Wirus syncytialny oddechowy (rsv)
Etiologia i przyczyny
Wirus syncytialny oddechowy (RSV) jest jednoniciowym wirusem RNA z rodziny Paramyxoviridae, stanowiącym główną przyczynę zakażeń układu oddechowego, zwłaszcza u niemowląt i osób starszych. RSV przenosi się drogą kropelkową i przez kontakt bezpośredni, atakując nabłonek dróg oddechowych i wywołując zapalenie oskrzelików oraz płuc. Szczególnie narażone na ciężki przebieg infekcji są niemowlęta do 12 miesiąca życia (zwłaszcza poniżej 6 miesięcy), wcześniaki, osoby powyżej 75 roku życia oraz pacjenci z chorobami serca, płuc, osłabionym układem odpornościowym i innymi schorzeniami przewlekłymi. Rocznie RSV powoduje około 34 miliony ostrych zakażeń dolnych dróg oddechowych u dzieci, z czego ponad 3 miliony wymagają hospitalizacji. W ostatnich latach opracowano trzy szczepionki zatwierdzone dla dorosłych ≥60 lat: Arexvy (skuteczność 94% przeciw ciężkiemu zapaleniu płuc, 72% przeciw ostrym zakażeniom dróg oddechowych), Abrysvo (skuteczność 67-86% w zapobieganiu zakażeniom i ciężkiej chorobie, zatwierdzona do stosowania w ciąży) oraz mRESVIA (szczepionka mRNA, skuteczność 83,7% przeciw LRTD). Ponadto, nirsevimab – przeciwciało monoklonalne – zapewnia niemowlętom ochronę przez co najmniej 5 miesięcy, zmniejszając ryzyko hospitalizacji o około 76-80%.
- Etiologia wirusa syncytialnego oddechowego (RSV)
- Patogeneza i mechanizm działania wirusa RSV
- Populacje szczególnie narażone na ciężki przebieg zakażenia RSV
- Historia rozwoju szczepionek przeciwko RSV
- Wczesne próby i niepowodzenia w opracowaniu szczepionki
- Odkrycia prowadzące do nowoczesnych szczepionek przeciwko RSV
- Charakterystyka dostępnych szczepionek przeciwko RSV
- Przeciwciała monoklonalne do profilaktyki RSV
- Mechanizmy działania szczepionek przeciwko RSV
- Potencjalne zdarzenia niepożądane związane ze szczepionkami RSV
- Zespół Guillaina-Barrégo (GBS)
- Potencjalne zdarzenia niepożądane w ciąży
- Nasilona choroba układu oddechowego (ERD)
- Rekomendacje dotyczące szczepień przeciwko RSV
- Rekomendacje dla osób dorosłych
- Rekomendacje dla kobiet w ciąży
- Rekomendacje dla niemowląt i małych dzieci
- Skuteczność szczepionek i przeciwciał monoklonalnych przeciwko RSV
- Skuteczność szczepionek dla dorosłych
- Skuteczność szczepienia w czasie ciąży
- Skuteczność przeciwciał monoklonalnych
- Wyzwania związane ze szczepieniami przeciwko RSV
- Niedobór szczepionek i przeciwciał monoklonalnych
- Skuteczność u osób z osłabionym układem odpornościowym
- Długoterminowa skuteczność i potrzeba dawek przypominających
- Znaczenie szczepień przeciwko RSV dla zdrowia publicznego
- Zmniejszenie obciążenia chorobą i hospitalizacjami
- Korzyści ekonomiczne
- Rozwiązywanie problemów z niedoborem szczepionek
- Przyszłe kierunki badań nad szczepionkami przeciwko RSV
Etiologia wirusa syncytialnego oddechowego (RSV)
Wirus syncytialny oddechowy (RSV) to jednoniciowy wirus RNA należący do rodziny Paramyxoviridae, spokrewniony z wirusami odry i świnki 12. Jest to oportunistyczny patogen oddechowy wyizolowany po raz pierwszy w połowie lat 50. XX wieku 3. RSV jest otoczkowym wirusem, który infekuje komórki dróg oddechowych, powodując schorzenia górnych i dolnych dróg oddechowych 4. Stanowi główną przyczynę zakażeń układu oddechowego na całym świecie i jest jednym z najczęstszych czynników etiologicznych prowadzących do hospitalizacji niemowląt i małych dzieci 56.
Patogeneza i mechanizm działania wirusa RSV
Wirus RSV wnika do organizmu przez oczy, nos lub usta i łatwo rozprzestrzenia się drogą powietrzną poprzez kropelki wydzieliny dróg oddechowych 7. Do zakażenia może dojść, gdy osoba zainfekowana kaszle lub kicha w pobliżu, a także przez bezpośredni kontakt, np. podanie ręki 8. RSV przenosi się poprzez bezpośredni i pośredni kontakt z wydzieliną z dróg oddechowych zakażonych osób 9.
