zaburzenia smaku i węchu
Zaburzenia smaku i węchu to dysfunkcje sensoryczne, które mogą występować niezależnie lub łącznie, znacząco wpływając na jakość życia pacjenta. Hiposmia (osłabienie węchu), anosmia (całkowita utrata węchu), hypogeusia (osłabienie smaku) oraz ageusia (całkowita utrata smaku) to główne postacie kliniczne tych zaburzeń.
Etiologia zaburzeń smaku i węchu jest złożona i obejmuje: infekcje górnych dróg oddechowych (w tym COVID-19), urazy głowy, choroby neurodegeneracyjne (choroba Parkinsona, Alzheimera), zaburzenia endokrynologiczne (niedoczynność tarczycy), stosowanie niektórych leków (m.in. antybiotyki, leki przeciwdepresyjne), ekspozycję na toksyny oraz zmiany anatomiczne w jamie nosowej i zatokach przynosowych.
Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie laryngologiczne, testy węchowe (np. test identyfikacji zapachów University of Pennsylvania Smell Identification Test – UPSIT), badania obrazowe (MRI, CT) oraz w wybranych przypadkach ocenę neurologiczną. Leczenie jest ukierunkowane na przyczynę podstawową, a w przypadkach idiopatycznych można rozważyć trening węchowy, który wykazuje skuteczność w niektórych grupach pacjentów.
Szczególnie istotna jest świadomość, że zaburzenia smaku i węchu mogą być wczesnymi objawami chorób neurodegeneracyjnych, występując nawet kilka lat przed klasycznymi objawami motorycznymi, co nadaje im wartość diagnostyczną jako potencjalnym biomarkerom. Przewlekłe zaburzenia wymagają kompleksowej oceny i interdyscyplinarnego podejścia terapeutycznego.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Mometyzon – Działania niepożądane
Mometazonu furoinian, stosowany donosowo w preparacie Nasopronal, wykazuje profil bezpieczeństwa potwierdzony w badaniach klinicznych u pacjentów z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa oraz polipami nosa. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym jest krwawienie z nosa, występujące u około 5% dorosłych i 6% dzieci, zwykle o łagodnym przebiegu i samoistnie ustępujące. Inne działania niepożądane, takie jak zapalenie gardła i zakażenia górnych dróg oddechowych, występują bardzo często (≥1/10), natomiast bóle głowy obserwuje się często (≥1/100 do <1/10). Szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalne reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję i obrzęk naczynioruchowy, które wymagają natychmiastowej interwencji. Długotrwałe stosowanie, zwłaszcza w wysokich dawkach, może prowadzić do poważnych powikłań okulistycznych, takich jak jaskra, zaćma oraz nieostre widzenie, a także do uszkodzeń strukturalnych nosa, w tym owrzodzeń i perforacji przegrody nosowej.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, ciśnienie wewnątrzgałkowe, duszność, działanie ogólnoustrojowe, jaskra, kichanie, kortykosteroid donosowy, krwawienie z nosa, lek przeciwzakrzepowy, mometazon furoinian, nadwrażliwość, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie nosa, perforacja przegrody nosowej, podrażnienie błony śluzowej nosa, podrażnienie gardła, polipy nosa, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, zaburzenia smaku i węchu, zaburzenie krzepnięcia, zaćma, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła - Leksykon leków
Działania niepożądane – Mometazon Doppelherz 50 µg/dawkę
Mometazon Doppelherz w dawce 50 µg/dawkę w formie aerozolu do nosa zawiera mometazonu furoinian jednowodny i jest stosowany w leczeniu alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa oraz polipów nosa. Najczęstszym działaniem niepożądanym jest krwawienie z nosa, występujące bardzo często (≥1/10), zwykle o niewielkim nasileniu i samoistnie ustępujące. Częstość tego objawu (5%) jest niższa niż w przypadku innych donosowych kortykosteroidów, gdzie sięga do 15%. Inne działania niepożądane o częstości ≥1% to zapalenie gardła i zakażenia górnych dróg oddechowych (często, ≥1/100 do <1/10). Długotrwałe stosowanie, zwłaszcza w dużych dawkach, może prowadzić do ogólnoustrojowych działań niepożądanych, w tym powikłań okulistycznych takich jak jaskra, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, zaćma oraz nieostre widzenie, których częstość nie jest dokładnie określona.
Reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja, obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli i duszność, stanowią poważne powikłania wymagające natychmiastowego przerwania terapii. Miejscowe podrażnienia nosa i gardła, uczucie pieczenia, owrzodzenia oraz perforacja przegrody nosowej występują z nieznaną częstością. Zaburzenia smaku i węchu również zostały zgłoszone, jednak ich częstość nie jest precyzyjnie określona. Zaleca się monitorowanie i zgłaszanie wszelkich działań niepożądanych do odpowiednich organów nadzoru farmakologicznego, co jest kluczowe dla oceny stosunku korzyści do ryzyka terapii mometazonem donosowym.
aerozol do nosa, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, ból głowy, ciśnienie wewnątrzgałkowe, duszność, działania ogólnoustrojowe, jaskra, kortykosteroidy donosowe, krwawienie z nosa, mometazonu furoinian, nadwrażliwość, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie nosa, perforacja przegrody nosowej, podrażnienie gardła, podrażnienie nosa, polipy nosa, profil bezpieczeństwa, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, zaburzenia immunologiczne, zaburzenia oddechowe, zaburzenia oka, zaburzenia smaku i węchu, zaćma, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła - Leksykon substancji czynnych
Benzalkoniowy chlorek – Działania niepożądane
Chlorek benzalkoniowy, stosowany jako konserwant w preparatach donosowych (np. zawierających mometazonu furoinian – Aleric Spray, Momester oraz ksylometazolinę chlorowodorek – Orinox), może wywoływać liczne działania niepożądane, głównie dotyczące układu oddechowego i błony śluzowej nosa. Najczęściej obserwuje się krwawienie z nosa (ok. 5%), uczucie pieczenia, podrażnienie, owrzodzenia oraz perforację przegrody nosowej. Długotrwałe stosowanie, zwłaszcza w połączeniu z kortykosteroidami, zwiększa ryzyko ogólnoustrojowych powikłań, takich jak jaskra, zaćma, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe oraz przemijające zaburzenia widzenia. Ponadto chlorek benzalkoniowy może indukować reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję, obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli i duszność, co wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z chorobami układu oddechowego i alergiami.
astma, chlorek benzalkoniowy, ciśnienie wewnątrzgałkowe, czwartorzędowy związek amoniowy, duszność, działanie niepożądane, jaskra, kortykosteroid, krwawienie z nosa, ksylometazoliny chlorowodorek, mometazonu furoinian, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie nosa, perforacja przegrody nosowej, podrażnienie błony śluzowej nosa, podrażnienie gardła, preparat donosowy, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, suchość błony śluzowej, świszczący oddech, układ oddechowy, zaburzenia smaku i węchu, zaćma, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła - Leksykon leków
Działania niepożądane – Nasometin 50 mcg/dawkę odmierzoną
Mometazon furoinian w postaci aerozolu do nosa o stężeniu 50 µg/dawkę charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa, z dominującymi działaniami niepożądanymi o charakterze miejscowym, które ustępują samoistnie. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym jest krwawienie z nosa, występujące u około 5% pacjentów, co jest częstsze niż w grupie placebo, ale porównywalne lub mniejsze niż w przypadku innych donosowych kortykosteroidów (do 15%). Inne miejscowe działania niepożądane obejmują podrażnienie błony śluzowej nosa, odczucie pieczenia, owrzodzenia oraz perforację przegrody nosa, a także podrażnienie gardła, szczególnie przy dawkowaniu 2x/dobę w terapii polipów nosa. Profil działań niepożądanych jest podobny u pacjentów z polipami nosa i alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa, a u dzieci i młodzieży częstość działań niepożądanych jest zbliżona do obserwowanej u dorosłych, z krwawieniem z nosa u około 6% pacjentów i bólem głowy u 3%.
aerozol do nosa, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, ciśnienie śródgałkowe, duszność, działania ogólnoustrojowe, jaskra, kichanie, klasyfikacja MedDRA, kortykosteroid, krwawienie z nosa, mometazon furoinian, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie błony śluzowej, perforacja przegrody nosowej, pieczenie w nosie, placebo, podrażnienie błony śluzowej nosa, podrażnienie gardła, polipy nosa, reakcja anafilaktyczna, retinopatia surowicza środkowa, skurcz oskrzeli, zaburzenia smaku i węchu, zaćma, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła - Leksykon substancji czynnych
Mometazon – Działania niepożądane
Mometazonu furoinian, syntetyczny kortykosteroid o silnym działaniu przeciwzapalnym, stosowany jest miejscowo w dermatologii oraz donosowo w alergicznym zapaleniu błony śluzowej nosa. Profil bezpieczeństwa różni się w zależności od postaci farmaceutycznej: aerozole donosowe najczęściej powodują krwawienia z nosa u około 5% pacjentów, co jest mniej lub porównywalne do innych donosowych kortykosteroidów (do 15%). Preparaty dermatologiczne wywołują głównie miejscowe reakcje skórne, takie jak mrowienie, kłucie, kontaktowe zapalenie skóry, hipopigmentację, rozstępy czy zanik skóry. Długotrwałe stosowanie na dużych powierzchniach lub pod opatrunkiem okluzyjnym może prowadzić do ogólnoustrojowego wchłonięcia i zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespołu Cushinga, zaburzeń wzrostu u dzieci oraz nadciśnienia wewnątrzczaszkowego. U dzieci częstość działań niepożądanych donosowych jest porównywalna do placebo, obejmując krwawienie z nosa (6%), bóle głowy (3%) i podrażnienie błony śluzowej nosa (2%).
