthopoxvirus, której diagnostyka opiera się przede wszystkim na wykrywaniu DNA wirusa metodą PCR, szczególnie z próbek pobranych ze zmian skórnych (wymazy, strupy). Zalecane jest pobranie co najmniej dwóch wymazów z każdej zmiany, a także próbek z różnych zmian w różnych stadiach. Testy PCR, w tym Real-time PCR, stanowią złoty standard diagnostyczny ze względu na wysoką czułość i specyficzność, przy czym metody multipleks PCR oraz techniki oparte na CRISPR i amplifikacji izotermicznej (LAMP) są obiecującymi narzędziami do szybkiego wykrywania MPXV. Diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać m.in. ospę wietrzną, odrę, zakażenia bakteryjne skóry, świerzb, opryszczkę oraz inne choroby przenoszone drogą płciową, a u dorosłych z mpox zaleca się także badanie w kierunku HIV. Czas oczekiwania na wyniki PCR wynosi zwykle 2-4 dni, a w przypadkach pilnych wyniki mogą być przekazywane telefonicznie.
Diagnostyka mpox (opoksy)
Opoksa (mpox) jest chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusa mpox (MPXV), należącego do rodzaju Orthopoxvirus. Prawidłowa i szybka diagnostyka tej choroby ma kluczowe znaczenie zarówno dla skutecznego leczenia pacjentów, jak i zapobiegania rozprzestrzenianiu się wirusa w populacji. Z uwagi na podobieństwo objawów klinicznych do innych chorób zakaźnych, w tym ospy wietrznej, odry, zakażeń bakteryjnych skóry, świerzbu, opryszczki czy innych chorób przenoszonych drogą płciową, postawienie właściwej diagnozy wyłącznie na podstawie objawów klinicznych może być trudne i wymaga potwierdzenia laboratoryjnego.12
Standardy diagnostyczne mpox
Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), diagnoza mpox wymaga spełnienia odpowiednich kryteriów definicji przypadku i/lub potwierdzenia poprzez testy laboratoryjne. Zaleca się wysoki poziom czujności przy ocenie osób z charakterystyczną wysypką, szczególnie jeśli pacjent spełnia kryteria epidemiologiczne. Mpox jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłoszenia, a każdy przypadek jest traktowany jako ognisko. Należy natychmiast zgłaszać podejrzane przypadki do krajowych lub lokalnych organów zdrowia publicznego, niezależnie od tego, czy rozważa się również inne potencjalne diagnozy.3
Preferowaną metodą laboratoryjnego potwierdzenia mpox jest wykrycie wirusowego DNA za pomocą techniki reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR). Najlepsze próbki diagnostyczne pobiera się bezpośrednio ze zmian skórnych, płynu lub strupów zebranych przez energiczne wymazy. W przypadku braku zmian skórnych, badania można przeprowadzić za pomocą wymazów z gardła lub odbytu. Nie zaleca się badania krwi. Metody wykrywania przeciwciał mogą nie być przydatne, ponieważ nie rozróżniają różnych ortopokswirusów.4
Metody diagnostyczne
PCR i Real-time PCR są obecnie uznawane za złoty standard diagnostyki laboratoryjnej mpox, ze względu na ich dokładność i czułość. Badania te mogą być ogólne dla Orthopoxvirus lub specyficzne dla wirusa mpox (preferowane). Pozytywne wykrycie przy użyciu testu PCR dla Orthopoxvirus powinno być uzupełnione o PCR dla wirusa mpox i/lub sekwencjonowanie w celu potwierdzenia diagnozy.56
W odpowiedzi na obecny wybuch mpox opracowano metody multipleks PCR w czasie rzeczywistym, które zapewniają strategię molekularną do jednoczesnego wykrywania i rozróżniania różnych czynników zakaźnych, ortopokswirusów i kladów MPXV. Metody te oferują wyższą czułość i specyficzność w porównaniu z konwencjonalnym PCR.7
Pomimo że RT-qPCR jest obecnie złotym standardem techniki diagnozowania zakażenia mpox, ma kilka wad, w tym długi czas przetwarzania próbek, wymaga wiedzy technicznej, niezawodnego dostępu do elektryczności i wykorzystuje zaawansowany termocykler do wykrywania i amplifikacji genomu wirusa. W związku z tym metody izotermalne, takie jak amplifikacja izotermiczna wspomagana pętlą (LAMP), są prawdopodobnie jednymi z najbardziej obiecujących technik do szybkiego wykrywania MPXV.8