Po wniknięciu do organizmu, RSV atakuje komórki nabłonka dróg oddechowych, powodując zapalenie oskrzelików (stan zapalny małych dróg oddechowych w płucach) oraz zapalenie płuc 10. U dzieci RSV jest najczęstszą przyczyną zapalenia oskrzelików oraz zapalenia płuc w pierwszym roku życia w Stanach Zjednoczonych 11. Szacuje się, że RSV powoduje około 34 miliony ostrych zakażeń dolnych dróg oddechowych u małych dzieci rocznie, z czego ponad 3 miliony przypadków to ciężkie zakażenia wymagające hospitalizacji 12.
Populacje szczególnie narażone na ciężki przebieg zakażenia RSV
RSV może powodować choroby u osób w każdym wieku, ale szczególnie groźny jest dla niemowląt i osób starszych 13. Populacje wysokiego ryzyka ciężkiego przebiegu infekcji RSV obejmują:
- Niemowlęta do 12 miesiąca życia, zwłaszcza w wieku poniżej 6 miesięcy 14
- Wcześniaki 15
- Osoby w wieku 75 lat i starsze 16
- Osoby z chorobami serca i płuc 17
- Osoby z osłabionym układem odpornościowym 18
Wśród czynników medycznych zwiększających ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia RSV wymienia się: wcześniactwo (wiek ciążowy <32 tygodni) u niemowląt i małych dzieci, choroby serca, przewlekłe choroby układu oddechowego, stany niedoboru odporności, przewlekłe zaburzenia metaboliczne, przewlekłą chorobę nerek (stadium 4 lub 5), przewlekłe choroby neurologiczne i otyłość 19.
Historia rozwoju szczepionek przeciwko RSV
Historia opracowania skutecznej szczepionki przeciwko RSV jest długa i złożona. Pierwsze próby stworzenia szczepionki przeciwko RSV rozpoczęły się w latach 60. XX wieku, jednak napotkano na poważne problemy 20.
Wczesne próby i niepowodzenia w opracowaniu szczepionki
Pierwsze podejście do opracowania szczepionki przeciwko RSV obejmowało inaktywowany formaliną wirus (FI-RSV). Niestety, szczepionka ta nie tylko nie zapewniała ochrony, ale wywoływała nasilenie choroby u zaszczepionych dzieci, które później zostały narażone na naturalną infekcję RSV 21. U dzieci, które wcześniej otrzymały szczepionkę FI-RSV, a następnie uległy naturalnemu zakażeniu RSV, obserwowano nasilone objawy choroby, w tym gorączkę, świszczący oddech i zapalenie oskrzeli z zapaleniem płuc 22.
Brak skuteczności ochronnej szczepionki FI-RSV był prawdopodobnie spowodowany jednym lub kilkoma czynnikami, w tym rozwojem słabo neutralizujących przeciwciał przeciwko epitopom kodowanym przez RSV (być może z powodu denaturacji takich epitopów), niepełnym dojrzewaniem powinowactwa przeciwciał anty-RSV oraz brakiem silnej odpowiedzi limfocytów T cytotoksycznych przeciwko RSV, co wykazano w badaniach na zwierzętach 23. Zjawisko potencjalizacji wydaje się być spowodowane wywołaną przez szczepionkę odpowiedzią pierwotną i opóźnioną reakcją nadwrażliwości z udziałem limfocytów T CD4+ Th2 24.
Odkrycia prowadzące do nowoczesnych szczepionek przeciwko RSV
Przełomowym momentem w badaniach nad szczepionką przeciwko RSV było szczegółowe opisanie w 2013 roku struktury krystalicznej białka fuzyjnego RSV (F) i sposobu poprawy jego stabilności 25. To odkrycie stanowiło podstawę do znalezienia najbardziej efektywnych konstruktów białka F, które są wykorzystywane w aktualnych szczepionkach przeciwko RSV 26.
Oba obecnie stosowane białkowe szczepionki podjednostkowe, Arexvy i Abrysvo, są ukierunkowane na prefuzyjną konfigurację białka F wirusa RSV, które jest stosunkowo zachowawcze wśród różnych szczepów RSV 27. Te dwie szczepionki indukują układ odpornościowy do ukierunkowania na krytyczne białko na powierzchni RSV, białko F, w jego formie przedinfekcyjnej, znanej jako prefuzyjne F. Wysokie poziomy przeciwciał przeciwko prefuzyjnemu F, szczególnie tych, które neutralizują i blokują RSV przed wniknięciem do komórek, są głównym czynnikiem zapobiegającym zakażeniom RSV 28.
Charakterystyka dostępnych szczepionek przeciwko RSV
Obecnie dostępne są trzy szczepionki przeciwko RSV zatwierdzone do stosowania u osób dorosłych w wieku 60 lat i starszych w Stanach Zjednoczonych 29:
Arexvy (GSK)
Szczepionka Arexvy została zatwierdzona przez FDA w maju 2023 roku 30. Jest to szczepionka z adiuwantem, co oznacza, że oferuje silniejszą odpowiedź immunologiczną 31. W badaniach klinicznych wykazano, że pojedyncza dawka szczepionki Arexvy zapewniała 94% skuteczność przeciwko ciężkiemu zapaleniu płuc wywołanemu przez RSV i 72% skuteczność przeciwko ostremu zakażeniu dróg oddechowych wywołanemu przez RSV 32. Skuteczność utrzymywała się przez dwa sezony RSV z ogólną skutecznością 67,2% przeciwko chorobie dolnych dróg oddechowych i 78,8% przeciwko ciężkiej chorobie 33.
Szczepionka Arexvy została również zatwierdzona przez FDA do stosowania u dorosłych w wieku 50-59 lat, którzy są zagrożeni chorobą dolnych dróg oddechowych wywołaną przez RSV 34. Szczepionka ta nie jest zatwierdzona do stosowania w ciąży 35.
Abrysvo (Pfizer)
Szczepionka Abrysvo została zatwierdzona przez FDA w sierpniu 2023 roku 36. W badaniach klinicznych wykazano, że jedna dawka szczepionki była skuteczna w 67% w zapobieganiu zakażeniom z co najmniej dwoma objawami i była skuteczna w 86% przeciwko cięższej chorobie, u osób z trzema powiązanymi objawami 37. Szczepionka Abrysvo wykazała skuteczność prawie 89% przeciwko LRTD w przypadkach z co najmniej trzema objawami w pierwszym roku po szczepieniu 38.
Abrysvo jest jedyną szczepionką przeciwko RSV zatwierdzoną do stosowania podczas ciąży 3940. Szczepionka podana kobietom w ciąży zmniejsza ryzyko hospitalizacji z powodu RSV u niemowląt o 57% w pierwszych sześciu miesiącach życia 41. W badaniach klinicznych wykazano, że pojedyncza dawka szczepionki RSV podana podczas ciąży zmniejszała ryzyko zakażenia RSV prowadzącego do hospitalizacji w ciągu pierwszych sześciu miesięcy życia u 57 na 100 niemowląt urodzonych przez zaszczepione osoby 42.
mRESVIA (Moderna)
Szczepionka mRESVIA została zatwierdzona przez FDA w maju 2024 roku 4344. Jest to szczepionka mRNA, podobna do szczepionki przeciwko COVID-19 firmy Moderna 45. W badaniach klinicznych wykazała skuteczność 83,7% przeciwko LRTD 46. W czerwcu firma Moderna poinformowała, że jej szczepionka miała tylko 50% skuteczności w zapobieganiu chorobie po 18 miesiącach 47.
Przeciwciała monoklonalne do profilaktyki RSV
Oprócz szczepionek, do zapobiegania ciężkim zakażeniom RSV, szczególnie u niemowląt i małych dzieci, stosowane są również przeciwciała monoklonalne 48.
Nirsevimab (Beyfortus)
Nirsevimab to przeciwciało monoklonalne opracowane przez Sanofi i AstraZeneca, podawane w pojedynczym wstrzyknięciu w udo 49. Zapewnia niemowlętom i niektórym małym dzieciom natychmiastową ochronę przed RSV na co najmniej pięć miesięcy 50. Przeciwciało monoklonalne działa inaczej niż szczepionka – nie wywołuje odpowiedzi immunologicznej, ale bezpośrednio dostarcza przeciwciała, które zmniejszają ryzyko hospitalizacji 51.
W badaniu klinicznym trzeciej fazy wykazano, że nirsevimab zmniejszał zakażenia dolnych dróg oddechowych wywołane przez RSV, wystarczająco poważne, aby wymagały opieki medycznej, o 76,4% i zmniejszał hospitalizacje związane z RSV u zdrowych donoszonych i prawie donoszonych niemowląt o 76,8% 52. W przypadku niemowląt urodzonych podczas ich pierwszego sezonu RSV, nirsevimab był skuteczny w 79% przeciwko chorobie dolnych dróg oddechowych wymagającej pomocy medycznej z powodu RSV i skuteczny w 80% w zapobieganiu hospitalizacji 53.
Palivizumab (Synagis)
Palivizumab to przeciwciało monoklonalne dostępne od 1998 roku 54. W przeciwieństwie do nirsevimab, który jest dłużej działający i wymaga tylko jednej dawki na sezon RSV, palivizumab wymaga comiesięcznego podawania w trakcie sezonu RSV 55.
