Brodawczakowłókniak kosmówkowy
Etiologia i przyczyny
Brodawczakowłókniak kosmówkowy (DFSP) to rzadki, wolno rosnący mięsak skóry o niskim lub pośrednim stopniu złośliwości, występujący z częstością około 4,1 przypadków na milion osobolat. Nowotwór rozwija się w komórkach tkanki łącznej skóry właściwej, najczęściej u osób w wieku 20-50 lat. Kluczowym czynnikiem patogenetycznym jest somatyczna translokacja t(17;22)(q22;q13), prowadząca do powstania genu fuzyjnego COL1A1-PDGFB, który powoduje nadmierną produkcję czynnika wzrostu PDGFB i stymuluje proliferację komórek nowotworowych. W około 10% przypadków występują alternatywne translokacje lub inne geny fuzyjne, takie jak COL6A3-PDGFD czy EMILIN2-PDGFD. Wariant włókniakomięsakowy DFSP (DFSP-FS), stanowiący 5-15% przypadków, charakteryzuje się agresywniejszym przebiegiem i wyższym ryzykiem przerzutów, często związanym z genomowym wzmocnieniem genu fuzyjnego PDGFB/COL1A1. Niestabilność mikrosatelitarna i mutacje TP53 obserwuje się głównie w bardziej złośliwych wariantach.
- Etiologia brodawczakowłókniaka kosmówkowego (Dermatofibrosarcoma protuberans)
- Podłoże genetyczne
- Niestabilność mikrosatelitarna i inne zmiany molekularne
- Urazy jako czynnik predysponujący
- Czynniki związane z rasą i płcią
- Brak związku z ekspozycją na słońce
- Czynniki immunologiczne
- Podsumowanie etiologii DFSP
Etiologia brodawczakowłókniaka kosmówkowego (Dermatofibrosarcoma protuberans)
Brodawczakowłókniak kosmówkowy (Dermatofibrosarcoma protuberans, DFSP) to rzadki, wolno rosnący nowotwór skóry o niskim lub pośrednim stopniu złośliwości, który rozwija się w komórkach tkanki łącznej środkowej warstwy skóry (skóry właściwej).12 Mimo że jest najczęstszym mięsakiem skóry, jego częstość występowania szacuje się na zaledwie 4,1 przypadków na milion osobolat.3 Większość pacjentów diagnozowana jest między 20. a 50. rokiem życia, choć choroba może wystąpić w każdym wieku, nawet u noworodków.45
Podłoże genetyczne
Dokładna przyczyna rozwoju DFSP nie jest w pełni poznana, jednak w około 90% przypadków zidentyfikowano charakterystyczne zmiany genetyczne, które mają kluczowe znaczenie w patogenezie tego nowotworu.67 Najważniejszą z nich jest specyficzna translokacja chromosomowa pomiędzy chromosomami 17 i 22, zapisywana jako t(17;22)(q22;q13), która prowadzi do powstania genu fuzyjnego COL1A1-PDGFB.8
Ta translokacja chromosomowa jest nabyta w czasie życia pacjenta (mutacja somatyczna) i występuje tylko w komórkach nowotworowych, a nie jest dziedziczona od rodziców.910 Fuzja genów COL1A1 (kodującego kolagen typu I) z chromosomu 17 oraz PDGFB (kodującego płytkopochodny czynnik wzrostu β) z chromosomu 22 skutkuje powstaniem nieprawidłowego białka fuzyjnego.11
Funkcjonalnie nieprawidłowe białko fuzyjne działa podobnie do czynnika wzrostu PDGFB, prowadząc do nadmiernej produkcji tego czynnika, który stymuluje komórki do nieprawidłowej proliferacji i różnicowania, co skutkuje tworzeniem się guza.1213 Mechanizm ten stanowi autokreacyjną pętlę wzrostu stymulowaną przez receptor PDGF.14
W około 10% przypadków DFSP nie stwierdza się translokacji t(17;22). U tych pacjentów mogą występować alternatywne translokacje obejmujące gen PDGFB na chromosomie 22 lub inne, jeszcze niezidentyfikowane zmiany genetyczne.1516 W ostatnich badaniach zidentyfikowano również inne geny fuzyjne u niewielkiego odsetka pacjentów, w tym COL6A3-PDGFD, EMILIN2-PDGFD, TNC-PDGFD, COL1A2-PDGFB oraz CSPG2-PTK2B.17
Niestabilność mikrosatelitarna i inne zmiany molekularne
