choroba endemiczna
Choroba endemiczna to schorzenie stale występujące na określonym obszarze geograficznym lub w określonej populacji, z zachowaniem względnie stałego poziomu zachorowań. W przeciwieństwie do epidemii, choroby endemiczne utrzymują się przez długi czas na danym terenie bez gwałtownych wzrostów liczby przypadków.
Występowanie chorób endemicznych jest uwarunkowane czynnikami środowiskowymi, klimatycznymi, społeczno-ekonomicznymi oraz dostępnością do opieki zdrowotnej. Przykładami chorób endemicznych są malaria w niektórych regionach Afryki, choroba Chagasa w Ameryce Południowej czy endemiczna postać wola tarczycowego na terenach ubogich w jod.
Monitoring chorób endemicznych stanowi istotny element nadzoru epidemiologicznego. Dla lekarzy pracujących na obszarach endemicznych kluczowa jest znajomość lokalnej epidemiologii, co pozwala na właściwe ukierunkowanie diagnostyki i leczenia. W profilaktyce chorób endemicznych stosuje się zarówno metody swoiste (szczepienia), jak i nieswoiste (kontrola wektorów, poprawa warunków sanitarnych).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Czkawka – Epidemiologia
Krztusiec (pertussis) to wysoce zakaźna choroba układu oddechowego wywoływana przez Bordetella pertussis, charakteryzująca się cyklicznymi epidemiami co 3-5 lat. Pomimo dostępności szczepień, choroba pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, szczególnie u niemowląt poniżej 1. roku życia, zwłaszcza poniżej 3. miesiąca życia, u których obserwuje się najwyższe wskaźniki zachorowań i powikłań. W 2024 roku w USA odnotowano ponad 16 000 przypadków (czterokrotny wzrost względem roku poprzedniego) oraz dwa zgony, w Anglii 14 894 przypadki i 11 zgonów niemowląt, a w Australii ponad 57 000 przypadków – najwyższa liczba od 1991 roku. Diagnostyka opiera się głównie na PCR i hodowli bakteryjnej, przy czym potwierdzenie laboratoryjne jest kluczowe, choć często niedostępne. Słabnąca odporność poszczepienna, opóźnienia w szczepieniach oraz zmieniająca się prezentacja kliniczna u osób zaszczepionych utrudniają kontrolę choroby.
badanie serologiczne, Bordetella pertussis, choroba endemiczna, diagnostyka laboratoryjna, hodowla bakteryjna, infekcja, krztusiec, nadzór epidemiologiczny, nadzór sentinel, napadowy kaszel, odporność populacyjna, odporność poszczepienna, oporność na antybiotyki, PCR, przypadek kliniczny, przypadek potwierdzony laboratoryjnie, remisja, świst wdechowy, szczepionka DTP, uszkodzenie mózgu, zapalenie płuc - Leksykon chorób i schorzeń
Ślepogłuchota – Zapobieganie i profilaktyka
Ślepogłuchota to złożona niepełnosprawność wynikająca z jednoczesnego uszkodzenia wzroku i słuchu, które uniemożliwia wzajemną kompensację tych zmysłów, co znacząco utrudnia komunikację, uczenie się i mobilność. Profilaktyka pierwotna koncentruje się na eliminacji czynników ryzyka, w tym poprzez szczepienia przeciwko chorobom zakaźnym, takim jak różyczka, oraz zapewnienie opieki prenatalnej i edukacji zdrowotnej kobiet w wieku rozrodczym. Profilaktyka wtórna podkreśla znaczenie wczesnego wykrywania i interwencji, idealnie w pierwszym roku życia, z wykorzystaniem badań przesiewowych i indywidualnych programów edukacyjnych (IEP), szczególnie u dzieci z zespołami genetycznymi (np. CHARGE, Ushera). Wczesna interwencja obejmuje wsparcie technologiczne, pielęgniarskie, terapię zajęciową i fizjoterapię, a także leczenie chirurgiczne i farmakologiczne niektórych schorzeń, takich jak zaćma, jaskra czy retinopatia cukrzycowa.