Mechanizmy działania szczepionek przeciwko RSV
Szczepionki przeciwko RSV działają na różne sposoby, w zależności od ich typu i grupy docelowej 56.
Szczepionki dla dorosłych
Szczepionki Arexvy i Abrysvo dla osób starszych wykorzystują tradycyjne platformy podobne do szczepionki przeciw grypie 57. Działają one poprzez wprowadzenie do organizmu inaktywowanego białka RSV, które łączy się z komórkami gospodarza i stymuluje układ odpornościowy do rozpoznania właściwego wirusa RSV, jeśli/kiedy się z nim zetknie, i pomaga zapobiec ciężkiej chorobie 58. Szczepionki te powodują odpowiedź immunologiczną, która może chronić przed chorobą układu oddechowego, jeśli w przyszłości dojdzie do zakażenia RSV 59.
Szczepionka mRESVIA wykorzystuje platformę mRNA, podobną do szczepionki przeciwko COVID-19 firmy Moderna 60. Szczepionki mRNA są oparte na stabilizowanej wersji prefuzyjnego białka F (preF) RSV, co oznacza, że zawierają mRNA kodujące białko preF 61.
Szczepionki dla kobiet w ciąży
Szczepionka RSV w ciąży (Abrysvo) wzmacnia układ odpornościowy matki, który następnie produkuje więcej przeciwciał przeciwko wirusowi. Te przeciwciała przechodzą przez łożysko do dziecka, co pomaga chronić niemowlę od dnia narodzin 62. Jeśli kobieta otrzyma szczepionkę RSV podczas ciąży, szansa, że jej dziecko rozwinie poważne zakażenie spowodowane przez RSV, zmniejsza się o ponad 80% 63.
Szczepionka Abrysvo nie jest szczepionką żywą i nie powoduje zakażenia RSV 64. Szczepienie podczas ciąży zapewnia ochronę dziecku od momentu porodu przez cały pierwszy sezon RSV 65.
Przeciwciała monoklonalne dla niemowląt
Nirsevimab to immunizacja, która dostarcza przeciwciała bezpośrednio do biorcy 66. Podobnie jak tradycyjne szczepionki, przeciwciała profilaktyczne są immunizacjami, które zapewniają ochronę przed określonym patogenem 67. Nirsevimab zapobiega ciężkiej chorobie RSV u niemowląt i małych dzieci 68.
Przeciwciało monoklonalne nie jest szczepionką, ale działa zapobiegawczo poprzez proces zwany immunizacją bierną 69. Przeciwciała monoklonalne RSV, nirsevimab i palivizumab, wraz ze szczepionką RSVpreF (Abrysvo) mogą pomóc chronić niemowlęta przed chorobą RSV, dostarczając niemowlęciu przeciwciała, albo poprzez bezpośrednie wstrzyknięcie, albo transfer przez łożysko 70.
Potencjalne zdarzenia niepożądane związane ze szczepionkami RSV
Chociaż szczepionki przeciwko RSV są ogólnie bezpieczne i skuteczne, istnieją pewne potencjalne zdarzenia niepożądane, które należy wziąć pod uwagę 71.
Zespół Guillaina-Barrégo (GBS)
Po szczepieniu przeciwko RSV u niektórych starszych dorosłych zgłaszano poważne schorzenia neurologiczne, w tym zespół Guillaina-Barrégo (GBS) 72. Niewielka liczba uczestników badań klinicznych rozwinęła poważne schorzenia neurologiczne, w tym zespół Guillaina-Barrégo, po otrzymaniu szczepionki Arexvy GSK lub Abrysvo Pfizer 73.
FDA wymaga umieszczenia ostrzeżeń o zespole Guillaina-Barrégo w informacjach o przepisywaniu szczepionek Abrysvo i Arexvy, powołując się na dane z okresu po wprowadzeniu do obrotu sugerujące zwiększone ryzyko w ciągu 42 dni od szczepienia 74. Chociaż badanie sugeruje związek między szczepionkami a zespołem Guillaina-Barrégo, FDA zauważa, że dostępne dowody są niewystarczające do ustalenia związku przyczynowego 75.
Na podstawie dostępnych danych, ACIP i CDC nadal stwierdzają, że korzyści ze szczepienia przeciwko RSV, w zakresie możliwych do uniknięcia hospitalizacji i zgonów, przewyższają potencjalne ryzyko GBS, wśród dorosłych w wieku 75 lat i starszych oraz wśród dorosłych w wieku 60-74 lat ze zwiększonym ryzykiem ciężkiej choroby RSV 7677.
Potencjalne zdarzenia niepożądane w ciąży
U kobiet w ciąży, które otrzymały szczepionkę przeciwko RSV, zgłaszano przedwczesny poród i wysokie ciśnienie krwi podczas ciąży, w tym stan przedrzucawkowy 78. Nie jest jasne, czy zdarzenia te były spowodowane przez szczepionkę 79.
