sekwencjonowanie genu
Sekwencjonowanie genu to proces laboratoryjny polegający na określeniu dokładnej kolejności nukleotydów (adenina, guanina, cytozyna i tymina) w cząsteczce DNA tworzących strukturę danego genu. Metoda ta umożliwia identyfikację mutacji genetycznych, polimorfizmów oraz innych zmian w sekwencji DNA, które mogą mieć znaczenie kliniczne.
Współcześnie stosuje się różne techniki sekwencjonowania, w tym metodę Sangera (sekwencjonowanie pierwszej generacji) oraz wysokoprzepustowe sekwencjonowanie nowej generacji (NGS). Sekwencjonowanie NGS pozwala na jednoczesną analizę wielu genów lub całego genomu, znacząco skracając czas badania i obniżając jego koszt w przeliczeniu na analizowaną informację genetyczną.
W diagnostyce medycznej sekwencjonowanie genów znajduje zastosowanie w identyfikacji chorób genetycznych, doborze terapii celowanej w onkologii (medycyna precyzyjna), badaniach prenatalnych oraz farmakogenetyce. Technika ta jest również kluczowa w badaniach nad patogenezą chorób dziedzicznych oraz w opracowywaniu nowych leków i metod terapeutycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Talasemia – Diagnostyka i diagnoza
Talasemia to dziedziczne zaburzenie charakteryzujące się nieprawidłową syntezą hemoglobiny, prowadzącą do niedokrwistości mikrocytarnej i hipochromicznej o różnym nasileniu. Diagnostyka opiera się na pełnej morfologii krwi (CBC) wykazującej zmniejszone MCV, MCH oraz poziom hemoglobiny, rozmazie krwi obwodowej z obecnością mikrocytozy, hipochromii, poikilocytozy i krwinek tarczowatych oraz badaniach hemoglobiny metodami elektroforezy, HPLC lub CZE. W beta-talasemii minor obserwuje się podwyższenie HbA2 powyżej 3,5-4%, a w alfa-talasemii obecność HbH lub hemoglobiny Barts. Badania genetyczne, w tym PCR, sekwencjonowanie genu HBB oraz analiza delecji w genach HBA1 i HBA2, stanowią złoty standard diagnostyczny, umożliwiając precyzyjne określenie mutacji i potwierdzenie rozpoznania, co jest kluczowe dla rokowania i poradnictwa genetycznego.
alfa-talasemia, amniocenteza, beta-talasemia minor, beta+-talasemia, biopsja kosmówki, chelacja żelaza, elektroforeza hemoglobiny, hemoglobina H, hipochromia, kordocenteza, mikrocytoza, morfologia krwi, niedokrwistość mikrocytarna, polimorfizm długości fragmentów restrykcyjnych, poradnictwo genetyczne, reakcja łańcuchowa polimerazy, rozmaz krwi obwodowej, sekwencjonowanie genu, sekwencjonowanie następnej generacji, synteza hemoglobiny, talasemia, terapia genowa, test Guthriego, transplantacja szpiku kostnego, wysokosprawna chromatografia cieczowa, zaburzenie krwi - Leksykon chorób i schorzeń
Neurofibromatoza typu 1 – Diagnostyka i diagnoza
Neurofibromatoza typu 1 (NF1) jest dziedzicznym, multisystemowym zaburzeniem neurokutanowym diagnozowanym na podstawie kryteriów klinicznych, badań obrazowych oraz testów genetycznych. Zaktualizowane w 2021 roku kryteria diagnostyczne wymagają spełnienia co najmniej dwóch spośród objawów takich jak: ≥6 plam café-au-lait o średnicy >5 mm u dzieci lub >15 mm u dorosłych, ≥2 nerwiakowłókniaków, piegi w okolicach pach lub pachwin, glejak nerwu wzrokowego, ≥2 guzków Lischa, charakterystyczne zmiany kostne, krewny pierwszego stopnia z NF1 lub patogenna mutacja genu NF1. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, okulistycznym (lampą szczelinową), neurologicznym oraz obrazowym, z MRI jako preferowaną metodą do oceny zmian mózgowych, nerwów wzrokowych i guzów wewnętrznych. Badania genetyczne, w tym sekwencjonowanie genu NF1 i analiza liczby kopii, są szczególnie pomocne u małych dzieci z niepełnym obrazem klinicznym oraz w różnicowaniu z zespołem Legiusa. Ujemny wynik molekularny nie wyklucza rozpoznania NF1, gdyż około 5% pacjentów ma negatywne testy DNA mimo klinicznego obrazu choroby.
