Opoksa

Oposka (Mpox) to rzadka choroba zakaźna wywoływana przez wirus opospy, objawiająca się gorączką, powiększeniem węzłów chłonnych oraz charakterystyczną wysypką na skórze i błonach śluzowych. Rozprzestrzenia się głównie przez bliski kontakt fizyczny i zakażone przedmioty, dlatego izolacja chorych oraz stosowanie środków ochrony osobistej są kluczowe w zapobieganiu transmisji. Leczenie opospy zwykle opiera się na łagodzeniu objawów, takich jak ból i gorączka, oraz na odpowiedniej pielęgnacji zmian skórnych, zaś w cięższych przypadkach stosuje się leki przeciwwirusowe, zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością. Szczepienia oraz edukacja pacjentów i personelu medycznego wspierają skuteczną kontrolę choroby i zapobieganie jej rozprzestrzenianiu się.

Rozdziały

Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Oposka (Mpox) to rzadka choroba zakaźna wywoływana przez wirus opospy (MPXV), z rodziny Poxviridae, o przebiegu zwykle łagodniejszym niż ospa prawdziwa. Objawy obejmują gorączkę, bóle mięśni, powiększenie węzłów chłonnych oraz charakterystyczną wysypkę przechodzącą przez stadia plamkowe, grudkowe, pęcherzykowe i krostkowe, trwającą 2-4 tygodnie do całkowitego wygojenia. Diagnostyka opiera się na PCR z wymazów z 2-3 zmian skórnych. Transmisja następuje głównie przez bliski kontakt fizyczny, w tym kontakty intymne, oraz przez zakażone przedmioty. Izolacja pacjenta powinna trwać do momentu, gdy wszystkie zmiany skórne pokryją się strupem, strupy odpadną, a pod nimi powstanie nowa warstwa skóry. Personel medyczny powinien stosować środki ochrony indywidualnej: fartuch ochronny, rękawiczki, ochronę oczu oraz respirator N95 lub wyższy, a przy procedurach generujących aerozole – PAPR. Standardowa dezynfekcja powinna być wykonywana środkami zarejestrowanymi przez EPA, a odpady medyczne zarządzane zgodnie z przepisami 49 CFR parts 171-180.

Opieka nad pacjentem z opospą wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego kontrolę objawów, wsparcie psychospołeczne oraz edukację. Leczenie jest głównie objawowe, z naciskiem na kontrolę bólu (stosowanie NLPZ, paracetamolu, miejscowych środków znieczulających, a w cięższych przypadkach gabapentyny lub opioidów) oraz odpowiednią pielęgnację skóry (delikatne mycie, stosowanie wazeliny i opatrunków okluzyjnych). Tecowirimat (TPOXX) jest lekiem pierwszego rzutu w terapii przeciwwirusowej u pacjentów z ciężkim przebiegiem lub wysokim ryzykiem (np. immunosupresja, ciąża, dzieci), a alternatywnie rozważa się cidofowir, brincidofowir i immunoglobulinę przeciwospy (VIGIV). Szczepionka JYNNEOS, podawana w dwóch dawkach w odstępie 28 dni, jest zalecana profilaktycznie dla osób z grup ryzyka oraz poekspozycyjnie do 4 dni od kontaktu, zapewniając około 85% skuteczności. Monitorowanie pacjentów powinno obejmować ocenę parametrów życiowych, progresji wysypki, bilansu płynów oraz objawów neurologicznych i oddechowych, aby w porę wykryć powikłania takie jak zakażenia bakteryjne, zapalenie mózgu czy niewydolność oddechowa.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Opoksa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