Komitet Doradczy ds. Praktyk Szczepień (ACIP) ocenił, że korzyści ze szczepienia przeciwko RSV Pfizer (Abrysvo) w 32-36 tygodniu ciąży przewyższają potencjalne ryzyko 80. Wstępne wyniki badania VSD dotyczącego pierwszego sezonu stosowania szczepionki Pfizer przeciwko RSV u kobiet w ciąży wykazały, że szczepienie przeciwko RSV w 32-36 tygodniu ciąży nie było związane ze zwiększonym ryzykiem przedwczesnego porodu lub urodzenia niemowląt zbyt małych jak na ich wiek ciążowy (SGA) 81.
Badania przeprowadzone na kobietach, które otrzymały szczepionkę Abrysvo RSV w czasie ciąży, nie wykazały zwiększonego ryzyka wad wrodzonych 82. Badania kliniczne obejmujące ponad 3600 kobiet, które otrzymały szczepionkę Abrysvo RSV między 24 a 36 tygodniem ciąży, nie wykazały zwiększonego ryzyka problemów związanych z ciążą, takich jak niska masa urodzeniowa 83.
Nasilona choroba układu oddechowego (ERD)
Historycznie, jednym z największych wyzwań w rozwoju szczepionek przeciwko RSV było ryzyko nasilonej choroby układu oddechowego (ERD) po naturalnym zakażeniu RSV u osób wcześniej zaszczepionych 84. ERD jest rodzajem reakcji niepożądanej, która odnosi się do nasilenia objawów po zakażeniu wirusowym z powodu szczepienia 85.
Niektórzy biorcy szczepionki FI-RSV rozwinęli ciężką chorobę dolnych dróg oddechowych z nadmiernym naciekiem eozynofilowym po zakażeniu RSV i zmarli, podczas gdy u niezaszczepionych pacjentów rzadko występowała ciężka choroba po zakażeniu 86. Badania wykazały, że przyrost masy płuc i patogeneza płuc były wywoływane przez IL-13 poprzez infiltrację komórek Th2 do płuc po kontakcie z RSV 87.
Obecnie dostępne szczepionki przeciwko RSV są zaprojektowane tak, aby uniknąć tych problemów poprzez ukierunkowanie na konkretne białka RSV w sposób, który nie powoduje szkodliwej odpowiedzi immunologicznej 88.
Rekomendacje dotyczące szczepień przeciwko RSV
Rekomendacje dotyczące szczepień przeciwko RSV różnią się w zależności od grupy wiekowej i czynników ryzyka 89.
Rekomendacje dla osób dorosłych
CDC zaleca jednokrotną dawkę szczepionki przeciwko RSV dla każdej osoby w wieku 75 lat i starszej 90. CDC zaleca również jednokrotną dawkę szczepionki przeciwko RSV dla dorosłych w wieku 60-74 lat, którzy są narażeni na zwiększone ryzyko ciężkiej choroby RSV 91.
Warunki, które zwiększają ryzyko ciężkiej choroby u dorosłych obejmują 92:
- Przewlekłą chorobę serca lub płuc
- Osłabiony układ odpornościowy
- Niektóre inne schorzenia medyczne
- Zamieszkiwanie w domu opieki
Szczepionka przeciwko RSV nie jest obecnie szczepionką coroczną 93. Ochrona po szczepionce przeciwko RSV utrzymuje się dłużej niż rok 94. Jedna dawka szczepionki przeciwko RSV zapewnia ochronę przed chorobą RSV u dorosłych w wieku 60 lat i starszych przez co najmniej dwa lata 95.
Rekomendacje dla kobiet w ciąży
CDC zaleca jednokrotną dawkę szczepionki przeciwko RSV dla kobiet w ciąży od 32 do 36 tygodnia ciąży w celu zapobiegania chorobie RSV u ich niemowląt w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia 96. Szczepionka jest dostępna od września do stycznia, aby zapewnić ochronę noworodków, gdy wskaźniki zakażeń mają być najwyższe, między październikiem a marcem 97.
Jedyną szczepionką przeciwko RSV zatwierdzoną do stosowania w ciąży w Stanach Zjednoczonych jest Abrysvo 98. Szczepionka Arexvy nie powinna być podawana kobietom w ciąży 99.
Rekomendacje dla niemowląt i małych dzieci
CDC zaleca, aby większość niemowląt otrzymała ochronę przed ciężkim RSV poprzez jedną z nowych immunizacji przeciwko RSV – albo przeciwciało monoklonalne, albo szczepionkę 100. CDC zaleca, aby niemowlęta poniżej 8 miesiąca życia, które nie są chronione przez szczepienie matki przeciwko RSV między 32 a 36 tygodniem ciąży podczas obecnej ciąży i co najmniej dwa tygodnie przed porodem, otrzymały immunizację 101.
