kwasica glutarowa typu 1

Kwasica glutarowa typu 1 (GA-I) to rzadka choroba metaboliczna dziedziczona autosomalnie recesywnie, spowodowana mutacją w genie GCDH kodującym dehydrogenazę glutarylo-CoA. Defekt enzymatyczny prowadzi do gromadzenia się kwasu glutarowego i jego metabolitów w organizmie, szczególnie w ośrodkowym układzie nerwowym.

Choroba najczęściej ujawnia się w okresie niemowlęcym lub wczesnego dzieciństwa, zwykle między 3. a 36. miesiącem życia, często w formie ostrego kryzysu encefalopatycznego wywołanego przez czynniki kataboliczne (infekcje, gorączka, szczepienia). Charakterystyczne objawy to makrocefalia, opóźnienie rozwoju, dystonia i dyskinezy. Bez leczenia prowadzi do postępującego uszkodzenia jąder podstawy mózgu.

Diagnostyka opiera się na badaniu profilu acylokarnityn metodą tandemowej spektrometrii mas (MS/MS), oznaczeniu metabolitów kwasu glutarowego w moczu oraz badaniach molekularnych. Większość krajów włączyła badanie przesiewowe w kierunku GA-I do programu badań noworodkowych, co umożliwia wczesne rozpoznanie i leczenie.

Postępowanie terapeutyczne obejmuje dietę niskobiałkową z ograniczeniem lizyny, suplementację L-karnityną oraz intensywne leczenie stanów katabolicznych. Wczesne wdrożenie leczenia znacząco poprawia rokowanie, zapobiegając uszkodzeniom neurologicznym. Pacjenci wymagają wielospecjalistycznej opieki neurologicznej, metabolicznej i rehabilitacyjnej.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Epidemiologia

Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) to rzadka organiczna acyduria o częstości występowania około 1:100 000 noworodków, z wyraźnymi różnicami geograficznymi i populacyjnymi (np. 1:300 w społecznościach Amiszów i rdzennych mieszkańców Kanady). Diagnostyka przesiewowa opiera się na oznaczaniu glutarylokarnityny (C5DC) w suchej kropli krwi metodą tandemowej spektrometrii mas (MS/MS), z czułością 100% u pacjentów z wysokim wydzielaniem i 75% u niskim wydzielaniem metabolitów, co daje ogólną czułość 94,2%. Wczesne wykrycie GA1 w badaniach przesiewowych noworodków oraz szybkie wdrożenie leczenia metabolicznego znacząco poprawiają rokowanie neurologiczne, zapobiegając uszkodzeniom prążkowia i zmniejszając częstość zaburzeń ruchowych. Włączenie GA1 do programów badań przesiewowych jest uznawane za interwencję oszczędzającą koszty, a metaanalizy potwierdzają korzystny wpływ na rozwój motoryczny i przeżywalność pacjentów.
badanie genetyczne, badanie przesiewowe noworodków, choroba metaboliczna, dekompensacja metaboliczna, dietetyk metaboliczny, glutarylokarnityna, kwasica glutarowa typu 1, leczenie metaboliczne, makrocefalia, opóźnienie rozwoju psychoruchowego, organiczna acyduria, specjalista metaboliczny, sucha kropla krwi, tandemowa spektrometria mas, terapia podtrzymująca, uszkodzenie mózgu, uszkodzenie prążkowia, wczesna diagnoza, wodogłowie, wrodzony błąd metabolizmu, wynik fałszywie dodatni, wynik fałszywie ujemny, zaburzenia ruchowe, zapalenie żołądka i jelit
Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzone błędy metabolizmu – Epidemiologia

Wrodzone błędy metabolizmu (IMD) to heterogenna grupa około 700-1500 chorób genetycznych, których łączna częstość występowania wynosi globalnie od 1 na 800 do 1 na 2500 żywych urodzeń. Epidemiologia IMD wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne i etniczne, z wyższą częstością w niektórych populacjach, np. 1:1000 w prowincji Fars w Iranie czy 1,32% w badaniach klinicznych w Chinach. Najczęstsze typy IMD obejmują kwasice organiczne, hiperfenyloalaninemię, niedobory dehydrogenaz acylo-CoA oraz zaburzenia metabolizmu fenyloalaniny. Badania przesiewowe noworodków, wykorzystujące tandemową spektrometrię mas (MS/MS) i inne zaawansowane techniki, są kluczowe dla wczesnego wykrywania i interwencji, co pozwala na zapobieganie poważnym powikłaniom, niepełnosprawności i śmiertelności. W USA wszystkie stany prowadzą przesiewy w kierunku fenyloketonurii, a większość bada galaktozemię, jednak żaden program nie obejmuje wszystkich znanych IMD. W Europie, w tym w Wielkiej Brytanii, programy przesiewowe są bardziej ograniczone, a w Polsce i na Bliskim Wschodzie obserwuje się potrzebę rozszerzenia badań ze względu na wyższą częstość występowania IMD.
adrenoleukodystrofia, badanie przesiewowe noworodków, choroba Fabry’ego, choroba Gauchera, choroba Niemanna-Picka, choroba peroksysomalna, choroba Pompego, choroba spichrzeniowa lizosomów, choroba syropu klonowego, choroba Tay-Sachsa, chromatografia gazowa, fenyloketonuria, galaktozemia, hiperfenyloalaninemia, homocystynuria, kwasica glutarowa typu 1, kwasica izowalerianowa, kwasica metylomalonowa, kwasica mleczanowa, kwasica organiczna, mukopolisacharydoza, mukowiscydoza, niedobór dehydrogenazy acylo-CoA, niedokrwistość sierpowata, niepełnosprawność intelektualna, spektrometria mas, tandemowa spektrometria mas, wrodzona niedoczynność tarczycy, wrodzony błąd metabolizmu, zaburzenie jednogenowe, zaburzenie utleniania kwasów tłuszczowych
Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Patofizjologia i mechanizm

Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) to autosomalnie recesywne zaburzenie metaboliczne wynikające z niedoboru mitochondrialnej dehydrogenazy glutarylo-CoA (GCDH), prowadzące do akumulacji neurotoksycznych metabolitów: kwasu glutarowego (GA), 3-hydroksyglutarowego (3-OH-GA) oraz glutarylokarnityny (C5DC) w mózgu i płynach ustrojowych. Nagromadzenie tych kwasów, przekraczające w tkance mózgowej stężenia osoczowe nawet 10-1000-krotnie, zaburza metabolizm energetyczny poprzez hamowanie kompleksu dehydrogenazy 2-oksoglutaranowej i wpływ na cykl Krebsa oraz fosforylację oksydacyjną. Charakterystyczne uszkodzenia dotyczą prążkowia, co manifestuje się dystonią u niemowląt między 6. a 18. miesiącem życia, wynikającą z ekscytotoksyczności glutaminianergicznej i aktywacji mikrogleju oraz astrocytów. Udar metaboliczny w GA1 przebiega w trzech fazach: ostrą (obrzęk cytotoksyczny i oligemia), podostrą (obrzęk naczyniopochodny i zmniejszona perfuzja) oraz przewlekłą (zanik prążkowia). Dodatkowo, dysfunkcje naczyniowe, w tym przerwanie bariery krew-mózg i zaburzenia integralności śródbłonka, przyczyniają się do krwotoków mózgowych, a niedojrzały mózg jest szczególnie podatny na uszkodzenia z powodu wzmożonego wychwytu lizyny i zmniejszonej aktywności enzymów metabolizmu aminokwasów.
badania przesiewowe noworodków, bariera krew-mózg, cykl kwasu trójkarboksylowego, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dehydrogenaza 2-oksoglutaranowa, dehydrogenaza acylo-CoA, dehydrogenaza glutarylo-CoA, dystonia, ekscytotoksyczność, fosforylacja oksydacyjna, gałka blada, gen GCDH, glutarylokarnityna, jądro ogoniaste, jądro soczewkowate, kryzys encefalopatyczny, kwas 3-hydroksyglutarowy, kwas glutarowy, kwasica glutarowa typu 1, L-karnityna, obrazowanie rezonansem magnetycznym, obrzęk cytotoksyczny, obrzęk naczyniopochodny, prążkowie, receptory NMDA, VE-kadheryna, wychwyt glutaminianu
Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Zapobieganie i profilaktyka

Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) to autosomalnie recesywne zaburzenie metabolizmu lizyny, hydroksylizyny i tryptofanu, wynikające z niedoboru dehydrogenazy glutarylo-CoA (GCDH). Choroba występuje z częstością około 1:100 000 noworodków i bez leczenia prowadzi do uszkodzeń neurologicznych, zwłaszcza prążkowia, manifestujących się dystonią i innymi zaburzeniami ruchowymi. Wczesne wykrycie w badaniach przesiewowych noworodków, przeprowadzanych między 24 a 48 godziną życia, umożliwia wdrożenie profilaktyki obejmującej dietę z ograniczeniem lizyny, suplementację L-karnityną (100 mg/kg/dzień, z możliwością podwojenia dawki do 200 mg/kg/dzień podczas kryzysów) oraz intensywne leczenie w sytuacjach nagłych, co znacząco poprawia rokowanie neurologiczne. Kluczowe jest także objęcie badaniami przesiewowymi rodzeństwa oraz oferowanie diagnostyki prenatalnej ze względu na 25% ryzyko powtórzenia choroby w kolejnych ciążach.
autosomalny recesywny, badanie przesiewowe noworodków, dehydrogenaza glutarylo-CoA, diagnostyka prenatalna, dystonia, epizod choroby, hiperglikemia, kwasica glutarowa typu 1, leczenie metaboliczne, mieszanka aminokwasowa, niedobór karnityny, nosiciel mutacji, pediatra metaboliczny, płyn dożylny, poradnictwo genetyczne, protokół leczenia, równowaga elektrolitowa, suplementacja L-karnityny, tandemowa spektrometria mas, toksyczny metabolit, uszkodzenie prążkowia, zaburzenie ruchowe, zespół interdyscyplinarny
Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Objawy

Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) to autosomalnie recesywne zaburzenie metaboliczne spowodowane niedoborem dehydrogenazy glutarylo-CoA (GCDH), prowadzące do akumulacji kwasu glutarowego i 3-hydroksyglutarowego, szczególnie w mózgu. Choroba manifestuje się głównie w pierwszych 6 latach życia, z ryzykiem ostrego kryzysu encefalopatycznego u około 90% nieleczonych pacjentów, objawiającego się m.in. drażliwością, sennością, wiotkością mięśniową, drgawkami i śpiączką. Charakterystycznym następstwem jest uszkodzenie prążkowia, prowadzące do dystonii i innych zaburzeń ruchowych. Diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać możliwość krwawień śródczaszkowych, które mogą być mylnie interpretowane jako objaw maltretowania dziecka. Postacie choroby obejmują ostry początek, podstępny (około 20% przypadków) oraz późny, z różnorodnymi objawami neurologicznymi i neuroobrazowymi, w tym zmianami w istocie białej i hipoplazją czołowo-skroniową.
badania przesiewowe noworodków, dehydrogenaza glutarylo-CoA, diplegia spastyczna, dystonia, dyzartria, hipotonia mięśniowa, krwawienie podtwardówkowe, krwawienie śródczaszkowe, kryzys encefalopatyczny, kwas glutarowy, kwasica glutarowa typu 1, makrocefalia, malformacja Chiariego, niedobór hormonów przysadki, nieprawidłowości istoty białej, objaw patognomoniczny, pląsawica, powikłania neurologiczne, uszkodzenie prążkowia, zaburzenia ruchowe, zespół dziecka maltretowanego
Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Leczenie

Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) jest dziedzicznym zaburzeniem metabolicznym wynikającym z niedoboru dehydrogenazy glutarylo-CoA (GCDH), prowadzącym do akumulacji toksycznych metabolitów w szlaku katabolicznym lizyny, hydroksylizyny i tryptofanu. Nieleczona choroba powoduje uszkodzenie prążkowia u około 80% dzieci przed 2 rokiem życia. Wczesne rozpoznanie, najlepiej w okresie noworodkowym, oraz szybkie wdrożenie terapii obejmującej dietę ograniczającą lizynę, suplementację L-karnityną (zalecana dawka 100 mg/kg/dobę, w stanach ostrych do 200 mg/kg/dobę) oraz intensywne leczenie ratunkowe w sytuacjach metabolicznego zagrożenia, znacząco zmniejszają ryzyko powikłań neurologicznych i poprawiają rokowanie. Kluczowe jest interdyscyplinarne podejście terapeutyczne oraz indywidualne dostosowanie diety i suplementacji, zwłaszcza w pierwszych 6 latach życia, kiedy ryzyko encefalopatii jest największe.
analog GABA, badanie przesiewowe, baklofen, dehydrogenaza glutarylo-CoA, dekompensacja metaboliczna, dieta niskobiałkowa, dystonia, katabolizm białek, kryzys encefalopatyczny, kwas glutarowy, kwasica glutarowa typu 1, leczenie ratunkowe, lewodopa, objaw neurologiczny, pediatra metaboliczny, polimer glukozy, powikłanie neurologiczne, suplementacja L-karnityny, suplementacja ryboflawiny, terapia genowa, triheksyfenidyl, uszkodzenie prążkowia, wektor AAV, zaburzenie ruchowe, zespół interdyscyplinarny, zmiany w istocie białej
Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Diagnostyka i diagnoza

Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) jest autosomalnie recesywną chorobą metaboliczną wynikającą z niedoboru dehydrogenazy glutarylo-CoA (GCDH), prowadzącą do akumulacji neurotoksycznych metabolitów, takich jak kwas glutarowy i 3-hydroksyglutarowy (3-OH-GA). Wczesna diagnostyka, możliwa już w pierwszych dniach życia dzięki badaniom przesiewowym noworodków, opartym na oznaczeniu glutarylokarnityny (C5DC) w suchej kropli krwi metodą tandemowej spektrometrii masowej (MS/MS), jest kluczowa dla skutecznego leczenia i zapobiegania trwałym powikłaniom neurologicznym. Czułość badania przesiewowego wynosi około 95%, jednak jest niższa (ok. 84%) u pacjentów z fenotypem niskiej wydalności („low excreters”). Diagnostyka potwierdzająca obejmuje ilościowe oznaczenie GA i 3-OH-GA w moczu lub krwi (GC/MS), analizę mutacji genu GCDH oraz ocenę aktywności enzymu GCDH w fibroblastach lub leukocytach. Charakterystyczne zmiany w MRI mózgu, takie jak makrokrania, poszerzone szczeliny Sylwiusza i obustronne zmiany w jądrach podstawy, wspomagają rozpoznanie, zwłaszcza przy niejednoznacznych wynikach biochemicznych.
amniocenteza, analiza kwasów organicznych, badanie biochemiczne, badanie przesiewowe, badanie przesiewowe noworodków, biopsja kosmówki, chromatografia gazowa spektrometria masowa, dehydrogenaza glutarylo-CoA, diagnostyka prenatalna, dysfunkcja naczyniowa, dziedziczenie autosomalne recesywne, glutarylokarnityna, jądra podstawy, kryzys encefalopatyczny, kwas 3-hydroksyglutarowy, kwas glutarowy, kwasica glutarowa typu 1, napad drgawkowy, obrazowanie tensora dyfuzji, rezonans magnetyczny, spektrometria masowa, sucha kropla krwi
Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) jest dziedziczną chorobą metaboliczną spowodowaną deficytem dehydrogenazy glutarylo-CoA (GCDH), której rokowanie zależy od wczesnej diagnozy, odpowiedniego leczenia oraz biochemicznego podtypu choroby. Wczesne wykrycie w badaniach przesiewowych noworodków znacząco poprawia wyniki neurologiczne, zmniejszając częstość uszkodzeń prążkowia do 7% w porównaniu do 47% i 90% w kohortach z późniejszą diagnozą. Optymalne leczenie obejmuje dietę bez lizyny wzbogaconą w argininę, suplementację L-karnityny oraz awaryjne dożylne wlewy dekstrozy i soli fizjologicznej podczas chorób, co pozwala na prawidłowy rozwój motoryczny i funkcje poznawcze. Nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych zwiększa ryzyko zaburzeń ruchowych (OR 35; 95% CI, 5,88-208,39) i ostrych kryzysów encefalopatycznych (OR 51,32; 95% CI, 2,65-993,49). Biochemiczny fenotyp wysokiego wydalania (high excreter) jest istotnym czynnikiem ryzyka upośledzenia funkcji poznawczych, natomiast uszkodzenie zwojów podstawy oraz nieprawidłowości istoty białej korelują z gorszym rokowaniem neurologicznym.
arginina, badanie przesiewowe noworodków, dehydrogenaza glutarylo-CoA, dieta niskobiałkowa, dystonia, istota biała, kryzys encefalopatyczny, kwasica glutarowa typu 1, L-karnityna, leczenie metaboliczne, makrocefalia, napad padaczkowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, upośledzenie funkcji poznawczych, uszkodzenie prążkowia, wlew dożylny, zaburzenie ruchu, zwoje podstawy
Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) to autosomalnie recesywna choroba metaboliczna wynikająca z niedoboru dehydrogenazy glutarylo-CoA, prowadząca do akumulacji kwasu glutarowego i 3-hydroksyglutarowego. Diagnostyka i leczenie powinny być prowadzone w wyspecjalizowanych ośrodkach metabolicznych przez zespół wielospecjalistyczny, w tym lekarza metabolicznego, dietetyka i pielęgniarkę. Podstawą terapii jest restrykcyjna dieta niskobiałkowa, ograniczająca lizynę i tryptofan, z zastosowaniem mieszanek aminokwasowych wolnych od lizyny i suplementacji L-karnityną, która pomaga eliminować toksyczne metabolity. Suplementacja ryboflawiną i innymi witaminami jest rozważana indywidualnie. Monitorowanie biochemiczne obejmuje regularne oznaczanie poziomów aminokwasów i karnityny w osoczu, a także kontrolę wzrostu i rozwoju psychoruchowego. Wczesne rozpoznanie i konsekwentne leczenie zmniejszają ryzyko uszkodzenia mózgu do 7%, a dzięki badaniom przesiewowym i ścisłej kontroli dietetycznej ryzyko to spada 14-krotnie.
badania przesiewowe noworodków, badanie krwi, blokery H2, choroby metaboliczne, dehydrogenaza glutarylo-CoA, dekompensacja metaboliczna, dieta niskobiałkowa, funkcje poznawcze, hiperkaliemia, kryzys metaboliczny, kwas glutarowy, kwasica glutarowa typu 1, L-karnityna, mieszanka aminokwasowa, opieka perioperacyjna, opieka wielodyscyplinarna, ośrodek metaboliczny, przewód pokarmowy, ryboflawina, uszkodzenie mózgu, uszkodzenie OUN, zaburzenia ruchowe, zespół wielospecjalistyczny, zgłębnik nosowo-żołądkowy
Leksykon chorób i schorzeń
Kwasica glutarowa typu 1 – Etiologia i przyczyny