badanie laboratoryjne, bilans płynów, biofilm, cidofowir, kontaktowe zapalenie skóry, kontrola bólu, leczenie objawowe, lek przeciwwirusowy, lek przeciwwymiotny, niewydolność oddechowa, objawy neurologiczne, objawy prodromalne, ospa prawdziwa, pielęgnacja skóry, podejście multimodalne, pomieszczenie z ujemnym ciśnieniem, powiększenie węzłów chłonnych, równowaga płynów, roztwór kwasu octowego, saturacja tlenu, sepsa, środek miejscowy, środek zmiękczający stolec, środek znieczulający, środki ochrony indywidualnej, tecowirimat, terapia niefarmakologiczna, test PCR, transmisja wertykalna, wirus opospy, wtórne zakażenie bakteryjne, wysypka, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie mózgu, zapalenie płuc
Diagnostyka i diagnoza
Mpox (opoksa) to choroba zakaźna wywoływana przez wirusa MPXV z rodzaju Orthopoxvirus, której diagnostyka opiera się przede wszystkim na wykrywaniu DNA wirusa metodą PCR, szczególnie z próbek pobranych ze zmian skórnych (wymazy, strupy). Zalecane jest pobranie co najmniej dwóch wymazów z każdej zmiany, a także próbek z różnych zmian w różnych stadiach. Testy PCR, w tym Real-time PCR, stanowią złoty standard diagnostyczny ze względu na wysoką czułość i specyficzność, przy czym metody multipleks PCR oraz techniki oparte na CRISPR i amplifikacji izotermicznej (LAMP) są obiecującymi narzędziami do szybkiego wykrywania MPXV. Diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać m.in. ospę wietrzną, odrę, zakażenia bakteryjne skóry, świerzb, opryszczkę oraz inne choroby przenoszone drogą płciową, a u dorosłych z mpox zaleca się także badanie w kierunku HIV. Czas oczekiwania na wyniki PCR wynosi zwykle 2-4 dni, a w przypadkach pilnych wyniki mogą być przekazywane telefonicznie.

Biomarkery kliniczne związane z zakażeniem mpox obejmują trombocytopenię, leukocytozę, hipoalbuminemię, obniżony poziom azotu mocznikowego oraz podwyższone transaminazy, jednak żaden z nich nie jest wystarczająco specyficzny do potwierdzenia diagnozy bez testów laboratoryjnych. WHO zatwierdziła kilka testów PCR do użytku w sytuacjach nagłych, takich jak Alinity m MPXV, Xpert Mpox oraz cobas MPXV, które zwiększają dostępność diagnostyki, zwłaszcza w regionach o ograniczonych zasobach. Wczesna i precyzyjna diagnostyka jest kluczowa dla kontroli epidemii, umożliwiając szybkie wdrożenie izolacji, leczenia oraz efektywne śledzenie kontaktów. Kompleksowe podejście diagnostyczne łączące ocenę kliniczną, epidemiologiczną i laboratoryjną oraz rozwój testów point-of-care są niezbędne do skutecznej kontroli i zapobiegania dalszemu rozprzestrzenianiu się mpox na poziomie globalnym.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Opoksa – Diagnostyka i diagnoza

aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, amplifikacja izotermiczna wspomagana pętlą, azot mocznikowy, choroba przenoszona drogą płciową, diagnostyka molekularna, hipoalbuminemia, kiła, leukocytoza, opryszczka, Orthopoxvirus, ospa wietrzna, reakcja łańcuchowa polimerazy, real-time PCR, sekwencjonowanie DNA, świerzb, transaminazy, trombocytopenia, wirus mpox, wirus ospy wietrznej i półpaśca, wymaz z gardła, wymaz z odbytu, zakażenie bakteryjne skóry
Epidemiologia
Ospa małpia (mpox) jest chorobą wirusową wywoływaną przez wirusa MPXV z rodzaju Orthopoxvirus, z dwoma głównymi kladami: I (Ia, Ib) i II (IIa, IIb). Globalny wybuch w latach 2022-2023 spowodowany był kladą IIb, natomiast od 2024 r. obserwuje się wzrost przypadków klady Ib, zwłaszcza w Demokratycznej Republice Konga (DRK) i krajach sąsiednich, co doprowadziło do ponownego ogłoszenia stanu zagrożenia zdrowia publicznego przez WHO. Do sierpnia 2024 r. zgłoszono ponad 21 786 potwierdzonych przypadków i 607 zgonów w 12 krajach afrykańskich, z dominacją DRK (90% przypadków). Transmisja wirusa odbywa się głównie przez bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi, zmiany skórne, fomity oraz potencjalnie przez wydzieliny dróg oddechowych i wertykalnie. Wykryto DNA wirusa w nasieniu, jednak rola transmisji seksualnej przez płyny ustrojowe wymaga dalszych badań. Epidemiologia wskazuje na dwa typy wybuchów: zoonotyczny klady Ia dotykający głównie dzieci oraz klady Ib z transmisją między ludźmi, obejmującą dorosłych, w tym pracownice seksualne.