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, duszność, hipopigmentacja, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kora nadnerczy, kortykosteroid syntetyczny, krwawienie z nosa, mometazonu furoinian, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, owrzodzenie błony śluzowej nosa, parestezja, perforacja przegrody nosowej, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, reakcja anafilaktyczna, rozstępy, skurcz oskrzeli, teleangiektazja, uwypuklenie ciemiączka, zaburzenia smaku i węchu, zaćma, zakażenie górnych dróg oddechowych, zakażenie wtórne, zanik skóry, zapalenie gardła, zapalenie mieszków włosowych, zespół Cushinga, zmiany trądzikopodobne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Pronasal 50 mcg/dawkę
Aerozol do nosa Pronasal zawierający mometazon furoinian wykazuje profil działań niepożądanych typowy dla donosowych kortykosteroidów. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym jest krwawienie z nosa, występujące u 5% pacjentów z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa, co jest częstsze niż w grupie placebo, ale niższe lub porównywalne do innych kortykosteroidów donosowych (do 15%). Krwawienia te mają zwykle łagodny przebieg i ustępują samoistnie. Inne działania niepożądane, takie jak ból głowy, podrażnienie nosa, uczucie pieczenia, zapalenie gardła czy zaburzenia smaku i węchu, występowały z częstością porównywalną do placebo. W przypadku stosowania wysokich dawek przez dłuższy czas istnieje ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych charakterystycznych dla kortykosteroidów, w tym zaburzeń ocznych (jaskra, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, zaćma, nieostre widzenie).
aerozol do nosa, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, duszność, działanie ogólnoustrojowe, jaskra, klasyfikacja MedDRA, kortykosteroid, kortykosteroid donosowy, krwawienie z nosa, mometazonu furoinian, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie nosa, perforacja przegrody nosowej, pieczenie nosa, podrażnienie gardła, podrażnienie nosa, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, polip nosa, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, zaburzenia smaku i węchu, zaćma, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła - Leksykon leków
Działania niepożądane – Nasopronal 50 mcg/dawkę
Nasopronal (mometazonu furoinian) w dawce 50 mikrogramów/dawkę, stosowany donosowo w leczeniu alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa oraz polipów nosa, wykazuje profil bezpieczeństwa typowy dla kortykosteroidów donosowych. Najczęstszym działaniem niepożądanym jest krwawienie z nosa, obserwowane u około 5% pacjentów z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa, zwykle o łagodnym przebiegu i samoistnie ustępujące. Częstość tego objawu jest porównywalna lub niższa niż w przypadku innych kortykosteroidów donosowych (do 15%). Inne działania niepożądane o częstości ≥1% obejmują ból głowy, podrażnienie i uczucie pieczenia nosa, podrażnienie gardła oraz zaburzenia smaku i węchu. Wśród poważniejszych, choć rzadszych działań wymienia się owrzodzenie i perforację przegrody nosowej oraz reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję i obrzęk naczynioruchowy.
aerozol do nosa, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, ból głowy, ciśnienie wewnątrzgałkowe, duszność, działanie ogólnoustrojowe, jaskra, kichanie, kortykosteroid donosowy, krwawienie z nosa, mometazon furoinian, nadwrażliwość, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie nosa, perforacja przegrody nosowej, pieczenie nosa, placebo, podrażnienie błony śluzowej nosa, podrażnienie gardła, podrażnienie nosa, polip nosa, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, zaburzenia smaku i węchu, zaćma, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła - Leksykon leków
Działania niepożądane – HITAXA METMIN-SPRAY 50 mcg/dawkę
HITAXA METMIN-SPRAY zawiera 50 µg mometazonu furoinianu w dawce aerozolu do nosa i jest stosowany w leczeniu alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa oraz polipów nosa. Najczęstszym działaniem niepożądanym jest krwawienie z nosa, występujące u około 5% pacjentów, zazwyczaj o łagodnym przebiegu i samoistnie ustępujące. Inne działania niepożądane o częstości ≥1% obejmują zapalenie gardła, infekcje górnych dróg oddechowych oraz ból głowy. Istotne jest monitorowanie potencjalnych reakcji nadwrażliwości, takich jak reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli i duszność, które mogą stanowić zagrożenie życia. Długotrwałe stosowanie w dużych dawkach może prowadzić do ogólnoustrojowych powikłań, w tym powikłań okulistycznych, takich jak jaskra, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, zaćma oraz nieostre widzenie, co wymaga regularnej kontroli okulistycznej.