Niektóre niemowlęta i małe dzieci, które są narażone na zwiększone ryzyko ciężkiej choroby RSV, mogą potrzebować pojedynczej dawki przeciwciała przeciwko RSV przed lub podczas ich drugiego sezonu RSV 102. CDC zaleca podanie profilaktycznego przeciwciała dla 103:
- Niemowląt poniżej 8 miesiąca życia urodzonych podczas lub wchodzących w ich pierwszy sezon RSV, jeśli matka nie otrzymała lub nie ma znanej historii szczepienia przeciwko RSV, lub szczepionka przeciwko RSV została otrzymana mniej niż 14 dni przed porodem
- Małych dzieci w wieku 8-19 miesięcy, które są narażone na zwiększone ryzyko ciężkiej choroby wywołanej przez RSV i wchodzą w ich drugi sezon RSV
Większość niemowląt będzie prawdopodobnie potrzebować ochrony albo ze szczepionki matczynej przeciwko RSV, albo z nirsevimab (nie obu) 104. Mogą jednak wystąpić pewne sytuacje, w których nirsevimab byłby zalecany dla niemowlęcia po tym, jak matka otrzymała szczepionkę przeciwko RSV 105.
Skuteczność szczepionek i przeciwciał monoklonalnych przeciwko RSV
Skuteczność szczepionek i przeciwciał monoklonalnych przeciwko RSV została dobrze udokumentowana w badaniach klinicznych 106.
Skuteczność szczepionek dla dorosłych
Badania wykazały, że szczepionki są skuteczne, przy czym szczepionki Pfizer, GSK i Moderna zapobiegają zapaleniu płuc i zapaleniu oskrzeli wywołanym przez RSV u ponad 80 procent uczestników 107. Niedawne badanie opublikowane w The Lancet oceniło skuteczność szczepionek przeciwko RSV, wykorzystując dane z dużej sieci elektronicznych rekordów zdrowotnych obejmującej Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) i wiele amerykańskich systemów opieki zdrowotnej 108.
Badanie wykazało, że szczepionki przeciwko RSV były skuteczne w 80 procentach w zapobieganiu hospitalizacji, przyjęciu na oddział intensywnej terapii i zgonu wśród dorosłych w wieku 60 lat i starszych 109. Nowe badania pokazują, że szczepionki, które są skierowane przeciwko wielu szczepom wirusa RSV, zwane dwuwalentnymi szczepionkami, mogą zapewniać dłuższą ochronę 110.
Szczepionka skutecznie zapobiegała ciężkim chorobom dolnych dróg oddechowych związanym z RSV przez dwa sezony RSV, z ogólną skutecznością ponad 80 procent 111.
Skuteczność szczepienia w czasie ciąży
Szczepienie w czasie ciąży zmniejsza ryzyko ciężkiej choroby RSV u niemowląt poniżej 6 miesiąca życia o około 70% 112. Jeśli kobieta otrzyma szczepionkę RSV podczas ciąży, szansa, że jej dziecko rozwinie poważną infekcję spowodowaną przez RSV, zmniejsza się o ponad 80% 113.
Szczepionka Abrysvo zmniejsza ryzyko hospitalizacji z powodu RSV u niemowląt o 57% w pierwszych sześciu miesiącach życia, według CDC 114. Szczepienie przeciwko RSV zmniejsza ryzyko ciężkiego zapalenia oskrzeli o 70% w pierwszych 6 miesiącach życia 115.
Skuteczność przeciwciał monoklonalnych
Nirsevimab został uznany za 90% skuteczny w zapobieganiu hospitalizacji z powodu RSV u dzieci w ich pierwszym sezonie RSV, według badania CDC opublikowanego w marcu 2024 roku 116. Dzieci, które otrzymują nirsevimab, mają mniejsze prawdopodobieństwo potrzeby interwencji medycznej z powodu zakażenia RSV, w tym wizyty na pogotowiu, hospitalizacji, trafienia na oddział intensywnej terapii lub potrzeby tlenu 117.
Badanie kliniczne trzeciej fazy wykazało, że nirsevimab zmniejszał zakażenia dolnych dróg oddechowych wywołane przez RSV, na tyle poważne, aby wymagały opieki medycznej, o 76,4% i zmniejszał hospitalizacje związane z RSV u zdrowych donoszonych i prawie donoszonych niemowląt o 76,8% 118.
Wyzwania związane ze szczepieniami przeciwko RSV
Pomimo postępów w opracowywaniu skutecznych szczepionek przeciwko RSV, istnieją pewne wyzwania, które wpływają na ich wdrażanie i skuteczność 119.