U części pacjentów z DFSP zaobserwowano występowanie niestabilności mikrosatelitarnej, charakteryzującej się zmianami w liczbie powtórzonych sekwencji DNA w mikrosatelitach (krótkich, powtarzających się sekwencjach DNA) w porównaniu do stanu dziedziczonego.18 Takim przypadkom niestabilności mikrosatelitarnej często towarzyszą mutacje białka p53 (TP53), szczególnie w przypadkach wykazujących cechy mięsaka wysokiego stopnia.19
W niektórych przypadkach progresja z klasycznej postaci DFSP do wariantu włókniakomięsakowego (DFSP-FS) wiąże się z genomowym wzmocnieniem genu fuzyjnego PDGFB/COL1A1, choć zjawisko to występuje ze zmienną częstością.2021 Wariant włókniakomięsakowy, stanowiący około 5-15% wszystkich przypadków DFSP, charakteryzuje się bardziej agresywnym przebiegiem i większym ryzykiem przerzutów.2223
Urazy jako czynnik predysponujący
Obok podłoża genetycznego, istnieją dowody sugerujące, że wcześniejsze urazy skóry mogą być czynnikiem predysponującym do rozwoju DFSP u około 10-20% pacjentów.2425 Opisano przypadki DFSP pojawiające się w następujących okolicznościach:
- Blizny pooparzeniowe2627
- Blizny pooperacyjne2829
- Miejsca wcześniejszej radioterapii3031
- Miejsca po szczepieniach3233
- Tatuaże3435
W badaniu retrospektywnym przeprowadzonym na 19 pacjentach, 6 osób zgłosiło rozwój guza na skórze wcześniej narażonej na uraz, taki jak przewlekłe podrażnienie, rozdarcie lub oparzenie.36 Dokładny mechanizm, w którym uraz może predysponować do rozwoju DFSP, pozostaje nieznany i wymaga dalszych badań.37
Czynniki związane z rasą i płcią
Badania epidemiologiczne wskazują, że niektóre grupy demograficzne mogą być bardziej narażone na rozwój DFSP. Do czynników ryzyka zalicza się:
- Rasa: osoby pochodzenia afroamerykańskiego mają wyższe ryzyko zachorowania na DFSP w porównaniu do innych grup etnicznych3839
- Płeć: kobiety mogą być nieco bardziej narażone na rozwój DFSP4041
Warto zauważyć, że u kobiet w ciąży obserwowano przypadki przyspieszenia wzrostu guza DFSP, co sugeruje możliwy wpływ czynników hormonalnych na biologię tego nowotworu.42
Brak związku z ekspozycją na słońce
W przeciwieństwie do innych typów nowotworów skóry, DFSP nie wykazuje związku z ekspozycją na promieniowanie słoneczne.4344 W żadnym z badań nie potwierdzono takiej zależności, co odróżnia DFSP od częstszych nowotworów skóry, takich jak rak podstawnokomórkowy czy płaskonabłonkowy.45
Czynniki immunologiczne
Istnieją pojedyncze doniesienia o występowaniu DFSP u dzieci z ciężkim złożonym niedoborem odporności związanym z niedoborem deaminazy adenozyny.46 Sugeruje to, że czynniki immunologiczne mogą odgrywać rolę w patogenezie tego nowotworu u niektórych pacjentów, choć mechanizm ten wymaga dalszych badań.
Podsumowanie etiologii DFSP
Etiologia brodawczakowłókniaka kosmówkowego jest złożona i nie została jeszcze w pełni wyjaśniona. Dotychczasowe badania wskazują na kluczową rolę translokacji chromosomowej t(17;22) i powstałego w jej wyniku genu fuzyjnego COL1A1-PDGFB, który występuje w ponad 90% przypadków.47 Nieprawidłowa ekspresja tego genu prowadzi do nadmiernej produkcji czynnika wzrostu PDGFB, stymulującego niekontrolowany wzrost komórek.48
Równocześnie badania sugerują rolę wcześniejszych urazów skóry jako czynnika wyzwalającego rozwój DFSP u niektórych pacjentów. Istnieją również dowody na wyższe ryzyko u osób pochodzenia afroamerykańskiego oraz u kobiet.49
Należy podkreślić, że DFSP nie jest dziedziczny ani związany z ekspozycją na promieniowanie słoneczne. Mutacje genetyczne występujące w tym nowotworze są nabyte (somatyczne) i ograniczone do komórek guza.5051
Dalsze badania nad molekularnymi mechanizmami rozwoju DFSP mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia patogenezy tego nowotworu oraz opracowania skuteczniejszych metod leczenia, szczególnie w przypadkach zaawansowanych i opornych na tradycyjne metody terapeutyczne.52
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.