Aktualne wyzwania obejmują ograniczone możliwości diagnostyczne i niedostateczne zgłaszanie przypadków, zwłaszcza w DRK, co utrudnia ocenę rzeczywistego obciążenia chorobą i wskaźnika śmiertelności (CFR szacowany na 1-4,5%, średnio 2,9%). Wzrost reprodukcji wirusa (Rt oszacowane na 0,82, wzrost względem lat 80.) wskazuje na zwiększoną przenoszalność. Nadzór epidemiologiczny opiera się na testach NAAT i sekwencjonowaniu genomowym, a także monitoringu ścieków jako narzędziu wczesnego ostrzegania. WHO, CDC, Africa CDC i ECDC prowadzą działania w zakresie nadzoru, diagnostyki, śledzenia kontaktów i edukacji. Kluczowe jest wzmocnienie systemów nadzoru, integracja danych, rozwój modeli predykcyjnych oraz strategii zapobiegania i kontroli, aby ograniczyć dalsze rozprzestrzenianie się ospy małpiej, zwłaszcza w regionach endemicznych i nowych ogniskach w Afryce Środkowej i Wschodniej.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Opoksa – Epidemiologia

diagnostyka laboratoryjna, fomit, MSM, nadzór nad ściekami, ospa prawdziwa, płyny ustrojowe, sekwencjonowanie genomu, stan zagrożenia zdrowia publicznego, systemy nadzoru, test amplifikacji kwasu nukleinowego, test PCR, transmisja kropelkowa, transmisja międzyludzka, transmisja odzwierzęca, transmisja seksualna, transmisja wertykalna, wirus ospy małpiej, wskaźnik śmiertelności, wydzielina z dróg oddechowych, zakłucie igłą
Etiologia i przyczyny
Mpox, wywoływana przez wirusa mpox (MPXV) z rodziny Poxviridae, to choroba odzwierzęca o okresie inkubacji 6-13 dni (zakres 1-21 dni), charakteryzująca się transmisją zarówno zoonotyczną, jak i między ludźmi. Wyróżnia się dwa główne klady wirusa: Klad I (środkowoafrykański) z wyższą śmiertelnością około 10% (obecnie poniżej 3,3%) i cięższym przebiegiem oraz Klad II (zachodnioafrykański) o łagodniejszym przebiegu. W 2023 roku zidentyfikowano nowy podklad Ib, wykazujący zdolność trwałej transmisji drogą seksualną i nieseksualną, z wysokim wskaźnikiem zakażeń wśród dzieci, szczególnie w Demokratycznej Republice Konga. Transmisja między ludźmi odbywa się przez kontakt bezpośredni z wysypką, płynami ustrojowymi, drogą kropelkową przy długotrwałym kontakcie twarzą w twarz, a także przez fomity. Wirus wykryto w nasieniu, moczu, kale, ślinie i innych płynach ustrojowych, co potwierdza znaczenie transmisji płciowej. Okres zakaźności trwa do całkowitej reepitelializacji zmian skórnych. Wskaźnik reprodukcji (R) historycznie wynosił 0,8, jednak nowy Klad Ib może charakteryzować się wyższą efektywnością transmisji.