Kwasica glutarowa typu 1 (GA1) jest autosomalnie recesywnym zaburzeniem metabolicznym spowodowanym mutacjami w genie GCDH na chromosomie 19p13.2, prowadzącym do deficytu dehydrogenazy glutarylo-CoA. Enzym ten katalizuje oksydacyjną dekarboksylację glutarylo-CoA do krotonylo-CoA w katabolizmie L-lizyny, L-hydroksylizyny i L-tryptofanu. Deficyt GCDH skutkuje akumulacją neurotoksycznych metabolitów, takich jak kwas glutarowy i kwas 3-hydroksyglutarowy, których stężenia w mózgu mogą przekraczać stężenia w osoczu nawet 10- do 1000-krotnie. Fenotyp choroby jest zmienny i nie koreluje bezpośrednio z typem mutacji, co potwierdza heterogeniczność kliniczną nawet w obrębie jednej rodziny. Najczęstsze mutacje, takie jak p.Arg402Trp w Europie, wykazują zróżnicowanie geograficzne i populacyjne, co ma znaczenie dla diagnostyki molekularnej i poradnictwa genetycznego.
aktywność resztkowa enzymu, aminokwasy rozgałęzione, ciała ketonowe, cykl Krebsa, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dehydrogenaza 2-oksoglutaranowa, dehydrogenaza glutarylo-CoA, dysfunkcja mitochondrialna, dystonia, dziedziczenie autosomalne recesywne, encefalopatia, gen GCDH, glukoneogeneza, hipoglikemia, katabolizm aminokwasów, kwas 3-hydroksyglutarowy, kwas glutarowy, kwasica glutarowa typu 1, łańcuch oddechowy, nosiciel genu, prążkowie, reaktywne formy tlenu, receptor glutaminianowy, uszkodzenie ekscytotoksyczne, zaburzenia ruchowe