Niedobór szczepionek i przeciwciał monoklonalnych
Nowo zatwierdzone przeciwciało RSV Beyfortus powoduje duże zapotrzebowanie i problemy z niedoborem dostaw 120. Amerykańska Akademia Pediatrii zaleca, aby każde dziecko, którego matka nie otrzymała matczynego szczepienia, otrzymało nową szczepionkę w pierwszym tygodniu życia 121.
CDC skierowało dostawców, aby priorytetowo traktowali dawkowanie immunizacji RSV dla dzieci najbardziej zagrożonych poważną chorobą spowodowaną przez RSV 122. Szczepienie podczas ciąży zapewnia ważną ochronę dla niemowląt, co jest szczególnie ważne, ponieważ w USA występują niedobory immunizacji RSV, która jest zalecana dla dzieci 123.
Skuteczność u osób z osłabionym układem odpornościowym
Stwierdzono, że u starszych dorosłych, którzy mają osłabiony układ odpornościowy, rozwinęło się mniej przeciwciał przeciwko RSV po szczepieniu w porównaniu z bardzo silnymi odpowiedziami u zdrowych osób w wieku powyżej 60 lat, obserwowanymi w badaniach klinicznych użytych do walidacji szczepionek 124.
Podejrzewano, że fundamentalna różnica w dwóch szczepionkach – obecność lub brak chemikaliów stymulujących układ odpornościowy zwanych adiuwantami – może odgrywać rolę w różnicy w odporności 125. Szczepionki wzmocnione adiuwantami jako środek poprawy odpowiedzi immunologicznej u osób z osłabionym układem odpornościowym zasługują na dalsze badania w większych, bardziej kompleksowych badaniach 126.
Jednak badanie to nie sugeruje, że szczepionki przeciwko RSV nie zmniejszą choroby RSV u osób z osłabionym układem odpornościowym 127. Szczepionka może nie działać tak dobrze u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym 128. Ta szczepionka może nie chronić wszystkich, którzy ją otrzymują 129.
Długoterminowa skuteczność i potrzeba dawek przypominających
Potrzebne są dodatkowe dane dla wszystkich trzech szczepionek, aby określić, jak długo utrzymuje się ochrona 130. Według CDC, eksperci wciąż uczą się, jak długo będzie trwać dawka szczepionki przeciwko RSV, ale zauważają, że u osób w wieku 60 lat i starszych, oczekuje się, że będzie trwać co najmniej dwa lata 131.
Potrzeba dodatkowych dawek szczepionki przeciwko RSV zostanie oceniona przez ACIP i CDC w przyszłości; zalecenia będą aktualizowane w razie potrzeby 132. Szczepionka przeciwko RSV nie jest obecnie szczepionką coroczną, co oznacza, że kwalifikujący się dorośli nie muszą otrzymywać dawki w każdym sezonie RSV 133. Obecnie CDC zaleca tylko pojedynczą dawkę szczepionki przeciwko RSV dla wszystkich dorosłych w wieku 75 lat i starszych oraz dorosłych w wieku 60-74 lat ze zwiększonym ryzykiem ciężkiej choroby RSV 134.
Znaczenie szczepień przeciwko RSV dla zdrowia publicznego
Dostępność skutecznych szczepionek i przeciwciał monoklonalnych przeciwko RSV ma znaczny wpływ na zdrowie publiczne 135.
Zmniejszenie obciążenia chorobą i hospitalizacjami
RSV jest główną przyczyną hospitalizacji niemowląt w USA, ale również powoduje ciężkie i poważne choroby u dorosłych, szczególnie tych w wieku 75 lat i starszych 136. „Obciążenie hospitalizacjami związanymi z RSV u starszych dorosłych było porównywalne z obciążeniem hospitalizacjami związanymi z grypą podczas łagodniejszych sezonów grypy” 137.
Szacuje się, że w USA RSV powoduje około 108 000 wizyt u lekarzy pierwszego kontaktu, 74 000 wizyt na SOR, 20 000 przyjęć pediatrycznych i 22 zgony rocznie wśród niemowląt 138. Wśród osób starszych, szacuje się, że co roku RSV prowadzi do 175 000 wizyt u lekarzy pierwszego kontaktu, 14 000 hospitalizacji i 8 000 zgonów 139.
Eksperci twierdzą, że zestaw nowych opcji może znacznie zmniejszyć częstość występowania ciężkich zakażeń u dzieci 140. Częstość hospitalizacji dzieci z powodu RSV powinna spaść o co najmniej 50% 141. Ogólnie rzecz biorąc, eksperci uważają, że leczenie RSV jest rewolucyjne i są przekonani, że doprowadzi ono do masowej redukcji liczby przypadków RSV 142.