Spadek odporności populacyjnej po zaprzestaniu szczepień przeciwko ospie prawdziwej w latach 80. XX wieku, zmiany ekologiczne i społeczne oraz ekspozycja na rezerwuary zwierzęce zwiększają ryzyko zakażeń mpox. Szczególnie narażone są osoby z immunosupresją (w tym nieleczone HIV), kobiety w ciąży, niemowlęta i dzieci. Globalna epidemia z 2022 roku dotknęła głównie mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami (MSM), natomiast obecny wybuch w Afryce dotyczy głównie dzieci poniżej 15 roku życia, z wysoką śmiertelnością. Profilaktyka opiera się na szczepieniach, z preferowaną szczepionką JYNNEOS, zapewniającą do 85% ochrony. Leczenie jest głównie objawowe, jednak dla ciężkich przypadków dostępny jest przeciwwirusowy Tecovirimat (TPoxx), zatwierdzony w 2022 roku, a także cidofovir w wybranych sytuacjach. Wydalanie wirusa w fazie presymptomatycznej i możliwość transmisji presymptomatycznej podkreślają potrzebę wczesnej diagnostyki i kontroli zakażeń.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Opoksa – Etiologia i przyczyny

choroba odzwierzęca, choroby zakaźne, ciężki przebieg choroby, fomity, genom DNA, immunosupresja, miano wirusa, nasienie, odporność populacyjna, okres inkubacji, Orthopoxvirus, osoba zakażona, ospa małpia, płyn ustrojowy, poxviridae, reepitelializacja, szczepienie przeciwko ospie, tecovirimat, transkrypcja, transmisja bezobjawowa, transmisja międzyludzka, transmisja płciowa, transmisja wertykalna, wariant wirusa, wirus mpox, wirus ospy prawdziwej, zakażenie bezobjawowe, zakażenie HIV
Leczenie
Większość pacjentów z opoksą (mpox) bez ciężkiego niedoboru odporności wyzdrowieje dzięki leczeniu objawowemu, obejmującemu kontrolę bólu (acetaminofen, NLPZ), odpowiednie nawodnienie, pielęgnację skóry oraz leczenie współistniejących zakażeń, w tym HIV. W przypadku zmian skórnych zaleca się utrzymanie ich w czystości i suchości, stosowanie miejscowych środków znieczulających oraz doustnych leków przeciwhistaminowych. Tekowirymat, lek przeciwwirusowy hamujący białko p37 ortopokswirusów, jest dostępny w ramach protokołu CDC EA-IND dla pacjentów z ciężkim niedoborem odporności (np. HIV z CD4 <200 komórek/mm³), kobiet w ciąży, dzieci oraz osób z przedłużającymi się lub zagrażającymi życiu objawami. Standardowa dawka tekowirymatu to 600 mg co 12 godzin przez 14 dni dla pacjentów o masie ciała ≥40 kg do <120 kg. Badania PALM007 i STOMP nie wykazały skrócenia czasu gojenia ani zmniejszenia bólu, jednak lek jest dobrze tolerowany.

Alternatywne opcje terapeutyczne obejmują cidofowir i jego doustny prolek brincidofowir, zatwierdzone do leczenia ospy na podstawie modeli zwierzęcych, oraz dożylną immunoglobulinę Vaccinia (VIGIV) dla pacjentów z obniżoną odpornością. W przypadku zajęcia oka przez opoksę konieczna jest szybka konsultacja okulistyczna i leczenie ogólnoustrojowe oraz miejscowe trifluridyną. U pacjentów z niedoborami odporności (np. HIV z CD4 <350 komórek/mm³) zaleca się wczesne rozpoczęcie terapii przeciwwirusowej, a w ciężkich przypadkach rozważenie terapii skojarzonej (tekowirymat + cidofowir/brincidofowir i/lub VIGIV). Kontrola bólu powinna być indywidualizowana, z zastosowaniem leków OTC, miejscowych środków znieczulających, a w razie potrzeby krótkotrwałych opioidów, z uwzględnieniem ryzyka działań niepożądanych. Leczenie objawowe pozostaje podstawą terapii u większości pacjentów, a dalsze badania kliniczne są potrzebne do oceny skuteczności terapii przeciwwirusowych i immunologicznych u pacjentów z ciężkim przebiegiem choroby.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Opoksa – Leczenie

