Wirus syncytialny oddechowy (rsv)
Zapobieganie i profilaktyka
Wirus syncytialny oddechowy (RSV) jest istotnym patogenem układu oddechowego, szczególnie niebezpiecznym dla niemowląt oraz osób starszych. Obecnie dostępne są trzy szczepionki dla dorosłych: AREXVY (GSK), ABRYSVO (Pfizer) oraz mRESVIA (Moderna), które wykazują wysoką skuteczność (AREXVY: 83-94%, ABRYSVO: 62-86%) w zapobieganiu ciężkim postaciom zakażeń RSV. Szczepienia zaleca się osobom ≥75 lat, a także osobom 60-74 lata z chorobami współistniejącymi oraz mieszkańcom placówek opieki długoterminowej. Szczepionka ABRYSVO jest jedyną dopuszczoną do stosowania u kobiet w ciąży (32.-36. tydzień), zapewniającą ochronę niemowląt przez około 6 miesięcy po urodzeniu, z efektywnością zmniejszającą hospitalizacje o 57% w pierwszym półroczu życia. Profilaktyka niemowląt obejmuje także podanie przeciwciał monoklonalnych: nirsewimab (Beyfortus) lub paliwizumab (Synagis), z nirsewimabem wykazującym skuteczność 79-90% w zapobieganiu ciężkim postaciom RSV i podawanym jako pojedyncza dawka na sezon (ok. 5 miesięcy). Szczepionki i przeciwciała można podawać jednocześnie z innymi szczepieniami, a optymalny czas immunizacji to okres przedsezonowy RSV (późne lato/jesień dla dorosłych, wrzesień-styczeń dla kobiet w ciąży, październik-marzec dla niemowląt).
Wirus syncytialny oddechowy (RSV) – profilaktyka i zapobieganie
Wirus syncytialny oddechowy (RSV) to powszechnie występujący patogen, który wywołuje zakażenia układu oddechowego od łagodnych objawów przypominających przeziębienie po ciężkie choroby dolnych dróg oddechowych. Chociaż większość osób zdrowieje w ciągu jednego do dwóch tygodni, RSV może prowadzić do poważnych powikłań, szczególnie u niemowląt i osób starszych. W ostatnich latach opracowano nowe strategie profilaktyczne, które znacząco zmieniły podejście do zapobiegania ciężkim zakażeniom RSV.12
Szczepienia przeciwko RSV dla osób dorosłych
Aktualnie dostępne są trzy szczepionki przeciwko RSV dla osób dorosłych – AREXVY (GSK), ABRYSVO (Pfizer) oraz mRESVIA (Moderna). Zgodnie z zaleceniami Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), szczepionkę przeciwko RSV powinni otrzymać:1234
- Wszystkie osoby w wieku 75 lat i starsze
- Osoby w wieku 60-74 lat, które są narażone na zwiększone ryzyko ciężkiego przebiegu choroby RSV (np. osoby z chorobami współistniejącymi, takimi jak przewlekła choroba płuc, astma, cukrzyca, niewydolność serca, zaawansowana choroba wątroby lub nerek)
- Osoby przebywające w placówkach opieki długoterminowej
W przypadku szczepionki AREXVY, dopuszczona została również immunizacja osób w wieku 50-59 lat, które są narażone na zwiększone ryzyko choroby dolnych dróg oddechowych wywołanej przez RSV. Natomiast szczepionka ABRYSVO posiada najszersze wskazania, gdyż jest dopuszczona również do stosowania u osób w wieku 18-59 lat z podwyższonym ryzykiem.123
Zgodnie z aktualnymi zaleceniami, szczepionka przeciwko RSV dla osób dorosłych podawana jest jako pojedyncza dawka i nie jest obecnie szczepionką roczną – nie ma potrzeby powtarzania szczepienia w kolejnych sezonach. Badania wykazały, że szczepionki zapewniają ochronę przed RSV przez co najmniej dwa sezony.123
Szczepionki przeciwko RSV wykazały wysoką skuteczność w zapobieganiu ciężkim przebiegom choroby. W badaniach klinicznych:1
- Szczepionka AREXVY (RSVPreF3) wykazała 83% skuteczności w zapobieganiu chorobie dolnych dróg oddechowych związanej z RSV i 94% skuteczności w zapobieganiu ciężkiej chorobie dolnych dróg oddechowych związanej z RSV u osób w wieku 60 lat i starszych
- Szczepionka ABRYSVO (RSVpreF) wykazała 62-86% skuteczności w zapobieganiu ostrym chorobom układu oddechowego związanym z RSV w zależności od nasilenia objawów
- Badania w warunkach rzeczywistych wykazały 75-80% skuteczność w zapobieganiu hospitalizacjom związanym z RSV wśród dorosłych w wieku 60 lat i starszych
