ślinianka podjęzykowa
Ślinianka podjęzykowa (glandula sublingualis) to najmniejsza z trzech głównych par gruczołów ślinowych, zlokalizowana w dnie jamy ustnej, pod błoną śluzową, po obu stronach wędzidełka języka. Gruczoł ten ma kształt migdała i długość około 3-4 cm.
Ślinianka podjęzykowa wytwarza śluz, który stanowi ok. 5% objętości wydzielanej śliny. Wydzielina odprowadzana jest przez liczne małe przewody wyprowadzające (przewody Rivinusa) oraz czasem przez główny przewód podjęzykowy (przewód Bartholin’a), który może łączyć się z przewodem ślinianki podżuchwowej.
Najczęstsze patologie dotyczące ślinianki podjęzykowej to torbiele zastoinowe (ranula), stany zapalne oraz znacznie rzadziej niż w przypadku innych gruczołów ślinowych – nowotwory. Diagnostyka obejmuje badanie USG, tomografię komputerową, MRI oraz sialografię. Leczenie zależy od rodzaju schorzenia i może obejmować farmakoterapię lub interwencję chirurgiczną.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Świnka – Objawy
Świnka (parotitis epidemica) to ostra wirusowa infekcja wywołana przez wirus świnki, charakteryzująca się obrzękiem i bolesnym powiększeniem gruczołów ślinowych, głównie przyusznych. Okres inkubacji wynosi 12-25 dni (średnio 16-18 dni), a zakaźność utrzymuje się od 2-3 dni przed do 5 dni po wystąpieniu obrzęku. Przebieg kliniczny rozpoczyna się fazą prodromalną z gorączką do 39,5-40°C, bólami głowy, mięśni i stawów, a następnie pojawia się charakterystyczny obrzęk ślinianek przyusznych, utrzymujący się zwykle 5-7 dni. U 60-70% zakażonych występuje obrzęk ślinianek, a u 20-40% infekcja przebiega bezobjawowo. Po przebyciu choroby rozwija się trwała odporność. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym i wywiadzie epidemiologicznym, brak jest specyficznego leczenia przeciwwirusowego, terapia jest objawowa.
atrofia, bezpłodność, encephalitis, epididymitis, faza prodromalna, mastitis, objawy grypopodobne, obrzęk gruczołów ślinowych, okres inkubacji, oophoritis, orchitis, parotitis, parotitis epidemica, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, utrata słuchu, wirus świnki, zapalenie jąder, zapalenie jajników, zapalenie mózgu, zapalenie najądrzy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie opon mózgowych, zapalenie ślinianek przyusznych, zapalenie trzustki - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Objawy
Kamica ślinianek (sialolithiasis) to schorzenie charakteryzujące się formowaniem złogów fosforanu wapnia i hydroksyapatytu w gruczołach ślinowych, najczęściej w śliniance podżuchwowej (80-90%), głównie w przewodzie Whartona. Objawy obejmują jednostronny ból i obrzęk gruczołu, nasilające się podczas posiłków (tzw. „zespół posiłkowy”), z dolegliwościami trwającymi 1-2 godziny. Ból jest tępy, nawracający, lokalizowany w okolicy gruczołu, a obrzęk może być widoczny i bolesny. Dodatkowo mogą wystąpić kserostomia, trudności w otwieraniu ust, halitoza oraz gorzki smak w ustach. Kamienie rosną średnio o 1 mm rocznie, a średni czas trwania objawów przed zgłoszeniem się do lekarza wynosi około 5 lat dla kamieni podżuchwowych i 4,8 roku dla przyusznych. Nawracające epizody bólu i obrzęku podczas posiłków określane są jako kolka ślinowa.
atrofia gruczołu, choroba dziąseł, dysfagia, fosforan wapnia, gruczoł ślinowy, halitoza, hydroksyapatyt, kamica ślinianek, kserostomia, obustronne występowanie, próchnica, przewód Whartona, sialadenitis, sialolit, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, tomografia komputerowa, ultrasonografia, węzeł chłonny, włóknienie, wydzielina ropna - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy gruczołów ślinowych – Epidemiologia
Guzy gruczołów ślinowych to rzadkie nowotwory o rocznej częstości występowania około 2,5-3,0/100 000 osób, stanowiące 3-6% nowotworów głowy i szyi oraz 0,2-0,5% wszystkich nowotworów złośliwych. Większość (65%) to guzy łagodne, a 35% złośliwe, z przewagą u kobiet (54%). Lokalizacja ma kluczowe znaczenie dla ryzyka złośliwości: ślinianki przyuszne (59-75% przypadków) cechują się ryzykiem złośliwości 15-32%, podżuchwowe 41-50%, małe gruczoły ślinowe 50-75%, a podjęzykowe niemal 100%. Najczęstsze typy histologiczne to gruczolak wielopostaciowy i guz Warthina wśród łagodnych oraz rak śluzowo-naskórkowy (MEC), rak gruczołowo-torbielowaty (AdCC), rak zrazikowokomórkowy (ACC) i carcinoma ex pleomorphic adenoma (CExPA) wśród złośliwych. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące, wiek, narażenie zawodowe, infekcje wirusowe (EBV), natomiast palenie i alkohol mają ograniczony wpływ poza guzem Warthina.
