Wpływ leku Myfortic na płodność, ciążę i laktację

Myfortic (kwas mykofenolowy w postaci mykofenolanu sodu) jest lekiem immunosupresyjnym stosowanym u pacjentów po przeszczepieniu narządów. Ze względu na udowodnione działanie teratogenne, jego stosowanie u kobiet w ciąży oraz planujących ciążę wymaga szczególnej uwagi i przestrzegania ścisłych wytycznych bezpieczeństwa. Poniżej przedstawiono kompleksowe informacje dotyczące wpływu leku Myfortic na płodność, ciążę i laktację, które lekarz powinien przekazać pacjentkom.¹

Kobiety w wieku rozrodczym – antykoncepcja

Pacjentki w wieku rozrodczym muszą zostać poinformowane o konieczności unikania zajścia w ciążę podczas terapii mykofenolanem. Jest to warunek konieczny ze względu na silne działanie teratogenne substancji czynnej. Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję przed rozpoczęciem leczenia produktem Myfortic, w trakcie leczenia oraz przez 6 tygodni po jego zakończeniu.²

Zaleca się jednoczesne stosowanie dwóch uzupełniających się metod antykoncepcji, chyba że pacjentka wybiera całkowite powstrzymywanie się od współżycia jako metodę antykoncepcji.³

Myfortic w czasie ciąży

Należy podkreślić, że produkt leczniczy Myfortic jest przeciwwskazany w ciąży, chyba że nie jest dostępna odpowiednia, alternatywna metoda zapobiegania odrzuceniu przeszczepu. Aby uniknąć niezamierzonego stosowania produktu podczas ciąży, lekarz musi wykluczyć ciążę przed rozpoczęciem leczenia.⁴

Rozpoczynając terapię, kobiety w wieku rozrodczym muszą zostać poinformowane o zwiększonym ryzyku utraty ciąży i wad wrodzonych u dziecka oraz powinny otrzymać szczegółowe zalecenia dotyczące zapobiegania i planowania ciąży.⁵

Procedura wykluczenia ciąży przed rozpoczęciem leczenia

Przed rozpoczęciem leczenia produktem Myfortic konieczne jest przeprowadzenie następującej procedury:⁶

• Wykonanie dwóch testów ciążowych o czułości przynajmniej 25 mIU/ml (z surowicy lub moczu)
• Uzyskanie ujemnych wyników obu testów
• Zachowanie odstępu 8-10 dni między pierwszym a drugim testem

W przypadku gdy przeszczepiany narząd pochodzi od zmarłego dawcy i standardowa procedura z dwoma testami w odstępie 8-10 dni nie jest możliwa do przeprowadzenia ze względu na termin zależny od dostępności narządu, należy:⁷

• Wykonać test ciążowy bezpośrednio przed rozpoczęciem leczenia
• Przeprowadzić kolejny test 8-10 dni później

Testy ciążowe powinny być powtarzane zgodnie z wymogami klinicznymi (np. po zgłoszeniu jakichkolwiek nieprawidłowości związanych z antykoncepcją). Należy omówić z pacjentką wyniki każdego testu ciążowego.⁸

Pacjentka powinna zostać poinformowana o konieczności niezwłocznego zgłoszenia się do lekarza w przypadku zauważenia objawów ciąży.⁹

Ryzyko teratogenne mykofenolanu

Kluczowym elementem edukacji pacjentki jest przekazanie informacji o silnym działaniu teratogennym mykofenolanu na człowieka. Mykofenolan podawany w czasie ciąży istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia:¹⁰

1. Samoistnych poronień – zgłaszano ich występowanie u 45-49% kobiet w ciąży narażonych na mykofenolan mofetylu, w porównaniu do 12-33% u pacjentek po przeszczepieniu narządów miąższowych leczonych innymi lekami immunosupresyjnymi.¹¹
2. Wad wrodzonych – wady wrodzone występowały w 23-27% przypadków żywych urodzeń, jeśli matka była narażona w czasie ciąży na mykofenolan mofetylu. Dla porównania, w ogólnej populacji wady wrodzone występują w 2-3% żywych urodzeń, a u pacjentek po przeszczepieniu narządów miąższowych leczonych innymi lekami immunosupresyjnymi – w 4-5% żywych urodzeń.¹²