Najlepszym czasem na podanie szczepionki przeciwko RSV jest późne lato lub wczesna jesień, tuż przed sezonem RSV, który zazwyczaj rozpoczyna się jesienią i osiąga szczyt w zimie. Szczepionki przeciwko RSV mogą być podawane jednocześnie z innymi szczepionkami dla dorosłych, np. przeciwko grypie czy COVID-19.123
Strategie ochrony niemowląt przed RSV
Do ochrony niemowląt przed ciężkim przebiegiem zakażenia RSV dostępne są dwie główne strategie profilaktyczne:12
- Szczepienie matki podczas ciąży – szczepionka ABRYSVO podawana kobietom w ciąży
- Podanie przeciwciała monoklonalnego niemowlęciu – nirsewimab (Beyfortus) lub paliwizumab (Synagis)
W większości przypadków zaleca się stosowanie tylko jednej z tych metod, choć w szczególnych przypadkach mogą być stosowane obie.12
Szczepienie matki w okresie ciąży
Szczepionka ABRYSVO (Pfizer) jest jedyną szczepionką przeciwko RSV zatwierdzoną do stosowania u kobiet w ciąży. Jest podawana między 32. a 36. tygodniem ciąży, najlepiej od września do stycznia w większości obszarów kontynentalnych Stanów Zjednoczonych (w innych regionach należy dostosować się do lokalnej sezonowości RSV).123
Przeciwciała wytwarzane przez matkę po szczepieniu przechodzą przez łożysko do płodu, co zapewnia niemowlęciu ochronę po urodzeniu przez około 6 miesięcy – w okresie, gdy jest najbardziej narażone na ciężki przebieg RSV.12
Badania kliniczne wykazały, że szczepionka ABRYSVO podana w ciąży:1
- Zmniejsza ryzyko hospitalizacji z powodu RSV u niemowląt o 57% w pierwszych sześciu miesiącach życia
- Jest skuteczna w 82-91% w zapobieganiu ciężkiemu RSV w pierwszych trzech miesiącach po urodzeniu
- Jest skuteczna w 69-77% przez pierwsze sześć miesięcy
Szczepionkę ABRYSVO można bezpiecznie podawać jednocześnie z innymi szczepionkami rutynowo zalecanymi podczas ciąży, takimi jak szczepionka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (dTpa) oraz szczepionka przeciw grypie.12
Profilaktyka za pomocą przeciwciał monoklonalnych
Dla niemowląt dostępne są dwa przeciwciała monoklonalne do ochrony przed RSV:12
- Nirsewimab (Beyfortus) – nowe długo działające przeciwciało monoklonalne
- Paliwizumab (Synagis) – starsze przeciwciało monoklonalne przeznaczone głównie dla niemowląt z grup wysokiego ryzyka
Nirsewimab jest zalecany dla:12
- Wszystkich niemowląt w wieku poniżej 8 miesięcy, urodzonych podczas lub wchodzących w swój pierwszy sezon RSV, jeśli matka nie otrzymała szczepionki przeciwko RSV podczas ciąży, status szczepienia matki jest nieznany lub niemowlę urodziło się w ciągu 14 dni od szczepienia matki
- Niektórych dzieci w wieku 8-19 miesięcy, które pozostają w grupie zwiększonego ryzyka ciężkiego RSV i wchodzą w swój drugi sezon RSV
Nirsewimab podawany jest jako pojedyncza dawka, która zapewnia ochronę przez cały sezon RSV (około 5 miesięcy). Badania kliniczne i dane z praktyki klinicznej wykazały, że nirsewimab:12
- Jest skuteczny w 79-80% w zapobieganiu chorobie dolnych dróg oddechowych związanej z RSV wymagającej pomocy medycznej
- Jest skuteczny w 80-90% w zapobieganiu hospitalizacjom związanym z RSV
- Jest skuteczny w 90% w zapobieganiu przyjęciom na OIOM z powodu RSV
Nirsewimab można podawać jednocześnie ze szczepionkami rutynowo zalecanymi dla niemowląt i małych dzieci. Nie jest konieczne zachowanie odstępu między nirsewimabem a żywymi szczepionkami (takimi jak szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce czy ospie wietrznej).12
Paliwizumab pozostaje opcją profilaktyczną dla niemowląt i małych dzieci z określonymi stanami wysokiego ryzyka, takimi jak wcześniactwo (poniżej 29. tygodnia ciąży) lub czynniki ryzyka sercowo-płucnego. W przeciwieństwie do nirsewimabu, wymaga comiesięcznych dawek w trakcie sezonu RSV.12
Sezonowość i czas podania szczepionek i profilaktyki RSV