W odpowiedzi na obecny wybuch epidemii opracowano systemy diagnostyczne oparte na CRISPR do diagnostyki MPXV. Techniki te łączą wysoką czułość z możliwością szybkiego uzyskania wyników, co jest szczególnie istotne w sytuacjach wymagających szybkiej diagnozy.910
Rodzaje próbek i ich pobieranie
Zalecany rodzaj próbki do diagnostyki mpox to materiał ze zmian skórnych, w tym wymazy wydzieliny ze zmian, stropy z więcej niż jednej zmiany lub strupy ze zmian. Wymazy ze zmian skórnych są najbardziej skutecznym sposobem wykrywania DNA wirusa mpox za pomocą PCR.1112
Klinicyści powinni pobrać dwa wymazy z każdej zmiany w przypadku, gdyby potrzebne było dodatkowe badanie, takie jak badanie specyficzne dla kladu. Wymazy te należy pobrać energicznie i umieścić w odpowiednim medium transportowym. Zalecane jest pobieranie próbek z wielu zmian, jeśli występują one w różnych stadiach.1314
Rodzaj próbki może różnić się w zależności od fazy wysypki. Laboratorium referencyjne może również poprosić o wymaz z jamy ustno-gardłowej, wymaz odbytniczy, krew pobraną na EDTA, nasienie lub mocz. Alternatywne rodzaje próbek (np. wymazy z jamy ustno-gardłowej) można pobrać od osób kontaktujących się z podejrzanymi lub potwierdzonymi przypadkami, które nie mają widocznych zmian skórnych lub śluzówkowych. Mogą one jednak nie wykazywać odpowiedniej czułości w przypadkach przedobjawowych, a badanie należy powtórzyć na materiale ze zmian, jeśli pojawi się wysypka lub zmiany śluzówkowe.15
Diagnostyka różnicowa
W diagnostyce różnicowej mpox należy uwzględnić inne choroby o podobnym obrazie klinicznym, takie jak ospa wietrzna, odra, bakteryjne zakażenia skóry, świerzb, opryszczka, kiła i inne zakażenia przenoszone drogą płciową. Pacjent z mpox może jednocześnie mieć inne zakażenie przenoszone drogą płciową, takie jak kiła czy opryszczka. Alternatywnie, dziecko z podejrzeniem mpox może również mieć ospę wietrzną. Z tego powodu badanie jest kluczowe, aby pacjenci mogli otrzymać opiekę jak najwcześniej i zapobiec ciężkiej chorobie oraz dalszemu rozprzestrzenianiu się.16
Dorosłym z mpox należy zaoferować badanie w kierunku HIV, a dzieciom w miarę możliwości. Tam, gdzie to możliwe, należy rozważyć testy diagnostyczne w kierunku innych chorób, na przykład wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV), kiły i opryszczki.17
Badanie próbki w kierunku wirusa ospy wietrznej i półpaśca powinno być automatycznie wykonane przez laboratorium referencyjne podczas przeprowadzania PCR w kierunku DNA pokswirusów. Może być pozytywne dla DNA wirusa ospy wietrznej i półpaśca, jeśli obecne jest współistniejące zakażenie.18
Laboratoria diagnostyczne i dostępność testów
Testy na mpox są dostępne za pośrednictwem lokalnych, stanowych, terytorialnych lub plemiennych departamentów zdrowia oraz wielu dużych laboratoriów komercyjnych. Po pobraniu, próbki te mogą być badane w laboratoriach komercyjnych lub laboratoriach w ramach Sieci Reagowania Laboratoryjnego.19
Czas oczekiwania na wyniki badań PCR w kierunku mpox wynosi zazwyczaj od 2 do 4 dni. W przypadkach pilnych wyniki mogą być przekazywane telefonicznie lekarzowi kierującemu, jak tylko będą dostępne. Nieurgencyjne wyniki dodatnie zazwyczaj są przekazywane telefonicznie do laboratorium kierującego w ciągu 24 godzin.2021
FDA wydało wytyczne dotyczące polityki dla testów na mpox w celu rozwiązania problemu zagrożenia zdrowia publicznego, zawierające informacje na temat autoryzacji do użytku w sytuacjach wyjątkowych (EUA) dla diagnostyki in vitro, które FDA wydało w związku z mpox.22
Biomarkery mpox