charakter łagodny, duży gruczoł ślinowy, gruczolak wielopostaciowy, gruczolakorak, guz gruczołu ślinowego, guz Warthina, infekcja wirusowa, mały gruczoł ślinowy, naczyniak, nadzór immunologiczny, nawrót miejscowy, nowotwór głowy i szyi, nowotwór nosogardła, nowotwór tarczycy, nowotwór złośliwy, promieniowanie jonizujące, promieniowanie UV, przerzut odległy, przeżycie specyficzne dla przyczyny, radioterapia, rak gruczołowo-torbielowaty, rak śluzowo-naskórkowy, rak zrazikowokomórkowy, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, transformacja złośliwa, wskaźnik przeżycia, zakażenie EBV, złośliwość - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Etiologia i przyczyny
Kamica ślinianek (sialolithiasis) to schorzenie charakteryzujące się tworzeniem zwapniałych złogów w przewodach lub miąższu gruczołów ślinowych, najczęściej ślinianki podżuchwowej (80-92% przypadków). Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki anatomiczne (długi, kręty przewód Whartona, przepływ śliny przeciwko grawitacji, mniejsze ujście przewodu), biochemiczne (zwiększona lepkość śliny, wyższe stężenie wapnia i alkaliczny odczyn śliny podżuchwowej) oraz mikrobiologiczne (obecność bakterii Streptococcus i biofilmu w kamieniach). Kamienie składają się głównie z fosforanów wapnia, węglanów wapnia, resztek komórkowych i śluzu, a ich tempo wzrostu wynosi około 1-1,5 mm rocznie. Proces powstawania kamieni obejmuje tworzenie mikrolitów, zastoje śliny, krystalizację soli wapniowych oraz wtórne zapalenie gruczołu ślinowego.
biofilm, diuretyk, dna moczanowa, fosforan wapnia, gruczoł ślinowy, kamica ślinianek, kwas moczowy, lek przeciwcholinergiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwnadciśnieniowy, mięsień żuchwowo-gnykowy, przewód Whartona, radioterapia, sialomikrolit, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, toczeń rumieniowaty, węglan wapnia, zapalenie przyzębia, zespół Sjögrena, złogi wapniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy gruczołów ślinowych – Objawy
Guzy gruczołów ślinowych, choć rzadkie, obejmują zarówno zmiany łagodne, jak i złośliwe, z przewagą guzów łagodnych w śliniance przyusznej (stosunek 4:1). Klinicznie manifestują się jako niebolesne, wolno rosnące masy, lokalizowane zależnie od zajętego gruczołu (np. dyskretna masa w ogonie ślinianki przyusznej, obrzęk podżuchwowy czy pełność w dnie jamy ustnej). Objawy sugerujące złośliwość to ból, parestezje, porażenie nerwu twarzowego, szybki wzrost guza, owrzodzenie skóry czy unieruchomienie zmiany. Szczególnie istotne jest zajęcie nerwu twarzowego, które silnie wskazuje na charakter złośliwy. Typy histologiczne, takie jak rak gruczołowo-torbielowaty, wykazują tendencję do naciekania nerwów, co manifestuje się bólem i porażeniem, natomiast guz Warthina zwykle przebiega bezobjawowo. Progresja nowotworów zależy od stopnia złośliwości i typu histologicznego, z nowotworami wysokiego stopnia charakteryzującymi się szybszym wzrostem i gorszym rokowaniem.
dysfagia, gruczolak wielopostaciowy, gruczolakorak, guz gruczołu ślinowego, guz Warthina, laryngolog, mały gruczoł ślinowy, nawrót miejscowy, nawrót odległy, nawrót regionalny, nerw twarzowy, nowotwór wysokiego stopnia złośliwości, parestezja, porażenie nerwu twarzowego, przerzut, rak gruczołowo-torbielowaty, rak niezróżnicowany, rak śluzowo-naskórkowy, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, szczękościsk, układ limfatyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy ślinianki przyusznej – Epidemiologia
Guzy ślinianki przyusznej stanowią około 3-11% wszystkich nowotworów głowy i szyi oraz 0,2-0,3% wszystkich nowotworów, z roczną zachorowalnością w krajach zachodnich na poziomie 2,5-3,0/100 000 osób. Około 80% nowotworów gruczołów ślinowych lokalizuje się w śliniance przyusznej, z przewagą guzów łagodnych (75-80%) nad złośliwymi (20-25%). Najczęstszym łagodnym nowotworem jest gruczolak wielopostaciowy (pleomorphic adenoma), stanowiący 65-85% guzów przyusznicy, natomiast najczęstszym złośliwym jest rak śluzowo-naskórkowy (mucoepidermoid carcinoma), odpowiadający za 35-52% przypadków złośliwych. Zachorowania występują głównie między 40. a 70. rokiem życia, z wyższą częstością u osób powyżej 60 lat w przypadku nowotworów złośliwych. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące, wiek, narażenie zawodowe na pyły metali i minerałów, infekcje wirusowe (CMV, HIV), a także potencjalnie palenie tytoniu i spożycie alkoholu.
aktywny nadzór, badanie epidemiologiczne, biopsja cienkoigłowa, duży gruczoł ślinowy, gruczoł ślinowy, gruczolak wielopostaciowy, guz łagodny, guz ślinianki przyusznej, guz Warthina, guz złośliwy, mały gruczoł ślinowy, nadzór immunologiczny, nowotwór głowy i szyi, nowotwór gruczołu ślinowego, obraz histopatologiczny, parotidektomia, promieniowanie jonizujące, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, pył krzemionkowy, pył ze stopów niklu, radioterapia głowy, rak gruczołowo-torbielowaty, rak śluzowo-naskórkowy, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, stadium zaawansowania choroby, stopień histologiczny, transformacja nowotworowa, transformacja złośliwa, węzeł chłonny, wirus cytomegalii, wskaźnik przeżywalności, zachorowalność, zakażenie HIV