analog nukleotydowy, atopowe zapalenie skóry, brincidofowir, cidofowir, dysfagia, gabapentyna, immunoglobulina Vaccinia, leczenie objawowe, leczenie skojarzone, lek przeciwbólowy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwwirusowy, miejscowy steroid, niedobór odporności, opioid, oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, owrzodzenie rogówki, powikłanie neurologiczne, przeciwciało monoklonalne, tekowirymat, terapia antyretrowirusowa, trifluridyna, wirusowa polimeraza DNA, wtórne zakażenie, wtórne zakażenie bakteryjne, zakażenie HIV, zapalenie gardła, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie odbytnicy, zapalenie osierdzia, zapalenie powiek, zapalenie rogówki, zapalenie siatkówki, zapalenie spojówek
Objawy
Opospa (mpox) to wirusowa choroba wywoływana przez wirusa opospy z rodziny Poxviridae, o przebiegu zwykle łagodniejszym niż ospa prawdziwa, z charakterystycznym powiększeniem węzłów chłonnych (limfadenopatia). Okres inkubacji wynosi 7-14 dni (zakres 3-21 dni), a zakaźność może występować od 1 do 4 dni przed pojawieniem się objawów. Choroba rozpoczyna się objawami prodromalnymi, takimi jak gorączka, bóle mięśni, dreszcze i powiększenie węzłów chłonnych, po czym pojawia się wysypka przechodząca przez stadia makuli, papuli, wezikuli, krosty oraz strupienia i złuszczania. Zmiany skórne są twarde, dobrze odgraniczone, często z charakterystycznym zagłębieniem (umbilication), lokalizują się na twarzy, kończynach, dłoniach, stopach, narządach płciowych, okolicy odbytu oraz błonach śluzowych jamy ustnej i gardła. Przebieg choroby trwa zwykle 2-4 tygodnie, a zakaźność utrzymuje się do całkowitego wygojenia wysypki.

Ciężkość opospy zależy od stanu immunologicznego pacjenta, szczepu wirusa oraz drogi zakażenia. Szczególnie narażone na ciężki przebieg i powikłania są noworodki, dzieci, kobiety w ciąży oraz osoby z immunosupresją, w tym z zaawansowanym HIV (CD4 <100 komórek/mm³). Wskaźnik śmiertelności (CFR) waha się od 0,1% do 10%, przy czym klad II (epidemia 2022) cechuje się CFR <0,1%, a klad I (epidemia 2024) historycznie około 10%, choć ostatnio poniżej 3,6%. Powikłania obejmują wtórne zakażenia bakteryjne, zapalenie płuc, rogówki, mózgu, mięśnia sercowego, a także zapalenia odbytnicy i narządów płciowych. Diagnostyka wymaga potwierdzenia laboratoryjnego, gdyż objawy mogą przypominać ospę wietrzną, odrę czy kiłę. Leczenie jest głównie objawowe, z zastosowaniem tekowirimatu u ciężkich przypadków lub osób z grup ryzyka. Izolacja pacjenta powinna trwać do całkowitego wygojenia zmian skórnych, a zalecane jest unikanie kontaktów skóra-do-skóry oraz stosowanie prezerwatyw przez 12 tygodni po ekspozycji.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Opoksa – Objawy

balanitis, dysfagia, dysuria, kiła, limfadenopatia, objawy prodromalne, odra, okres inkubacji, opryszczka narządów płciowych, ospa wietrzna, papula, posocznica, poxviridae, ropień okołomigdałkowy, urethritis, wirus opospy, wskaźnik śmiertelności, zapalenie jamy ustnej, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie migdałków, zapalenie mózgu, zapalenie nagłośni, zapalenie płuc
Patofizjologia i mechanizm
Wirus opoksy (MPXV), należący do rodzaju Orthopoxvirus, charakteryzuje się liniowym, dwuniciowym DNA o długości około 197 kb i średnicy 200-250 nm. Patogeneza zależy od szczepu (klad I i II z podkladami Ia, Ib, IIa, IIb), statusu immunologicznego pacjenta oraz powikłań. Klad I, szczególnie podklad Ib wykazujący wyższą transmisyjność, powoduje cięższe postacie choroby. Inkubacja trwa do 14 dni, po czym pojawiają się objawy prodromalne: gorączka, ból, powiększenie węzłów chłonnych (szczególnie pachwinowych), a następnie wysypka ewoluująca od grudek do krost i strupów, trwająca 2-4 tygodnie. W fazie pęcherzykowej obserwuje się charakterystyczne zmiany histopatologiczne z akantozą, spongiozą i naciekiem zapalnym. Wirus replikuje się w komórkach nabłonkowych, dendrytycznych i makrofagach, wykorzystując mechanizmy unikania odpowiedzi immunologicznej, m.in. hamując ekspresję interferonów i MHC klasy I. W zakażeniu występują dwie formy wirionów: IMV (jednobłonowe) i EEV (dwubłonowe), różniące się mechanizmem wnikania i uwalniania z komórki. Kluczowe enzymy wirusa to kinaza B1R i fosfopilaza F13, z mutacjami w F13 związanymi z opornością na tekowirimat.