amniocenteza, badanie dermatoskopowe, badanie okulistyczne, biopsja kosmówki, choroba von Recklinghausena, diagnostyka przedimplantacyjna, dysfagia, dysplazja kości klinowej, glejak nerwu wzrokowego, guz chromochłonny, guz śródpiersia, guzki Lischa, hamartoma tęczówki, lampa szczelinowa, mielografia, mozaikowatość, mutacja genu NF1, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak splotowaty, neurofibromatoza typu 1, optyczna koherentna tomografia, pheochromocytoma, plamy café-au-lait, pozytonowa tomografia emisyjna, sekwencjonowanie genu, sekwencjonowanie nowej generacji, zapłodnienie in vitro, zespół Legiusa - Leksykon chorób i schorzeń
Erytromelalgia – Diagnostyka i diagnoza
Erytromelalgia (EM) to rzadka jednostka chorobowa charakteryzująca się triadą objawów: zaczerwienieniem, uczuciem ciepła oraz nawracającym palącym bólem kończyn, nasilającym się pod wpływem ciepła, wysiłku fizycznego lub stresu, a łagodzonym przez ochłodzenie, odpoczynek lub uniesienie kończyny. Diagnoza opiera się głównie na obrazie klinicznym, gdyż brak jest specyficznych testów diagnostycznych. Kryteria Thompsona i wsp. obejmują palący ból kończyn, nasilenie pod wpływem ciepła, złagodzenie przez chłodzenie, zaczerwienienie skóry oraz podwyższoną temperaturę zajętych obszarów. Diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać m.in. zespół bólu regionalnego złożonego (CRPS), neuropatie obwodowe oraz choroby zapalne. W diagnostyce pomocne są badania laboratoryjne wykluczające choroby mieloproliferacyjne (np. trombocytemia z liczbą płytek >600×10⁹/L, hematokrytem >50%), badania serologiczne (ANA, RF), testy genetyczne w kierunku mutacji genu SCN9A (szczególnie u młodych pacjentów i z wywiadem rodzinnym) oraz obrazowe i funkcjonalne (termografia, scyntygrafia kości, EMG). Biopsja skóry może wykazać charakterystyczne zmiany różniące EM pierwotną od wtórnej, choć nie jest rutynowo stosowana.
badania serologiczne, biopsja skóry, choroba Fabry’ego, choroby mieloproliferacyjne, choroby naczyniowe, czynnik reumatoidalny, elektromiografia, erytromelalgia, gen SCN9A, kauzalgia, morfologia krwi, naciek jednojądrzasty, neuropatia obwodowa, pogrubienie błony wewnętrznej, proliferacja komórek, przeciwciała ANA, scyntygrafia kości, sekwencjonowanie genu, termografia, test prowokacyjny, toczeń rumieniowaty układowy, wirus HIV, zaburzenia mieloproliferacyjne, zapalenie tkanki łącznej, zespół bólu regionalnego złożonego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba tay-sachsa – Diagnostyka i diagnoza
Choroba Tay-Sachsa to autosomalne recesywne schorzenie neurodegeneracyjne wynikające z niedoboru enzymu heksozaminidazy A (Hex A), prowadzące do progresywnego uszkodzenia neuronów. Diagnostyka opiera się na pomiarze aktywności Hex A w surowicy, leukocytach lub hodowlach tkankowych, gdzie w klasycznej postaci infantylnej aktywność Hex A wynosi 0-5%, a w postaciach późnych 10-15%. Wykorzystuje się syntetyczne substraty 4-MUG i 4-MUGS do oceny procentowej i specyficznej aktywności enzymu. Badania molekularne genu HEXA, w tym sekwencjonowanie, analiza najczęstszych mutacji oraz delecji/duplikacji, stanowią uzupełnienie diagnostyki enzymatycznej, szczególnie w przypadkach niejednoznacznych wyników lub podejrzenia pseudodeficytu. Charakterystycznym objawem klinicznym jest wiśniowo-czerwona plamka w dnie oka, widoczna podczas badania okulistycznego, co wspomaga rozpoznanie choroby.