chirurgia laserowa, choroba endemiczna, choroba zakaźna, fizjoterapia, infekcja ucha, jaskra, kampania immunizacyjna, krople do oczu, opieka prenatalna, profilaktyka pierwotna, profilaktyka trzeciorzędowa, profilaktyka wtórna, rehabilitacja, retinopatia cukrzycowa, skrajne wcześniactwo, ślepogłuchota, szczepienie MMR, szczepienie przeciwko różyczce, terapia zajęciowa, upośledzenie słuchu, upośledzenie wzroku, uszkodzenie wzroku i słuchu, woskowina uszna, zaburzenie, zaćma, zespół CHARGE, zespół różyczki wrodzonej, zespół Ushera - Leksykon chorób i schorzeń
Borelioza mózgu przenoszona przez kleszcze – Epidemiologia
Kleszczowe zapalenie mózgu (TBE) jest wirusową infekcją ośrodkowego układu nerwowego przenoszoną przez kleszcze, stanowiącą istotne zagrożenie zdrowotne w Europie i Azji. Rocznie zgłasza się około 10 000-12 000 przypadków klinicznych, przy czym w UE/EOG w 2022 roku odnotowano 3650 przypadków (współczynnik 0,81/100 000 mieszkańców), co stanowi wzrost o 14% względem 2021 roku. Choroba wykazuje sezonowość z największą liczbą zachorowań od czerwca do listopada, szczególnie w lipcu (n=800). Epidemiologia TBE jest zróżnicowana regionalnie, z wysoką zapadalnością w krajach bałtyckich, Czechach, Słowenii oraz Niemczech (głównie Badenia-Wirtembergia i Bawaria). W ostatnich latach obserwuje się ekspansję geograficzną wirusa na nowe obszary, w tym na wyższe wysokości (do 2100 m n.p.m.) oraz do krajów wcześniej wolnych od TBE, takich jak Holandia, Belgia i Wielka Brytania. Czynniki klimatyczne, zmiany w zachowaniach ludzkich oraz migracje ptaków przyczyniają się do rozprzestrzeniania wirusa. Nadzór epidemiologiczny jest niejednolity, a niedostateczne testowanie i raportowanie prowadzi do niedoszacowania rzeczywistego obciążenia chorobą. W Szwajcarii szacowana roczna zapadalność na zakażenie (objawowe i bezobjawowe) u nieszczepionych wynosi 735/100 000, co jest znacznie wyższe niż liczba zgłoszonych przypadków klinicznych.
aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, borelioza mózgu, choroba endemiczna, choroba współistniejąca, definicja przypadku, diagnostyka różnicowa, diagnostyka wirusologiczna, ekspozycja na patogen, genotyp wirusa, infekcja ośrodkowego układu nerwowego, kleszczowe zapalenie mózgu, nadzór epidemiologiczny, niedodiagnozowanie, odpowiedź immunologiczna, płyn mózgowo-rdzeniowy, podtyp wirusa, populacja wysokiego ryzyka, przebieg jednofazowy, przypadek autochtoniczny, serokonwersja, skuteczność szczepionki, śmiertelność, tomografia komputerowa, transmisja wirusa, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, wyszczepialność, zakażenie OUN, zapadalność, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - Leksykon chorób i schorzeń
Wąglik – Epidemiologia
Wąglik (Anthrax), wywoływany przez Bacillus anthracis, jest chorobą odzwierzęcą o globalnym zasięgu, szczególnie endemiczny w regionach rolniczych Afryki, Azji oraz części Europy i Ameryki. Roczna zachorowalność według WHO wynosi od 2000 do 20 000 przypadków, z dominacją wąglika skórnego (224 przypadki w USA w latach 1955-1994) oraz sporadycznymi przypadkami wąglika płucnego (11 przypadków) i 20 zgonami. Diagnostyka opiera się na mikroskopii i qPCR, jednak obecność blisko spokrewnionych gatunków Bacillus komplikuje interpretację wyników, co wymaga stosowania wielomarkerowych metod molekularnych. Wąglik jest chorobą podlegającą obowiązkowemu zgłaszaniu, a nadzór epidemiologiczny integruje systemy weterynaryjne i zdrowia publicznego w ramach podejścia „One Health”. Sezonowość zachorowań koreluje z czynnikami środowiskowymi, takimi jak opady i temperatura, co ma znaczenie dla planowania szczepień i kontroli ognisk choroby.