aerozol do nosa, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, ból głowy, ciśnienie wewnątrzgałkowe, duszność, jaskra, kortykosteroid donosowy, krwawienie z nosa, mometazonu furoinian, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie nosa, perforacja przegrody nosowej, pieczenie nosa, podrażnienie gardła, podrażnienie nosa, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, polip nosa, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, zaburzenia smaku i węchu, zaćma, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła - Leksykon leków
Działania niepożądane – Momester 50 mcg/dawkę
Mometazonu furoinian w dawce 50 µg stosowany donosowo wykazuje profil bezpieczeństwa charakteryzujący się najczęstszym działaniem niepożądanym w postaci krwawienia z nosa, występującym u około 5% pacjentów z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa, co jest wyższą częstością niż placebo, ale niższą lub porównywalną do innych donosowych kortykosteroidów (do 15%). Inne często obserwowane działania obejmują uczucie pieczenia, podrażnienie błony śluzowej nosa, owrzodzenia oraz rzadziej perforację przegrody nosowej. W populacji pediatrycznej częstość działań niepożądanych jest zbliżona do placebo, z najczęstszymi objawami: krwawieniem z nosa (6%), bólami głowy (3%), podrażnieniem nosa (2%) i kichaniem (2%). Należy zwrócić uwagę na potencjalne ogólnoustrojowe działania kortykosteroidów, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek.
aerozol donosowy, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, ból głowy, duszność, działanie ogólnoustrojowe kortykosteroidów, glikokortykosteroid donosowy, jaskra, kortykosteroid donosowy, krwawienie z nosa, mometazon furoinian, nadwrażliwość, neuropatia nerwu wzrokowego, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk tkanki podskórnej, owrzodzenie nosa, perforacja przegrody nosowej, pieczenie nosa, podrażnienie błony śluzowej nosa, podrażnienie gardła, podrażnienie nosa, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, polipy nosa, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, zaburzenia smaku i węchu, zaćma, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła, zapalenie zatok - Leksykon substancji czynnych
Mometazonu furoinian – Działania niepożądane
Mometazon furoinian, syntetyczny kortykosteroid stosowany donosowo, wykazuje dobry profil bezpieczeństwa potwierdzony licznymi badaniami klinicznymi u pacjentów z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa oraz polipami nosa. Najczęstszym działaniem niepożądanym jest krwawienie z nosa, występujące u około 5% pacjentów, zazwyczaj o łagodnym przebiegu i samoistnie ustępujące. Inne często obserwowane działania niepożądane obejmują podrażnienie błony śluzowej nosa (uczucie pieczenia, świąd, owrzodzenia, perforacja przegrody nosowej), zapalenie gardła, infekcje górnych dróg oddechowych, bóle głowy oraz reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję. W populacji pediatrycznej częstość działań niepożądanych jest porównywalna do placebo, z krwawieniami z nosa u 6% dzieci i bólami głowy u 3%.
aerozol do nosa, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, ból głowy, duszność, dysfagia, działania niepożądane kortykosteroidów, jaskra, kichanie, kortykosteroid donosowy, krwawienie z nosa, mometazon furoinian, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie nosa, perforacja przegrody nosowej, pieczenie nosa, podrażnienie błony śluzowej nosa, podrażnienie gardła, podrażnienie nosa, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, polipy nosa, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, zaburzenia smaku i węchu, zaćma, zahamowanie wzrostu, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon leków
Działania niepożądane – Metmin 50 mcg/dawkę
Stosowanie mometazonu furoinianu w postaci aerozolu do nosa (Metmin, 50 µg/dawkę) wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, z których najczęstszym jest krwawienie z nosa, występujące u około 5% pacjentów, częściej niż w grupie placebo, lecz rzadziej niż przy innych donosowych kortykosteroidach (do 15%). Krwawienia te mają zwykle łagodny przebieg i ustępują samoistnie. Inne często obserwowane działania niepożądane obejmują uczucie pieczenia i podrażnienie błony śluzowej nosa, ból głowy oraz zapalenie gardła. W przypadku długotrwałego stosowania, zwłaszcza w dużych dawkach, istnieje ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych charakterystycznych dla kortykosteroidów, a także poważnych powikłań okulistycznych, takich jak jaskra, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, zaćma i nieostre widzenie, co wymaga regularnej kontroli okulistycznej pacjentów.
aerozol do nosa, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, ból głowy, ciśnienie wewnątrzgałkowe, duszność, działanie ogólnoustrojowe, jaskra, kichanie, klasyfikacja MedDRA, kortykosteroid donosowy, krwawienie z nosa, mometazon furoinian, nadwrażliwość, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie nosa, perforacja przegrody nosowej, pieczenie nosa, podrażnienie nosa, polip nosa, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, zaburzenia smaku i węchu, zaćma, zakażenie górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła