szczepionka wektorowa
Szczepionka wektorowa to nowoczesny typ szczepionki, w której wykorzystuje się nieszkodliwy wirus (wektor) jako system dostarczania materiału genetycznego patogenu do komórek organizmu. Wektor, najczęściej adenowirus, zostaje zmodyfikowany tak, aby nie mógł się namnażać i powodować choroby, jednocześnie będąc nośnikiem dla genu kodującego antygen docelowego patogenu.
Po podaniu szczepionki wektorowej, materiał genetyczny patogenu zostaje wprowadzony do komórek gospodarza, gdzie dochodzi do produkcji białka antygenowego. Białko to jest następnie rozpoznawane przez układ odpornościowy, co prowadzi do wytworzenia specyficznej odpowiedzi immunologicznej przeciwko patogenowi, bez narażania pacjenta na zakażenie pełnowartościowym drobnoustrojem.
Szczepionki wektorowe oferują wiele korzyści, w tym silną i długotrwałą odpowiedź immunologiczną obejmującą zarówno odporność komórkową, jak i humoralną. Przykładami szczepionek wektorowych są szczepionki przeciwko COVID-19 opracowane przez AstraZeneca i Johnson & Johnson, szczepionka przeciwko wirusowi Ebola oraz szczepionki będące w fazie badań przeciwko HIV, gruźlicy i malarii.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka bcg przeciwko gruźlicy – Zapobieganie i profilaktyka
Szczepionka BCG (Bacillus Calmette-Guérin) jest jedyną zatwierdzoną szczepionką przeciwko gruźlicy, stosowaną od 1921 roku, zawierającą żywy, atenuowany szczep Mycobacterium bovis. Wykazuje wysoką skuteczność (~80%) w zapobieganiu ciężkim postaciom gruźlicy u dzieci poniżej 5 roku życia, takim jak gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i gruźlica rozsiana, oraz zmniejsza śmiertelność związaną z gruźlicą o około 71%. Ochrona może utrzymywać się do 15-20 lat, zwłaszcza gdy szczepienie wykonane jest w wieku szkolnym. Skuteczność w zapobieganiu zakażeniom i chorobie u dorosłych jest zmienna (0-80%) i generalnie niższa, co ogranicza jej wpływ na transmisję gruźlicy w populacji dorosłych. Szczepionka BCG jest podawana najczęściej śródskórnie w pojedynczej dawce, zwykle w górną część lewego ramienia, i jest zalecana przez WHO w krajach o umiarkowanej i wysokiej zapadalności na gruźlicę. W krajach o niskiej zapadalności szczepienie jest stosowane selektywnie u osób z wysokim ryzykiem ekspozycji.
Bacillus Calmette-Guérin, chemoprofilaktyka, ciężki złożony niedobór odporności, gruźlica, gruźlica płuc, gruźlica prosówkowa, gruźlica rozsiana, gruźlica wielolekooporna, gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, IGRA, izoniazyd, Mycobacterium bovis, Mycobacterium tuberculosis, owrzodzenie Buruli, płyn z płukania oskrzelowo-pęcherzykowego, prątki niegruźlicze, próba Mantoux, ryfampicyna, SCID, szczepionka BCG, szczepionka mRNA, szczepionka podjednostkowa, szczepionka wektorowa, test tuberkulinowy, test uwalniania interferonu gamma, trąd, zakażenie mykobakteryjne - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw covid-19 – Patofizjologia i mechanizm
Pandemia COVID-19 spowodowała szybki rozwój szczepionek opartych na różnych platformach technologicznych, w tym mRNA (Pfizer-BioNTech, Moderna), wektorowych adenowirusowych (Oxford-AstraZeneca, Johnson & Johnson, Sputnik V), podjednostkowych (Novavax) oraz inaktywowanych wirusów. Wszystkie szczepionki mają na celu indukcję odpowiedzi immunologicznej przeciwko białku kolca (S) SARS-CoV-2, kluczowemu w procesie infekcji poprzez wiązanie z receptorem ACE2. Szczepionki mRNA dostarczają syntetyczny mRNA zamknięty w nanocząsteczkach lipidowych, który jest transladowany w cytoplazmie do białka S, indukując silną odpowiedź limfocytów CD8+ i wysokie miana przeciwciał neutralizujących. Szczepionki wektorowe wykorzystują zmodyfikowane adenowirusy do dostarczenia DNA kodującego białko S do jądra komórkowego, co prowadzi do produkcji mRNA i białka S. Szczepionki podjednostkowe zawierają rekombinowane białko S z adiuwantem (Matrix-M), a szczepionki inaktywowane zawierają całe, chemicznie unieczynione cząstki wirusa. Odpowiedź immunologiczna obejmuje zarówno humoralną (przeciwciała neutralizujące i nieneutralizujące), jak i komórkową (limfocyty T CD4+ i CD8+) oraz mechanizmy odporności wrodzonej, co zapewnia ochronę przed zakażeniem i ciężkim przebiegiem COVID-19.