Poziomy biomarkerów klinicznych związanych z zakażeniem mpox wahają się w zależności od stadium klinicznego choroby. W porównaniu do osób zdrowych, biomarkery kliniczne związane z zakażeniem mpox obejmują trombocytopenię, leukocytozę, hipoalbuminemię, niski poziom azotu mocznikowego we krwi i podwyższony poziom transaminaz. Chociaż wcześniej sugerowano jako biomarkery zakażenia MPXV podwyższone poziomy aminotransferazy asparaginianowej (AST) i aminotransferazy alaninowej (ALT), nowsze badania wykazały, że mają one słabą wartość prognostyczną. Co ważne, żaden pojedynczy biomarker nie może być użyty do potwierdzenia lub wykluczenia przypadku zakażenia mpox, dlatego dla wszystkich podejrzanych przypadków należy przeprowadzić laboratoryjny test diagnostyczny.23
Rozwój nowych metod diagnostycznych
W związku z globalnym rozprzestrzenianiem się mpox, trwają intensywne prace nad rozwojem nowych, bardziej dostępnych i szybszych metod diagnostycznych. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła zatwierdzenie pierwszego testu diagnostycznego na mpox do użytku w sytuacjach nagłych. Badanie Alinity m MPXV jest testem PCR w czasie rzeczywistym, który umożliwia wykrycie DNA wirusa mpox z wymazów ze zmian skórnych u ludzi, co znacznie zwiększy zdolności diagnostyczne w krajach borykających się z wybuchami choroby.24
WHO ogłosiła również dodatkowe testy diagnostyczne mpox w ramach procedury wyjątkowej (EUL), w tym Xpert Mpox, test PCR w czasie rzeczywistym wyprodukowany przez Cepheid, oraz cobas MPXV, opracowany przez Roche Molecular Systems, Inc. Te testy PCR zwiększają dostępność diagnostyki mpox, szczególnie w obszarach o ograniczonych zasobach.2526
Opracowano również przenośną platformę diagnostyki molekularnej do szybkiego wykrywania mpox w miejscu opieki. Platforma ta wykazała analityczną granicę wykrywalności 100 kopii genomu na reakcję dla wirusa mpox, skutecznie odróżniając go od innych ortopokswirusów, wirusa opryszczki i wirusa ospy wietrznej-półpaśca. Walidacja kliniczna na 164 próbkach, w tym 51 przypadkach dodatnich na mpox, wykazała 96,1% czułości i 100% swoistości dla ortopokswirusów oraz 94,1% czułości i 100% swoistości dla wirusa mpox.27
Znaczenie szybkiej i dokładnej diagnostyki
Wczesna i dokładna diagnostyka mpox ma kluczowe znaczenie dla skutecznej kontroli choroby i zapobiegania jej rozprzestrzenianiu się. Jak pokazały pierwsze dni pandemii COVID-19, terminowa i dokładna diagnostyka jest niezbędna dla naszej zdolności do spowolnienia transmisji wirusa.28
Wysoka dostępność testów diagnostycznych umożliwia szybką identyfikację przypadków, co z kolei pozwala na szybsze wprowadzenie środków izolacji i leczenia, a tym samym zmniejszenie ryzyka transmisji. Ponadto dokładna diagnostyka umożliwia lepsze śledzenie kontaktów i monitorowanie ognisk choroby, co jest kluczowe dla kontroli epidemii.29
Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że wczesna diagnoza jest kluczowa, ponieważ umożliwia szybkie leczenie i opiekę, a także kontrolę wirusa. Rozszerzenie dostępu do usług diagnostycznych jest pilnie potrzebne, ponieważ testy są niezbędne dla takich krytycznych działań, jak wzmocnienie zdolności laboratoryjnych, lepsza identyfikacja przypadków, śledzenie kontaktów, gromadzenie danych z nadzoru i terminowe raportowanie.30
Podsumowanie diagnostyki mpox
Diagnostyka mpox (opoksy) wymaga kompleksowego podejścia, łączącego ocenę kliniczną, dane epidemiologiczne i wyniki badań laboratoryjnych. Złotym standardem diagnostycznym pozostaje badanie PCR próbek pobranych ze zmian skórnych, które oferuje najwyższą czułość i specyficzność. Rozwój nowych technik diagnostycznych, w tym testów typu point-of-care, ma na celu zwiększenie dostępności szybkiej i dokładnej diagnostyki, szczególnie w regionach o ograniczonych zasobach.3132
Współpraca międzynarodowa i inwestycje w rozwój diagnostyki mpox są kluczowe dla skutecznej kontroli obecnego wybuchu choroby i zapobiegania przyszłym epidemiom. WHO, wraz z innymi organizacjami zdrowia publicznego, kontynuuje wysiłki na rzecz zwiększenia dostępności wysokiej jakości testów diagnostycznych i wzmocnienia zdolności laboratoryjnych na całym świecie.33
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.