supresja kory nadnerczy
Supresja kory nadnerczy to stan, w którym dochodzi do zahamowania prawidłowego wydzielania hormonów steroidowych przez korę nadnerczy. Najczęściej jest skutkiem długotrwałego stosowania egzogennych glikokortykosteroidów, które poprzez mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego hamują wydzielanie hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) przez przysadkę mózgową.
W warunkach fizjologicznych podwzgórze wydziela kortykoliberynę (CRH), która stymuluje przysadkę do produkcji ACTH. Ten z kolei pobudza korę nadnerczy do syntezy i wydzielania kortyzolu. Gdy pacjent przyjmuje zewnętrzne sterydy, organizm wykrywa podwyższony poziom kortykosteroidów we krwi i w odpowiedzi zmniejsza wydzielanie CRH i ACTH, co prowadzi do zmniejszenia endogennej produkcji kortyzolu i ostatecznie do zaniku kory nadnerczy.
Klinicznie supresja kory nadnerczy może być bezobjawowa, dopóki pacjent kontynuuje terapię steroidową. Problemy pojawiają się przy próbie odstawienia leków lub w sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania na kortyzol (np. infekcje, urazy, zabiegi operacyjne). Wtedy może dojść do rozwoju ostrej niewydolności nadnerczy, objawiającej się hipotonią, hipoglikemią, nudnościami, wymiotami, bólami brzucha, osłabieniem i zaburzeniami świadomości.
Diagnostyka supresji kory nadnerczy obejmuje ocenę stężenia kortyzolu w surowicy oraz test stymulacji ACTH (test z synacthenem). Leczenie polega na powolnym odstawianiu steroidów oraz suplementacji hormonalnej w okresie przejściowym, aż do momentu przywrócenia prawidłowej funkcji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co może trwać od kilku miesięcy do nawet roku po zakończeniu terapii steroidowej.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Flutykazon propionian – Działania niepożądane
Flutykazon propionian, jako kortykosteroid wziewny, wykazuje działania niepożądane zależne od dawki i czasu terapii, typowe dla tej grupy leków. Najczęściej obserwuje się kandydozę jamy ustnej i gardła (≥1/10), zapalenie płuc u pacjentów z POChP (≥1/100 do <1/10) oraz zapalenie części nosowej gardła (≥1/10). Rzadziej występują kandydoza przełyku (≥1/10 000 do <1/1000), reakcje nadwrażliwości skórne (≥1/1000 do <1/100), obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli i reakcje anafilaktyczne, w tym wstrząs anafilaktyczny. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek może prowadzić do supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespołu Cushinga, zahamowania czynności kory nadnerczy, spowolnienia wzrostu u dzieci, zmniejszenia gęstości mineralnej kości oraz zaburzeń metabolicznych, takich jak hipokaliemia (często) i hiperglikemia (niezbyt często). Ponadto, flutykazon może wywoływać zaburzenia psychiczne (lęk, zaburzenia snu, zmiany zachowania) oraz objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego (kołatanie serca, tachykardia, migotanie przedsionków). Występują także działania niepożądane ze strony układu oddechowego, takie jak chrypka, podrażnienie gardła i paradoksalny skurcz oskrzeli, który wymaga natychmiastowego odstawienia leku i interwencji.
choroba niedokrwienna serca, drżenie, flutykazon propionian, hiperglikemia, hipokaliemia, jaskra, kandydoza jamy ustnej, kandydoza przełyku, kortykosteroid wziewny, lek przeciwgrzybiczny, migotanie przedsionków, nadpobudliwość psychoruchowa, niewydolność nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, paradoksalny skurcz oskrzeli, pleśniawka, POChP, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, spowolnienie wzrostu, supresja kory nadnerczy, tachykardia, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie rytmu serca, zaćma, zapalenie nosogardła, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon leków
Przedawkowanie – Flixotide 2 mg/2 ml
Przedawkowanie flutykazonu propionianu, substancji czynnej Flixotide (zawiesina do nebulizacji o stężeniach 0,5 mg/2 ml oraz 2 mg/2 ml), może prowadzić do zahamowania czynności kory nadnerczy poprzez supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Ostre przedawkowanie objawia się przemijającym obniżeniem stężenia kortyzolu w osoczu, które zwykle nie wymaga interwencji terapeutycznej, a funkcja nadnerczy powraca do normy po kilku dniach. Diagnostycznie wskazane jest monitorowanie poziomu kortyzolu w osoczu oraz obserwacja pacjenta. W przypadku przewlekłego przedawkowania dochodzi do długotrwałej supresji czynności kory nadnerczy, co wymaga ścisłego monitorowania rezerwy nadnerczowej i kontynuacji leczenia flutykazonem w dawkach zapewniających kontrolę astmy.