antybiotykoterapia, Bacillus anthracis, badanie epidemiologiczne, choroba endemiczna, choroba odzwierzęca, dezynfekcja, diagnostyka mikroskopowa, diagnostyka molekularna, eutanazja, kwarantanna, lek przeciwbakteryjny, marker genetyczny, nadzór epidemiologiczny, One Health, patogen odzwierzęcy, patomechanizm, remisja, rozmaz krwi, śmiertelność, szczepienie profilaktyczne, szczepionka przeciwwąglikowa, układ pokarmowy, wąglik jelitowy, wąglik płucny, wąglik skórny, zachorowalność - Leksykon chorób i schorzeń
Cholera – Etiologia i przyczyny
Cholera jest ostrą infekcją przewodu pokarmowego wywołaną przez bakterię Vibrio cholerae, głównie serogrupy O1 i O139, które produkują toksynę cholerową (CTX). Patogen kolonizuje jelito cienkie, gdzie toksyna cholerowa indukuje masywne wydzielanie płynów i elektrolitów (Na+, Cl-, HCO3-, K+), prowadząc do gwałtownej wodnistej biegunki i ciężkiego odwodnienia. Dawka zakaźna wynosi około 10^8 bakterii, a czynniki predysponujące do zakażenia to m.in. obniżona kwaśność soku żołądkowego, niedożywienie oraz grupa krwi O. Transmisja odbywa się głównie drogą fekalno-oralną poprzez spożycie skażonej wody lub żywności, zwłaszcza surowych owoców morza i warzyw. Epidemiologia choroby obejmuje obszary endemiczne, neoepidemiczne oraz sporadyczne ogniska w krajach rozwiniętych, z globalną liczbą zachorowań szacowaną na 1,3-4 miliony rocznie i 21 000-143 000 zgonów.
achlorhydria, bloker H2, błona śluzowa jelita, choroba endemiczna, choroba wrzodowa, dawka zakaźna, droga fekalno-oralna, elektrolity, endotoksyna, Helicobacter pylori, hipochlorhydria, horyzontalny transfer genów, jelito cienkie, kwas żołądkowy, obszar endemiczny, ognisko epidemiczne, okres zakaźności, sekwencjonowanie genomu, skażenie wody, Vibrio cholerae, wagotomia, wodnista biegunka, wskaźnik śmiertelności, zaburzenia elektrolitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Odra – Zapobieganie i profilaktyka
Odra to wysoce zakaźna choroba wirusowa, przenoszona drogą kropelkową, z możliwością utrzymywania się wirusa w powietrzu do 2 godzin po opuszczeniu pomieszczenia przez zakażonego. Szczepionka MMR, zawierająca atenuowane wirusy odry, świnki i różyczki, jest podstawowym narzędziem profilaktyki, zapewniając około 93% ochrony po pierwszej dawce i 97% po drugiej. Standardowy schemat szczepień obejmuje dwie dawki: pierwszą w wieku 12-15 miesięcy, a drugą w wieku 4-6 lat. Profilaktyka poekspozycyjna polega na podaniu szczepionki MMR w ciągu 72 godzin od ekspozycji (skuteczność ~90%) lub immunoglobuliny w ciągu 6 dni, szczególnie u osób z przeciwwskazaniami do szczepienia, takich jak niemowlęta poniżej 6 miesiąca życia, kobiety w ciąży czy osoby z ciężkim niedoborem odporności.
choroba endemiczna, ciężki niedobór odporności, droga kropelkowa, dysfagia, immunizacja, immunoglobulina, immunoglobulina domięśniowa, immunoglobulina dożylna, małopłytkowość, odporność stadna, odporność zbiorowa, odra, ognisko epidemii, osłabiony układ odpornościowy, ospa wietrzna, profilaktyka poekspozycyjna, szczepionka MMR, szczepionka MMRV, szczepionka żywa atenuowana, transmisja wirusa, wirus odry, zapalenie mózgu, zapalenie płuc - Leksykon chorób i schorzeń
Cyklosporoza – Epidemiologia
Cyklosporoza, wywoływana przez pierwotniaka Cyclospora cayetanensis, stanowi rosnące wyzwanie zdrowia publicznego, szczególnie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie częstość występowania sięga do 24,2% (np. w Wenezueli). W USA choroba jest zgłaszana od 1999 roku, z roczną liczbą przypadków sięgającą 2 272 w 2023 roku. Transmisja odbywa się głównie drogą fekalno-oralną, z zakażeniami związanymi przede wszystkim z zanieczyszczoną żywnością (np. świeże warzywa liściaste, zioła) oraz wodą i glebą. Diagnostyka opiera się na mikroskopii i coraz częściej na metodach molekularnych (PCR w czasie rzeczywistym), co przyczyniło się do wzrostu wykrywalności przypadków. Epidemiologia wskazuje na sezonowość zachorowań, z nasileniem w okresie od maja do sierpnia w USA oraz korelacją z porą deszczową w krajach endemicznych. Nadzór epidemiologiczny prowadzony jest przez CDC i inne agencje, wykorzystując systemy takie jak NNDSS, FoodNet i FDOSS, co umożliwia identyfikację ognisk epidemicznych i monitorowanie trendów.