adenowirus, adiuwant, anafilaksja, cytotoksyczność komórkowa, czynnik płytkowy 4, domena wiążąca receptor, glikol polietylenowy, inaktywowany wirus, interferon typu I, komórki NK, komórki plazmatyczne, komórki prezentujące antygen, komórki tuczne, limfocyty B, limfocyty CD4, limfocyty CD8+, małopłytkowość poheparynowa, mRNA, nanocząsteczki lipidowe, odporność humoralna, odpowiedź komórkowa, przeciwciała IgE, przeciwciała neutralizujące, receptor ACE2, szczepionka podjednostkowa, szczepionka wektorowa, wirus SARS-CoV-2, wrodzona odpowiedź immunologiczna, zapalenie mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Wirus syncytialny dróg oddechowych – Leczenie
Wirus syncytialny dróg oddechowych (RSV) jest istotną przyczyną ostrych infekcji dróg oddechowych, zwłaszcza u niemowląt, osób starszych oraz pacjentów z obniżoną odpornością. Leczenie RSV opiera się głównie na terapii objawowej, obejmującej odpowiednie nawodnienie, podawanie paracetamolu lub ibuprofenu (u dzieci powyżej 6 miesięcy), oczyszczanie nosa oraz zapewnienie odpoczynku. Leki przeciwkaszlowe nie są zalecane u dzieci poniżej 4 roku życia, a antybiotyki stosuje się jedynie w przypadku wtórnego zakażenia bakteryjnego. W ciężkich przypadkach, zwłaszcza u niemowląt poniżej 6 miesięcy, stosuje się hospitalizację z suplementacją tlenu, nawadnianiem dożylnym, odsysaniem wydzieliny, a w skrajnych sytuacjach wentylacją mechaniczną. Rybawiryna, jedyny lek przeciwwirusowy zatwierdzony przez FDA, podawana jest w dawce 6 g w 300 ml wody destylowanej przez generator aerozolu (SPAG) przez 12-20 godzin dziennie przez 3-7 dni, jednak jej stosowanie jest ograniczone ze względu na wysokie koszty, brak jednoznacznej skuteczności oraz działania niepożądane.