Optymalne czasy podania środków profilaktycznych przeciwko RSV są ściśle związane z sezonowością wirusa:12
- Szczepionka dla kobiet w ciąży (ABRYSVO): Zalecana w okresie od września do stycznia w większości kontynentalnych Stanów Zjednoczonych, podawana pomiędzy 32. a 36. tygodniem ciąży
- Nirsewimab dla niemowląt: Zalecany od października do marca w większości kontynentalnych Stanów Zjednoczonych
- Szczepionki dla dorosłych: Mogą być podawane przez cały rok, ale najlepiej w późnym lecie lub wczesnej jesieni, przed początkiem sezonu RSV
Sezon RSV zazwyczaj rozpoczyna się jesienią, osiąga szczyt zimą (grudzień-styczeń) i trwa do wiosny. Profilaktyka jest najskuteczniejsza, gdy zostanie zastosowana przed rozpoczęciem sezonu RSV.12
Efektywność kosztowa profilaktyki RSV
Badania nad efektywnością kosztową szczepionek przeciwko RSV i przeciwciał monoklonalnych wykazały, że:1
- Zarówno szczepionka dla kobiet w ciąży, jak i nirsewimab są kosztowo efektywne w określonych sytuacjach
- Szacuje się, że przy 50% zasięgu wśród kwalifikujących się niemowląt w USA, nirsewimab mógłby zapobiec 107 253 wizytom ambulatoryjnym, 38 204 wizytom na SOR i 14 341 hospitalizacjom rocznie
- Koszt pojedynczej dawki szczepionki dla kobiet w ciąży wynosi około 295 USD, podczas gdy koszt rynkowy nirsewimabu wynosi około 495 USD
Modele ekonomiczne wykazały również, że szczepienie dorosłych w wieku 60 lat i starszych przeciwko RSV może zapobiec prawie 3 milionom objawowych przypadków RSV w ciągu 3 lat, w tym ponad 1,5 miliona wizyt ambulatoryjnych, ponad 200 000 hospitalizacji i prawie 17 000 zgonów w porównaniu z brakiem szczepień.12
Perspektywy globalne i wyzwania w dostępie do profilaktyki RSV
Dostęp do nowych narzędzi profilaktycznych przeciwko RSV różni się znacząco na świecie. Podczas gdy kraje o wysokich dochodach wdrażają szeroko szczepionki i przeciwciała monoklonalne, w krajach o niskich i średnich dochodach dostęp pozostaje ograniczony.12
Wyzwania w globalnym dostępie do profilaktyki RSV obejmują:12
- Wysokie koszty szczepionek i przeciwciał monoklonalnych
- Ograniczona infrastruktura zdrowia publicznego w niektórych regionach
- Potrzeba dostosowania do istniejących programów zdrowia publicznego
- Konieczność rozwoju systemów nadzoru chorób układu oddechowego
Eksperci podkreślają potrzebę wdrożenia modeli cenowych uwzględniających możliwości krajów o różnych dochodach oraz zwiększenia lokalnej produkcji, aby poprawić dostęp do profilaktyki RSV na całym świecie.1
Przyszłość profilaktyki RSV
Rozwój szczepionek i przeciwciał monoklonalnych przeciwko RSV stanowi przełom w profilaktyce tej choroby. Obecnie w opracowaniu znajduje się ponad 30 kandydatów na szczepionki i przeciwciała monoklonalne przeciwko RSV, wykorzystujących różne podejścia technologiczne:12
- Szczepionki wektorowe
- Szczepionki podjednostkowe
- Szczepionki oparte na cząstkach
- Szczepionki żywe atenuowane
- Szczepionki chimeryczne
- Szczepionki na bazie kwasów nukleinowych
- Przeciwciała monoklonalne o przedłużonym działaniu
Przyszłe kierunki rozwoju profilaktyki RSV obejmują prace nad:12
- Szczepionkami dla starszych niemowląt i małych dzieci
- Zwiększeniem skuteczności i długości ochrony
- Rozszerzeniem wskazań dla różnych grup pacjentów
- Potencjalnymi szczepionkami skojarzonymi z innymi patogenami układu oddechowego
Badania nad żywymi atenuowanymi szczepionkami przeciwko RSV dla dzieci są również obiecujące, szczególnie dla populacji szczególnie narażonych, takich jak dzieci bez zakażenia HIV, ale narażone na HIV z powodu statusu matki.1
Nowe narzędzia profilaktyczne przeciwko RSV mają potencjał znaczącego zmniejszenia obciążenia chorobą, zmniejszenia liczby hospitalizacji i poprawy wyników zdrowotnych dla najbardziej wrażliwych populacji – niemowląt i osób starszych.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.