amniocenteza, badanie okulistyczne, badanie przesiewowe nosicielstwa, badanie przesiewowe noworodków, biopsja kosmówki, choroba Sandhoffa, choroba Tay-Sachsa, diagnostyka enzymatyczna, diagnostyka molekularna, diagnostyka preimplantacyjna, diagnostyka prenatalna, diagnostyka różnicowa, genetyk kliniczny, heksozaminidaza A, hipotonia, leukodystrofia, lizosomalna choroba spichrzeniowa, mutacja patogenna, nieinwazyjne badanie prenatalne, poradnictwo genetyczne, schorzenie neurodegeneracyjne, sekwencjonowanie genu, uszkodzenie neuronów - Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór pseudocholinesterazy – Diagnostyka i diagnoza
Niedobór pseudocholinesterazy (butyrylocholinesterazy) to rzadka, dziedziczna lub nabyta choroba charakteryzująca się obniżoną aktywnością enzymu produkowanego przez wątrobę, co skutkuje zwiększoną wrażliwością na depolaryzujące i niedepolaryzujące środki zwiotczające mięśnie z grupy estrów choliny, takie jak sukcynylocholina i miwakurium. Klinicznie objawia się przedłużonym blokiem nerwowo-mięśniowym po standardowych dawkach tych leków, co manifestuje się trudnościami w odzyskaniu kontroli mięśniowej i samodzielnym oddychaniu po znieczuleniu. Diagnostyka opiera się na oznaczeniu aktywności pseudocholinesterazy w osoczu (norma 3200-7600 IU/L), teście inhibicji dibukainy (DN: 80% norma, 50-60% heterozygoty, 20-30% homozygoty) oraz badaniach genetycznych identyfikujących mutacje w genie BCHE. Testy te pozwalają na potwierdzenie rozpoznania i określenie wariantu genetycznego, co jest kluczowe dla planowania dalszego postępowania anestezjologicznego i poradnictwa rodzinnego.
amplifikacja PCR, badanie genetyczne, blokada nerwowo-mięśniowa, dziedziczenie autosomalne recesywne, ester choliny, hipermagnezemia, hipofosfatemia, hipokaliemia, metoda spektrofotometryczna, miastenia, miwakurium, mutacja genu, niedobór butyrylocholinesterazy, niedobór pseudocholinesterazy, porażenie nerwowo-mięśniowe, przełom cholinergiczny, sekwencjonowanie genu, środek zwiotczający mięśnie, stymulator nerwów obwodowych, sukcynylocholina, zespół miasteniczny, znieczulenie ogólne - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół digeorge’a (delecja 22q11) – Diagnostyka i diagnoza
Zespół DiGeorge’a, spowodowany mikrodelecją w regionie 22q11.2 chromosomu 22, charakteryzuje się szerokim spektrum fenotypowym, obejmującym wady serca typu conotruncal (np. tetralogia Fallota, przerwany łuk aorty), hipoplazję grasicy, hipokalcemię z powodu hipoplazji przytarczyc oraz cechy dysmorficzne twarzy. Diagnostyka opiera się na badaniach genetycznych, z preferowaną metodą mikromacierzy chromosomowej (CMA/aCGH), która umożliwia wykrycie delecji różnej wielkości, przewyższając czułością tradycyjną FISH. Alternatywnie stosuje się MLPA, qPCR oraz SNP array, a w przypadku negatywnych wyników standardowych testów rozważa się sekwencjonowanie genu TBX1. Diagnostyka prenatalna jest wskazana przy wykryciu wad serca typu conotruncal, wcześniejszym dziecku z delecją 22q11.2 lub u rodzica z tą delecją, z wykorzystaniem amniocentezy, biopsji kosmówki lub NIPT. Wczesne rozpoznanie umożliwia wdrożenie odpowiedniej opieki kardiologicznej, immunologicznej i endokrynologicznej oraz interwencji rozwojowych.