Najczęściej zgłaszane wady wrodzone

Po dopuszczeniu produktu do obrotu, u dzieci pacjentek przyjmujących w czasie ciąży produkt leczniczy Myfortic w skojarzeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi zaobserwowano przypadki wrodzonych wad rozwojowych, w tym przypadki licznych wad rozwojowych.¹³

Najczęściej zgłaszane wady wrodzone obejmują:¹⁴

• Nieprawidłowości ucha – nieprawidłowo uformowane lub brak ucha zewnętrznego, zarośnięcie zewnętrznego kanału słuchowego (ucho środkowe)¹⁵
• Wady twarzy – rozszczep wargi, rozszczep podniebienia, małożuchwie oraz hiperteloryzm oczny (zwiększony odstęp między oczami)¹⁶
• Nieprawidłowości oka – szczelina, coloboma (szczelina naczyniówki)¹⁷
• Wrodzone wady serca – ubytki przegrody przedsionka i komory¹⁸
• Wady palców – polidaktylia (nadliczbowe palce), syndaktylia (zrośnięcie palców)¹⁹
• Wady tchawicy i przełyku – np. zarośnięcie przełyku²⁰
• Wady układu nerwowego – rozszczep kręgosłupa²¹
• Nieprawidłowości nerek²²

Ponadto odnotowano pojedyncze przypadki następujących wad:²³

• Małoocze²⁴
• Wrodzona torbiel splotu naczyniówki²⁵
• Niewykształcenie przegrody przezroczystej²⁶
• Niewykształcenie nerwu węchowego²⁷

Badania przeprowadzone na zwierzętach potwierdziły toksyczne działanie mykofenolanu na rozród.²⁸

Zalecenia dla mężczyzn stosujących Myfortic

Ograniczone dane kliniczne nie wskazują na zwiększone ryzyko wad wrodzonych u dziecka lub poronienia po ekspozycji ojca na mykofenolan mofetylu.²⁹ Niemniej jednak, kwas mykofenolowy (MPA) ma silne działanie teratogenne.³⁰

Nie wiadomo, czy MPA jest obecny w nasieniu. Obliczenia na podstawie danych od zwierząt wskazują, że maksymalna ilość MPA, która może zostać przeniesiona do organizmu kobiety jest tak mała, że jego działanie jest mało prawdopodobne.³¹

W badaniach na zwierzętach wykazano niewielkie działanie genotoksyczne mykofenolanu stosowanego w stężeniach większych niż stężenia terapeutyczne u ludzi. Nie można zatem całkowicie wykluczyć ryzyka genotoksycznego działania na komórki nasienia.³²

W związku z powyższym zaleca się następujące środki ostrożności:³³

• Seksualnie aktywni mężczyźni lub ich partnerki powinni stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia mężczyzny i przez co najmniej 90 dni po zakończeniu przyjmowania mykofenolanu mofetylu³⁴
• Mężczyźni w wieku reprodukcyjnym powinni zostać poinformowani o zagrożeniach związanych z poczęciem dziecka i omówić je z wykwalifikowanym personelem medycznym³⁵

Myfortic a karmienie piersią

Dostępne dane pokazują, że kwas mykofenolowy przenika do mleka ludzkiego. Ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych wywołanych przez kwas mykofenolowy u dzieci karmionych piersią, stosowanie produktu leczniczego Myfortic jest przeciwwskazane u kobiet karmiących piersią.³⁶

Wpływ na płodność

Nie przeprowadzono dokładnych badań dotyczących wpływu stosowania produktu leczniczego Myfortic na płodność u ludzi. W badaniach na zwierzętach (szczurach) nie obserwowano wpływu na płodność po zastosowaniu dawek do 40 mg/kg mc. u samców i 20 mg/kg mc. u samic.³⁷