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Alvesco 80 80 mcg/dawkę inh.
Lek Alvesco 80 zawiera cyklezonid w dawce 80 μg/dawkę inhalacyjną w formie aerozolu inhalacyjnego. Badania kliniczne wykazały, że jednorazowe podanie dawki 2 880 μg (36-krotność zalecanej dawki) u zdrowych ochotników było dobrze tolerowane, bez istotnych objawów toksycznych, co wskazuje na niskie ryzyko ostrego przedawkowania. W przypadku ostrego przedawkowania nie jest wymagane specjalne leczenie, co podkreśla korzystny profil bezpieczeństwa tego leku w sytuacjach nagłych.
aerozol inhalacyjny, cyklezonid, dawka mikrogramowa, działanie toksyczne, hipokortyzolizm, lek wziewny, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ostre przedawkowanie, profil bezpieczeństwa, przewlekłe przedawkowanie, rezerwa czynnościowa nadnerczy, supresja kory nadnerczy, test stymulacji ACTH, wziewny kortykosteroid, zahamowanie czynności nadnerczy - Leksykon leków
Przedawkowanie – Fanipos 50 mcg/dawkę donosową
Przedawkowanie flutykazonu propionianu w formie aerozolu donosowego, jak w produkcie Fanipos (50 μg/dawka), niesie ryzyko supresji osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (HPA), zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek. Badania kliniczne wykazały, że podawanie 2 mg flutykazonu dwa razy dziennie przez 7 dni nie powodowało zaburzeń funkcji osi HPA u zdrowych ochotników, co wskazuje na stosunkowo wysoką tolerancję dawki w porównaniu do standardowej terapii. Jednak przewlekłe stosowanie dużych dawek może prowadzić do zahamowania produkcji endogennych kortykosteroidów, manifestującego się objawami niewydolności kory nadnerczy, takimi jak osłabienie, hipoglikemia, nudności czy spadek ciśnienia tętniczego, a także objawami zespołu Cushinga i zaburzeniami metabolicznymi.
aerozol do nosa, endogenne kortykosteroidy, flutykazon propionianu, funkcja kory nadnerczy, gospodarka elektrolitowa, gospodarka węglowodanowa, hiperglikemia, kortykosteroid, kortyzol w osoczu, nadciśnienie, niewydolność kory nadnerczy, oś HPA, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, otyłość centralna, rozstępy skórne, supresja kory nadnerczy, supresja osi HPA, twarz księżycowata, zaburzenie endokrynologiczne, zahamowanie osi HPA, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedawkowanie – Comboterol (25 mcg + 125 mcg)/dawkę inh.
Przedawkowanie Comboterolu, zawierającego salmeterol (25 μg) i flutykazon propionian (125 μg lub 250 μg) w formie aerozolu inhalacyjnego, niesie ryzyko nadmiernej stymulacji receptorów β2-adrenergicznych oraz supresji czynności kory nadnerczy. Objawy przedawkowania salmeterolu obejmują zawroty głowy, wzrost ciśnienia skurczowego, drżenia mięśniowe, ból głowy, tachykardię (>100 uderzeń/min) oraz hipokaliemię, wynikającą z przesunięcia potasu do komórek. W przypadku flutykazonu propionianu, jednorazowe duże dawki mogą powodować przejściowe zahamowanie produkcji kortyzolu, natomiast długotrwałe stosowanie dawek przekraczających zalecenia może prowadzić do poważnej supresji nadnerczy, wymagającej monitorowania rezerwy nadnerczowej i ewentualnego leczenia ogólnoustrojowymi kortykosteroidami.
aerozol inhalacyjny, antagonista receptorów beta1-adrenergicznych, astma, badanie elektrokardiograficzne, beta2-agonista długodziałający, ból głowy, ciśnienie skurczowe krwi, Comboterol, drżenia mięśniowe, flutykazon propionian, hipokaliemia, jony potasowe, kortykosteroid ogólnoustrojowy, kortyzol endogenny, paradoksalny skurcz oskrzeli, receptor adrenergiczny, rezerwa nadnerczowa, salmeterol, stężenie kortyzolu, supresja kory nadnerczy, tachykardia, zahamowanie kory nadnerczy, zawroty głowy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Locatop 1 mg/ml
Przedkliniczne dane dotyczące dezonidu w kremie Locatop (1 mg/g) wskazują na potencjalne ogólnoustrojowe działania niepożądane, zwłaszcza związane z wpływem na oś przysadka-nadnercza. Badania toksykologiczne wykazały możliwość supresji funkcji kory nadnerczy po miejscowej aplikacji, co jest istotne klinicznie, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub aplikacji na duże powierzchnie skóry. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów pediatrycznych, u których wyższy stosunek powierzchni ciała do masy ciała zwiększa ryzyko systemowego działania kortykosteroidów.