amniocenteza, biopsja kosmówki, diagnostyka preimplantacyjna, dysmorfizm twarzy, echokardiografia płodowa, FISH, hipokalcemia, hipoparatyroidyzm, hipoplazja grasicy, hipoplazja przytarczyc, mikromacierz chromosomowa, MLPA, mozaicyzm germinalny, NIPT, parathormon, przerwany łuk aorty, qPCR, rozszczep podniebienia, SCID, sekwencjonowanie genu, tetralogia Fallota, wielowodzie, wspólny pień tętniczy, zespół CHARGE, zespół DiGeorge’a, zespół velocardiofacial - Leksykon chorób i schorzeń
Nerwiakowłókniak – Diagnostyka i diagnoza
Nerwiakowłókniak (neurofibroma) to łagodny guz osłonek nerwów obwodowych, zbudowany z komórek Schwanna, fibroblastów, komórek podobnych do perineurium, komórek tucznych oraz aksonów zmielinizowanych i niezmielinizowanych. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, obrazowym (MRI jako metoda z wyboru, CT oraz PET/CT z 18F-FDG w różnicowaniu zmian łagodnych i złośliwych) oraz histopatologicznym potwierdzeniu biopsją. W badaniu MRI charakterystyczny jest tzw. „objaw tarczy” – hiperintensywne centrum guza w obrazach T2-zależnych, sugerujące łagodny charakter zmiany. W kontekście nerwiakowłókniakowatości typu 1 (NF1) istotne są kryteria diagnostyczne obejmujące m.in. obecność ≥6 plam café-au-lait o średnicy >5 mm u dzieci przed dojrzewaniem lub >15 mm po, piegów w okolicach pach/pachwin, nerwiakowłókniaków, guzków Lischa, dysplazji kości klinowej oraz mutacji w genie NF1 na chromosomie 17. Badania genetyczne (sekwencjonowanie DNA, MLPA) mają kluczowe znaczenie w potwierdzeniu diagnozy, zwłaszcza w przypadkach niepełnych objawów klinicznych, z wykrywalnością mutacji do 95%.
amniocenteza, badania genetyczne, badania przesiewowe, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, białko zasadowe mieliny, biopsja kosmówki, diagnostyka preimplantacyjna, dysplazja kości klinowej, glejak nerwu wzrokowego, guzki Lischa, hamartoma tęczówki, komórki Schwanna, mielinizacja, MPNST, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak pleksiformowy, nerwiakowłókniakowatość typu 1, neurofilamenty, osłonki nerwów obwodowych, PET-CT, plamy café-au-lait, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie DNA, sekwencjonowanie genu, tomografia komputerowa, zespół Legiusa, złośliwa transformacja - Leksykon chorób i schorzeń
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (men 1) – Diagnostyka i diagnoza
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN 1) to dziedziczna choroba charakteryzująca się występowaniem nowotworów w przytarczycach, przysadce mózgowej oraz trzustce lub przewodzie pokarmowym. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych (co najmniej dwa z wymienionych guzów), rodzinnych (obecność guza u pacjenta i mutacji u krewnego I stopnia) oraz genetycznych (potwierdzenie mutacji w genie MEN1). Kluczowe badania laboratoryjne obejmują oznaczenia stężeń wapnia, parathormonu (PTH), gastryny, insuliny, glukagonu, prolaktyny, hormonu wzrostu (GH), IGF-1, ACTH, kortyzolu oraz markerów neuroendokrynnych (chromogranina A i B). Diagnostyka obrazowa obejmuje USG szyi, scyntygrafię MIBI, tomografię komputerową (CT), rezonans magnetyczny (MRI), endoskopową ultrasonografię (EUS) oraz badania medycyny nuklearnej (Octreoscan, PET z galu-68-DOTATATE/DOTATOC). Testy prowokacyjne, takie jak test z sekretyną i wapniem, są stosowane w diagnostyce gastrinomy.