Ciężkie zakażenia, zwłaszcza u osób immunosupresyjnych (np. z HIV i CD4 <100/mm³), mogą prowadzić do powikłań takich jak choroba krwotoczna, martwica, zapalenie narządów i posocznica, ze śmiertelnością około 0,04% w regionach nieendemicznych. Leczenie opiera się na lekach przeciwwirusowych, m.in. cidofowirze (EC₅₀=2,52 μg/mL, SI=15), brincidofowirze (EC₅₀=0,19 μM) oraz rybawirynie (EC₅₀=5,9 μg/mL), z których brincidofowir cechuje się lepszą biodostępnością i mniejszą nefrotoksycznością. Immunoterapia, w tym przeciwciała neutralizujące i immunoglobulina przeciw ospie (VIGIV), stanowi uzupełnienie terapii, zwłaszcza u pacjentów z niedoborami odporności. Nowoczesne technologie wieloomiczne i analiza interakcji gospodarz-patogen umożliwiają identyfikację kluczowych celów molekularnych wirusa, takich jak EGFR, TRAF6, CASP8 oraz kinazy JAK1, TYK2 i MAPK1, co sprzyja rozwojowi nowych terapii. Wysokoprzepustowe badania przesiewowe wykazały potencjał leków takich jak gefitinib i nigericyna, które mogą modulować odpowiedź immunologiczną i indukować pyroptozę, oferując nowe strategie terapeutyczne przeciwko opoksie.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Opoksa – Patofizjologia i mechanizm

akantoza naskórka, apoptoza, błona śluzowa, burza cytokinowa, choroba krwotoczna, ciałko wtrętowe, cytokina zapalna, dysfagia, główny kompleks zgodności tkankowej, inflamasom, komórka NK, MSM, nefrotoksyczność, Orthopoxvirus, płyn ustrojowy, posocznica, powiększenie węzłów chłonnych, poxviridae, przeciwciało neutralizujące, pyroptoza, retikulum endoplazmatyczne, spongioza, stan zapalny, zwyrodnienie balonowate
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Według danych WHO, od 2022 roku odnotowano ponad 90 000 przypadków ospy małpiej (mpox) z 167 zgonami, a od 2023 roku w Afryce ponad 18 000 przypadków i 617 zgonów. Choroba zwykle przebiega łagodnie, z rekonwalescencją trwającą 2-4 tygodnie. Osoby z zaawansowanym lub niekontrolowanym zakażeniem HIV, zwłaszcza z liczbą komórek CD4 poniżej 100 komórek/μL, są narażone na cięższy przebieg, powikłania i wyższą śmiertelność (do 20,8% wśród HIV-dodatnich). Inne grupy ryzyka to dzieci, kobiety w ciąży oraz osoby z obniżoną odpornością. Powikłania mogą obejmować ciężkie odwodnienie, infekcje wtórne (cellulitis, bronchopneumonia, sepsa), encefalitis oraz powikłania oczne prowadzące do utraty wzroku.