biegunka, choroba endemiczna, cyklosporoza, czynniki ryzyka, dawka zakaźna, dochodzenie epidemiologiczne, droga fekalno-oralna, genotypowanie, immunoblot, metody diagnostyczne, mikroskopia, nadzór epidemiologiczny, obniżona odporność, obowiązek zgłaszania, obszar endemiczny, oocysty, PCR w czasie rzeczywistym, pierwotniaki pasożytnicze, sekwencjonowanie genetyczne, sezonowość zachorowań, sporulacja, systemy nadzoru - Leksykon chorób i schorzeń
Żółta febra – Epidemiologia
Żółta febra to wirusowa choroba przenoszona przez komary, endemiczna w 47 krajach Afryki Subsaharyjskiej i Ameryki Południowej, z roczną zachorowalnością szacowaną na około 200 000 przypadków i 30 000 zgonów globalnie. W Afryce, gdzie występuje 90% przypadków, naturalna odporność gromadzi się z wiekiem, co naraża głównie niemowlęta i dzieci, natomiast w Ameryce Południowej chorują głównie nieszczepieni młodzi dorośli. Transmisja wirusa odbywa się w trzech cyklach: sylwatycznym (leśnym), pośrednim (półdomowym) i miejskim, z dominacją cykli sylwatycznego i pośredniego. Diagnostyka jest utrudniona ze względu na reakcje krzyżowe z innymi arbowirusami (denga, zika, chikungunya, wirus Zachodniego Nilu) oraz konieczność uwzględnienia statusu szczepienia. Nadzór epidemiologiczny, obejmujący monitoring przypadków u ludzi, nieludzkich naczelnych i wektorów (głównie Aedes aegypti), jest kluczowy dla wczesnego wykrywania ognisk i szybkiego wdrażania kampanii szczepień awaryjnych.
Aedes aegypti, badanie laboratoryjne, badanie serologiczne, choroba endemiczna, choroba przenoszona przez wektory, choroba wirusowa, ciężki przypadek, cykl sylwatyczny, flawiwirus, insektycyd, kontrola wektorów, larwicyd, nadzór epidemiologiczny, obciążenie chorobą, obszar endemiczny, podejście One Health, reaktywność krzyżowa, system nadzoru, szczepionka przeciwko żółtej febrze, wirus żółtej febry, żółta febra, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Cyklosporoza – Etiologia i przyczyny
Cyclospora cayetanensis to mikroskopijny, jednokomórkowy pasożyt z grupy Apicomplexa, wywołujący cyklosporozę – chorobę jelitową. Zakażenie następuje po spożyciu sporulowanych oocyst obecnych w skażonej fekaliami żywności lub wodzie. Oocysty są niewidoczne gołym okiem, mają 8-10 μm średnicy i wymagają 7-15 dni w środowisku, aby stać się zakaźne, co wyklucza bezpośrednią transmisję fekalno-oralną. Pasożyt namnaża się w enterocytach jelita cienkiego, powodując uszkodzenie nabłonka, zaniki kosmków i zaburzenia enzymatyczne, co manifestuje się biegunką. U osób z prawidłową odpornością zakażenie ogranicza się zwykle do jelita cienkiego, natomiast u pacjentów z HIV/AIDS może dochodzić do ektopowych infekcji dróg żółciowych. Oocysty są odporne na standardowe stężenia chloru stosowane w uzdatnianiu wody, co utrudnia ich eliminację. Cyclospora występuje głównie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, a ryzyko zakażenia wzrasta przy spożyciu nieprzegotowanych owoców, warzyw i wody zanieczyszczonej fekaliami.