analog nukleozydowy, bakteryjne zapalenie płuc, białko F wirusa RSV, choroba dolnych dróg oddechowych, choroba sercowo-płucna, dożylna immunoglobulina, dysplazja oskrzelowo-płucna, hipertoniczny roztwór soli, inflamasom NLRP3, kortykosteroid, nawadnianie dożylne, nirsewimab, obniżona odporność, ostra infekcja dróg oddechowych, paliwizumab, POChP, przeciwciało monoklonalne, przeszczep szpiku kostnego, RSV, rybawiryna, skurcz oskrzeli, szczepionka Abrysvo, szczepionka białkowa, szczepionka mRNA, szczepionka wektorowa, szczepionka żywa atenuowana, wentylacja mechaniczna, wirus syncytialny dróg oddechowych, wrodzona wada serca, wtórne zakażenie bakteryjne, zapalenie oskrzelików, zapalenie spojówek, zespół Reye’a - Leksykon chorób i schorzeń
Wirus syncytialny oddechowy (rsv) – Zapobieganie i profilaktyka
Wirus syncytialny oddechowy (RSV) jest istotnym patogenem układu oddechowego, szczególnie niebezpiecznym dla niemowląt oraz osób starszych. Obecnie dostępne są trzy szczepionki dla dorosłych: AREXVY (GSK), ABRYSVO (Pfizer) oraz mRESVIA (Moderna), które wykazują wysoką skuteczność (AREXVY: 83-94%, ABRYSVO: 62-86%) w zapobieganiu ciężkim postaciom zakażeń RSV. Szczepienia zaleca się osobom ≥75 lat, a także osobom 60-74 lata z chorobami współistniejącymi oraz mieszkańcom placówek opieki długoterminowej. Szczepionka ABRYSVO jest jedyną dopuszczoną do stosowania u kobiet w ciąży (32.-36. tydzień), zapewniającą ochronę niemowląt przez około 6 miesięcy po urodzeniu, z efektywnością zmniejszającą hospitalizacje o 57% w pierwszym półroczu życia. Profilaktyka niemowląt obejmuje także podanie przeciwciał monoklonalnych: nirsewimab (Beyfortus) lub paliwizumab (Synagis), z nirsewimabem wykazującym skuteczność 79-90% w zapobieganiu ciężkim postaciom RSV i podawanym jako pojedyncza dawka na sezon (ok. 5 miesięcy). Szczepionki i przeciwciała można podawać jednocześnie z innymi szczepieniami, a optymalny czas immunizacji to okres przedsezonowy RSV (późne lato/jesień dla dorosłych, wrzesień-styczeń dla kobiet w ciąży, październik-marzec dla niemowląt).
astma, choroba dolnych dróg oddechowych, choroba nerek, choroba wątroby, cukrzyca, hospitalizacja związana z RSV, immunizacja, niewydolność serca, nirsewimab, ostra choroba układu oddechowego, paliwizumab, przeciwciało monoklonalne, przewlekła choroba płuc, szczepionka chimeryczna, szczepionka podjednostkowa, szczepionka przeciwko błonicy, szczepionka przeciwko grypie, szczepionka przeciwko krztuścowi, szczepionka przeciwko odrze, szczepionka przeciwko ospie wietrznej, szczepionka przeciwko różyczce, szczepionka przeciwko RSV, szczepionka przeciwko śwince, szczepionka przeciwko tężcowi, szczepionka wektorowa, szczepionka żywa atenuowana, wcześniactwo, wirus syncytialny oddechowy, zakażenie układu oddechowego - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra zespół niewydolności oddechowej – Zapobieganie i profilaktyka
Ostry zespół niewydolności oddechowej wywołany przez koronawirusa SARS-CoV-1, pojawił się w latach 2002-2004 i charakteryzuje się transmisją głównie drogą kropelkową, z największą zakaźnością w drugim tygodniu choroby, po wystąpieniu objawów. Brak skutecznej szczepionki wymusza stosowanie środków zapobiegawczych, takich jak higiena rąk (mycie przez minimum 20 sekund lub dezynfekcja alkoholem 60-70%), dystans fizyczny 1-3 metrów, izolacja pacjentów w pomieszczeniach z podciśnieniem oraz stosowanie środków ochrony indywidualnej (maski chirurgiczne, respiratory N95, okulary ochronne, rękawiczki, fartuchy). Kontrola epidemii opiera się na szybkim wykrywaniu przypadków, izolacji, kwarantannie 10-dniowej kontaktów oraz ścisłym nadzorze epidemiologicznym.
badanie przesiewowe, droga powietrzna, epidemia, izolacja pacjenta, kontrola zakażeń, koronawirus SARS-CoV-1, kwarantanna, łańcuch transmisji, nadzór epidemiologiczny, objawy oddechowe, ognisko epidemii, ostry zespół niewydolności oddechowej, respirator N95, samoizolacja, SARS-CoV-2, środek dezynfekujący, środki ochrony indywidualnej, szczepionka inaktywowana, szczepionka mRNA, szczepionka podjednostkowa, szczepionka wektorowa, wydzielina układu oddechowego, zakaźność