ACTH, endoskopowa ultrasonografia, FSH, gastrinoma, GEP-NET, glukagonoma, guz neuroendokrynny trzustki, guz przytarczyc, hormon luteinizujący, hormon wzrostu, IGF-1, insulinoma, parathormon, pierwotna nadczynność przytarczyc, prolaktyna, przysadka mózgowa, rezonans magnetyczny głowy, rodzinna hipokalciuryczna hiperkalcemia, scyntygrafia przytarczyc, scyntygrafia receptorów somatostatynowych, sekwencjonowanie genu, test z sekretyną, TSH, wapń w surowicy, wazoaktywny peptyd jelitowy, wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1, zespół von Hippla-Lindaua, zespół Wermera, zespół Zollingera-Ellisona - Leksykon chorób i schorzeń
Angina paciorkowcowa – Epidemiologia
Angina paciorkowcowa, wywoływana przez paciorkowce grupy A (GAS), jest jedną z najczęstszych infekcji bakteryjnych górnych dróg oddechowych, z około 600 milionami przypadków rocznie na świecie. Zapadalność jest najwyższa u dzieci w wieku szkolnym (5-15 lat), z częstością 93,2 przypadków na 1000 osobolat w grupie 3-9 lat oraz 40,9 na 1000 osobolat w grupie 10-19 lat, podczas gdy u dorosłych w wieku 20-39 lat wynosi 8 na 1000 osobolat, a u osób 40-65 lat 1,1 na 1000 osobolat. Choroba wykazuje sezonowość, z szczytem zachorowań zimą i wczesną wiosną, a pandemia COVID-19 spowodowała tymczasowy spadek zachorowań o 73% u dzieci, po czym nastąpił gwałtowny wzrost w latach 2022-2023, osiągając najwyższy poziom od 20 lat. Diagnostyka opiera się na szybkich testach antygenowych (RADT), hodowli bakteryjnej oraz klinicznych skalach decyzyjnych (np. CENTOR), a leczenie pierwszorzutowe obejmuje penicylinę i amoksycylinę, choć obserwuje się rosnącą oporność na makrolidy i zmniejszoną wrażliwość na penicylinę.
angina paciorkowcowa, antybiotyk penicylinowy, antybiotykooporność, ból gardła, choroba reumatyczna serca, gorączka reumatyczna, górne drogi oddechowe, hodowla bakteryjna, inwazyjne zakażenie, inwazyjne zakażenie GAS, nosicielstwo paciorkowca, opieka zdrowotna, oporność na erytromycynę, ostra gorączka reumatyczna, paciorkowcowe zapalenie gardła, paciorkowiec grupy A, posiew z gardła, ropień okołomigdałkowy, sekwencjonowanie genu, superantygen, typ emm, zakażenie paciorkowcem grupy A, zapalenie płuc - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół niewrażliwości na androgeny – Epidemiologia
Zespół niewrażliwości na androgeny (AIS) jest rzadkim schorzeniem genetycznym, dziedziczonym recesywnie sprzężonym z chromosomem X, spowodowanym mutacjami w genie receptora androgenowego (AR) na chromosomie Xq12. AIS jest najczęstszą przyczyną zaburzeń rozwoju płciowego (DSD) u osób z kariotypem 46,XY, stanowiąc 15-20% przypadków DSD. Częstość występowania CAIS wynosi od 1 na 20 400 do 1 na 99 100 genetycznych mężczyzn, a PAIS jest rzadszy, z częstością około 1 na 130 000 urodzeń. Diagnostyka obejmuje badania hormonalne, genetyczne (w tym sekwencjonowanie całego genu AR i MLPA) oraz obrazowe (USG, MRI). AIS wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nowotworów zarodkowych jąder, szczególnie u pacjentów z PAIS (do 50% ryzyka złośliwości), co determinuje konieczność indywidualnego podejścia do gonadektomii i monitoringu obrazowego.
amniocenteza, biopsja kosmówki, całkowity zespół niewrażliwości na androgeny, częściowy zespół niewrażliwości na androgeny, gen receptora androgenowego, gonadektomia, hipoestrogenizm, kariotyp 46, kariotypowanie, łagodny zespół niewrażliwości na androgeny, mutacja de novo, niepłodność męska, nowotwór zarodkowy jądra, pierwotny brak miesiączki, płyn owodniowy, poradnictwo genetyczne, profilaktyczna gonadektomia, przedimplantacyjne badanie genetyczne, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie genu, terapia zastępcza hormonami, ultrasonografia miednicy, XY, zaburzenia rozwoju płciowego, zespół niewrażliwości na androgeny