Apicomplexa, choroba endemiczna, Cyclospora cayetanensis, cykl życiowy pasożyta, diagnostyka różnicowa, enterocyt, kokcydia, nabłonek jelita cienkiego, oocysta Cyclospora, pasożyt wewnątrzkomórkowy, pierwotniak, rąbek szczoteczkowy, remisja, sezonowość choroby, sporozoit, transmisja fekalno-oralna, uzdatnianie wody, zanik kosmków jelitowych - Leksykon chorób i schorzeń
Orf, choroba zwana również pęcherzycą zakaźną, dermatitis pęcherzycową lub ecthyma contagiosum – Epidemiologia
Orf, znana również jako pęcherzyca zakaźna, to wysoce zakaźna choroba wirusowa małych przeżuwaczy, głównie owiec i kóz, o znaczeniu ekonomicznym w hodowli zwierząt gospodarskich. Występuje globalnie, z częstością zakażeń sięgającą do 70% w niektórych populacjach, np. w Nigerii, oraz 22,8% w Malezji. Choroba jest endemiczna w wielu regionach Azji i Afryki, z wyższą zachorowalnością w chłodniejszych miesiącach. Śmiertelność waha się od 0% do 8%, przy czym młode osobniki, zwłaszcza nowonarodzone kozy, wykazują najwyższe wskaźniki śmiertelności (do 25,4% w marcu). Wirus przenosi się głównie przez bezpośredni kontakt z zakażonymi zwierzętami lub skażonym środowiskiem, a jego trwałość w wysuszonych strupach sięga do 6 tygodni. Diagnostyka opiera się na objawach klinicznych, PCR ukierunkowanym na gen B2L oraz metodach molekularnych i mikroskopii elektronowej. Nadzór seroepidemiologiczny jest utrudniony, jednak aktywny nadzór w rzeźniach może efektywnie identyfikować krążące szczepy wirusa.
analiza filogenetyczna, analiza molekularna, badanie epidemiologiczne, choroba endemiczna, choroba zoonotyczna, czynnik chorobotwórczy, czynnik etiologiczny, dermatitis pęcherzycowa, ecthyma contagiosum, hodowla komórkowa, ilościowa PCR, kontrola choroby, mikroskopia elektronowa, odporność ochronna, parapoxvirus, pęcherzyca zakaźna, potencjał zoonotyczny, reakcja łańcuchowa polimerazy, reakcja nadwrażliwości, różnorodność genetyczna, rumień wielopostaciowy, sekwencjonowanie genomu, wirus orf, zachorowalność i śmiertelność, zakażenie zoonotyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Denga – Epidemiologia
Denga jest najszybciej rozprzestrzeniającą się chorobą wirusową przenoszoną przez komary, z roczną liczbą zakażeń szacowaną na 100-400 milionów przypadków globalnie. W 2023 roku odnotowano ponad 6,5 miliona przypadków i 7300 zgonów w ponad 80 krajach, a w pierwszych miesiącach 2024 roku zgłoszono już 1,4 miliona przypadków i ponad 400 zgonów. Choroba jest endemiczna w ponad 100 krajach w regionach WHO, z największym obciążeniem w Azji Południowo-Wschodniej i regionie Zachodniego Pacyfiku, gdzie mieszka ponad 70% populacji zagrożonej dengą. Transmisja wirusa odbywa się w dwóch wzorcach: epidemicznym (pojedynczy szczep) i hiperendemiczny (wieloserotypowy), z sezonowością zależną od półkuli. Czynniki takie jak mobilność ludzi, zmiany klimatyczne i obecność wektorów Aedes wpływają na rozprzestrzenianie się choroby. Nadzór epidemiologiczny, w tym systemy wzmocnionego nadzoru i cyfrowe narzędzia zdrowia publicznego, są kluczowe dla wczesnego wykrywania ognisk i monitorowania trendów, choć nadal istnieją wyzwania związane z niedoszacowaniem i brakiem porównywalności danych między krajami.