Korzyści ekonomiczne
Biorąc pod uwagę dużą liczbę potencjalnie możliwych do uniknięcia hospitalizacji i zgonów związanych z RSV, zwiększenie zasięgu szczepień wśród dorosłych o najwyższym ryzyku może zmniejszyć związane z tym hospitalizacje i ciężkie wyniki kliniczne 143. Zaktualizowane zalecenie CDC dla osób w wieku 60 lat i starszych opiera się na analizach obciążenia chorobą RSV wśród osób w wieku 60 lat i starszych, a także badaniach skuteczności szczepionki przeciwko RSV i efektywności kosztowej 144.
Rozwiązywanie problemów z niedoborem szczepionek
Aby zapewnić optymalną alokację ograniczonych zasobów, CDC zaleca, aby wszyscy dorośli w wieku 75 lat i starsi otrzymali szczepionkę przeciwko RSV 145. W przypadku ograniczonych dostaw przeciwciał monoklonalnych, priorytetem są dzieci o najwyższym ryzyku poważnej choroby spowodowanej przez RSV 146.
Program szczepień przeciwko RSV ma na celu ochronę tych, którzy są najbardziej narażeni na poważną chorobę wynikającą z zakażenia RSV, a mianowicie niemowląt i osób starszych 147. Ma nadzieję, że program uratuje życie i zmniejszy długoterminowe skutki zdrowotne po zakażeniu 148.
Przyszłe kierunki badań nad szczepionkami przeciwko RSV
Pomimo znacznych postępów w opracowywaniu szczepionek przeciwko RSV, badania nadal trwają w celu ulepszenia istniejących szczepionek i opracowania nowych podejść 149.
Rozwój nowych platform szczepionek
Głównym celem tworzenia żywych atenuowanych szczepów RSV jest stworzenie szczepionki zdolnej do wywołania szerokiej, ochronnej odpowiedzi immunologicznej bez znacznej choroby klinicznej 150. Obszerna analiza replikacji RSV, patogenezy i odpowiedzi immunologicznej w modelach zwierzęcych i zakażeniach ludzkich zidentyfikowała kilka kluczowych kwestii dla rozwoju szczepionki przeciwko RSV 151.
Łącznie, podejście do szczepionki żywej atenuowanej RSV wykazało obiecujące wyniki w oparciu o aktualną wiedzę na temat mutacji cp/ts w genomie, niezbędnych/nieistotnych genów RSV i struktury/funkcji genów kodowanych przez RSV 152. Rozwój szczepionki przeciwko RSV pozostaje wysokim priorytetem ze względu na obciążenie chorobami i ograniczoną liczbę licencjonowanych opcji profilaktycznych i terapeutycznych 153.
Badania nad bezpieczeństwem i skutecznością długoterminową
Jako część procesu zatwierdzania szczepionki, FDA wymagała od Pfizera przeprowadzenia badania w celu oceny ryzyka GBS wśród dorosłych zaszczepionych preparatem Abrysvo w USA we wszystkich grupach wiekowych, dla których szczepionka została zatwierdzona 154. Agencja zażądała podobnego badania w celu oceny ryzyka GBS u dorosłych w wieku 50 lat i starszych, zaszczepionych preparatem Arexvy 155.
Reema Mehta, wiceprezes Pfizera i kierownik ds. oceny ryzyka i zarządzania bezpieczeństwem na całym świecie, powiedziała komitetowi ACIP, że firma uważa, że jej szczepionka jest bezpieczna, ale prowadzi cztery badania bezpieczeństwa po wprowadzeniu na rynek, poszukując GBS wśród biorców 156.
W związku z potencjalnymi efektami ubocznymi, Komitet Doradczy ds. Praktyk Immunizacyjnych (ACIP) CDC stwierdził, że w niektórych przypadkach ryzyko poważnego negatywnego efektu ubocznego przeważa nad korzyściami z otrzymania szczepionki przeciwko RSV i zaktualizował swoje zalecenia na rok 2024 157.
Szczepionki dla nowych grup populacyjnych
Obecnie nie ma zatwierdzonej szczepionki przeciwko RSV dla osób poniżej 60 roku życia, z wyjątkiem kobiet w ciąży 158159. Badania kliniczne badające szczepionki przeciwko RSV u zdrowych osób i innych populacji wysokiego ryzyka są w toku 160.
ACIP nie wydał jeszcze zalecenia dotyczącego szczepienia przeciwko RSV u dorosłych w wieku 50-59 lat; Grupa robocza ACIP zasugerowała, że szczepienie przeciwko RSV prawdopodobnie będzie korzystne dla niektórych dorosłych w wieku 50-59 lat, którzy są zagrożeni ciężką chorobą RSV, ale potrzeba więcej danych 161.
Informacje uzyskane z modeli zwierzęcych dostarczą ważnych informacji i nowych podejść do racjonalnego projektowania bezpiecznej i skutecznej szczepionki przeciwko RSV 162.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.