Leczenie ospy małpiej opiera się na opiece wspomagającej, zarządzaniu bólem i zapobieganiu powikłaniom. Tecovirimat (TPOXX) wykazuje skuteczność w skracaniu czasu trwania objawów o około 6 dni i jest rekomendowany jako terapia poekspozycyjna. Szczepionka Modified Vaccinia Ankara (MVA-BN) zapewnia ochronę na poziomie 64,8% po jednej dawce i 71,8% po schemacie dwudawkowym (4-tygodniowy odstęp) przez 2 lata. Szczególną uwagę należy zwrócić na wczesne wykrywanie i szybkie leczenie u osób z HIV, zwłaszcza z niską liczbą CD4, oraz na grupy wysokiego ryzyka, aby poprawić wyniki kliniczne i ograniczyć transmisję wirusa.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Opoksa – Rokowania, prognozy i postęp choroby

bliznowacenie oka, cellulitis, choroba samoograniczająca się, ciąża, ciężki przebieg choroby, encephalitis, immunosupresja, infekcja wtórna, koinfekcja HIV, komórki CD4, lek przeciwwirusowy, objawy ogólnoustrojowe, odwodnienie, ospa małpia, posocznica, rekonwalescencja, replikacja wirusa, schemat dwudawkowy, sepsa, szczepionka MVA-BN, tecowirimat, utrata wzroku, wirus ospy małpiej, zakażenie rogówki, zapalenie mózgu, zapalenie tkanki łącznej
Zapobieganie i profilaktyka
Opoksa (mpox) to choroba wirusowa wywołana przez wirusa ospy małpiej, której profilaktyka opiera się przede wszystkim na szczepieniach ochronnych oraz działaniach zapobiegawczych zmniejszających ryzyko zakażenia. Dostępne szczepionki to JYNNEOS (Imvanex/Imvamune) – szczepionka trzeciej generacji zawierająca nienamnażający się żywy wirus, podawana w schemacie dwudawkowym z odstępem 28 dni, zapewniająca pełną ochronę około 14 dni po drugiej dawce, o skuteczności 36-89% po jednej dawce i 66-89% po dwóch dawkach, oraz ACAM2000 – szczepionka z namnażającym się wirusem krowianki, stosowana w przypadku braku dostępności JYNNEOS, ale obarczona większą liczbą przeciwwskazań. Szczepienia zaleca się osobom po ekspozycji (profilaktyka poekspozycyjna do 14 dni, optymalnie do 4 dni), osobom z grup podwyższonego ryzyka (m.in. MSM, osoby z HIV, personel medyczny i laboratoryjny) oraz podróżującym do rejonów endemicznych Afryki Środkowej i Zachodniej.

Profilaktyka uzupełniająca obejmuje unikanie bliskiego kontaktu skóra-skóra z osobami zakażonymi, ograniczenie liczby partnerów seksualnych, stosowanie barier ochronnych (prezerwatywy, ochraniacze dentystyczne), higienę rąk oraz dezynfekcję powierzchni i przedmiotów. Personel medyczny powinien stosować środki ochrony osobistej (rękawiczki, fartuch, maski N95) oraz izolować pacjentów. Osoby z HIV powinny otrzymać pełny schemat szczepienia JYNNEOS, a w przypadku zaawansowanej immunosupresji rozważyć leczenie Tecovirimatem (600 mg p.o. co 12 h dla masy ciała 40-120 kg lub co 8 h powyżej 120 kg przez 14 dni) lub VIGIV (6000-9000 j./kg i.v. w pojedynczej dawce). Po wyzdrowieniu zaleca się stosowanie prezerwatyw przez 8-12 tygodni oraz dokładną dezynfekcję otoczenia. Kompleksowe podejście profilaktyczne, obejmujące szczepienia, edukację i środki zapobiegawcze, jest kluczowe dla ograniczenia transmisji mpox w populacji.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Opoksa – Zapobieganie i profilaktyka

dysfagia, gorączka, immunosupresja, leczenie antyretrowirusowe, mpox, MSM, ognisko epidemiczne, ortopokswirus, ospa małpia, powiększony węzeł chłonny, profilaktyka poekspozycyjna, schemat dwudawkowy, środek ochrony osobistej, szczepienie ochronne, szczepionka MVA-BN, tecovirimat, wirus ospy małpiej, wysypka, zakażenie mpox