antygen wirusowy, białko niestrukturalne, choroba endemiczna, choroba przenoszona przez komary, denga, gorączka denga, komar Aedes, kontrola wektorów, nadzór epidemiologiczny, potwierdzenie laboratoryjne, reakcja łańcuchowa polimerazy, reaktywność krzyżowa, serotyp wirusa, system wczesnego ostrzegania, szczepionka przeciwko dendze, transmisja dengi, wirus chikungunya, wirus dengi, wirus Zika, zakażenie dengą, zarządzanie wektorami - Leksykon chorób i schorzeń
Japońskie zapalenie mózgu – Epidemiologia
Japońskie zapalenie mózgu (JE) pozostaje główną przyczyną wirusowego zapalenia mózgu w Azji, z roczną liczbą przypadków klinicznych szacowaną na 30 000-70 000, a wg WHO nawet do 68 000, z 75% zachorowań u dzieci poniżej 15 roku życia. Wskaźnik śmiertelności wśród objawowych przypadków wynosi 20-30%, a 30-50% przeżyłych doświadcza trwałych powikłań neurologicznych lub psychiatrycznych. JE jest endemiczne w 24 krajach Azji Południowo-Wschodniej i Zachodniego Pacyfiku, narażając ponad 3 miliardy ludzi. Epidemiologia wykazuje dwa wzorce: epidemiczny (sezonowy, głównie w północnych obszarach) i endemiczny (sporadyczny, w południowych regionach). Diagnostyka opiera się na testach MAC-ELISA wykrywających przeciwciała IgM w płynie mózgowo-rdzeniowym, jednak ograniczenia w dostępie do badań i nadzoru powodują niedoszacowanie zachorowań. Nadzór epidemiologiczny jest kluczowy dla monitorowania obciążenia chorobą, skuteczności szczepień i ekspansji wirusa, zwłaszcza w kontekście nowych ognisk w Australii, gdzie w latach 2021-2022 odnotowano szeroką transmisję wirusa.
arbowirus, choroba endemiczna, diagnostyka laboratoryjna, japońskie zapalenie mózgu, nadzór epidemiologiczny, ostry zespół zapalenia mózgu, płyn mózgowo-rdzeniowy, powikłania neurologiczne, przeciwciała IgM, szczepionka inaktywowana, szczepionka przeciwko japońskiemu zapaleniu mózgu, test ELISA, transmisja wirusa, wektor choroby, wirus japońskiego zapalenia mózgu, wirusowe zapalenie mózgu, zapalenie mózgu, zdarzenie niepożądane - Leksykon chorób i schorzeń
Ostre uszkodzenie nerek – Epidemiologia
Ostre uszkodzenie nerek (AKI) stanowi istotny problem kliniczny, charakteryzujący się nagłym pogorszeniem funkcji nerek, co prowadzi do retencji płynów, oligurii i akumulacji toksyn. Częstość występowania AKI w populacji hospitalizowanej wynosi średnio 23,2%, z wyższą zapadalnością u dzieci (33,7%) oraz na oddziałach intensywnej terapii (do 57,3%). W USA wskaźnik nowych przypadków wzrósł z 80 do 242 na 1000 pacjentolat w latach 2007-2022, co częściowo wiąże się z lepszym rozpoznawaniem i wpływem pandemii COVID-19. Główne czynniki ryzyka to zaawansowany wiek, cukrzyca (stanowiąca około 40% hospitalizacji z powodu AKI), nadciśnienie tętnicze, przewlekła choroba nerek, sepsa oraz stosowanie leków nefrotoksycznych. Epidemiologia AKI różni się geograficznie – w krajach wysokorozwiniętych dominują sepsa, wstrząs i nefrotoksyczność, natomiast w krajach o niskim i średnim dochodzie częściej obserwuje się etiologię związaną z chorobami zakaźnymi i środowiskowymi. U noworodków i kobiet w ciąży ryzyko AKI jest również znaczące, z częstością występowania odpowiednio około 30% i 7,3%.
aminoglikozyd, choroba endemiczna, COVID-19, cukrzyca, funkcja nerek, hipowolemia, jakość życia związana ze zdrowiem, kreatynina, kryteria RIFLE, lek nefrotoksyczny, lek wazopresyjny, malaria, nadciśnienie indukowane ciążą, nadciśnienie tętnicze, oddział intensywnej terapii, odwodnienie, ostre stłuszczenie wątroby, ostre uszkodzenie nerek, przewlekła choroba nerek, remisja, schyłkowa niewydolność nerek, sepsa, terapia nerkozastępcza, wstrząs, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół wątrobowo-nerkowy