ślinianka przyuszna
Ślinianka przyuszna (glandula parotidea) to największy gruczoł ślinowy, położony obustronnie w okolicy zausznej, między gałęzią żuchwy a wyrostkiem sutkowatym kości skroniowej. Jej masa wynosi około 15-30 gramów, a wewnątrz jej miąższu przebiega nerw twarzowy, dzieląc ją na płat powierzchowny i głęboki.
Ślinianka przyuszna produkuje ślinę surowiczą, która stanowi około 25% całkowitej objętości śliny. Wydzielina odprowadzana jest przez przewód Stenona (ductus parotideus), który uchodzi do jamy ustnej na wysokości drugiego zęba trzonowego górnego. Gruczoł ten jest unerwiony przez włókna przywspółczulne nerwu językowo-gardłowego oraz współczulne z pnia współczulnego.
Patologie ślinianki przyusznej obejmują: zapalenie (najczęściej wywołane przez wirusa świnki), nowotwory (przeważnie gruczolak wielopostaciowy i rak gruczołowo-torbielowaty), kamicę oraz zespół Sjögrena. Diagnostyka obejmuje badania obrazowe (USG, CT, MRI), sialografię oraz biopsję cienkoigłową. Zabiegi chirurgiczne w obrębie ślinianki przyusznej wymagają szczególnej ostrożności ze względu na przebiegający w jej miąższu nerw twarzowy.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Guzy gruczołów ślinowych – Leczenie
Guzy gruczołów ślinowych to rzadkie, heterogenne nowotwory wymagające wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego. Podstawą leczenia jest chirurgia, której zakres zależy od wielkości, lokalizacji i charakteru guza, z naciskiem na całkowite usunięcie zmiany z marginesem zdrowych tkanek. W przypadku ślinianki przyusznej kluczowe jest zachowanie funkcji nerwu twarzowego, stosując monitorowanie nerwu podczas zabiegu. Radioterapia, głównie teleradioterapia wiązką zewnętrzną, pełni rolę leczenia uzupełniającego pooperacyjnego, szczególnie przy nowotworach o wysokim stopniu złośliwości, dodatnich marginesach, naciekaniu okołonerwowym lub obecności przerzutów w węzłach chłonnych. Zaawansowane techniki, takie jak radioterapia neutronowa i hiperfrakcjonowana radioterapia fotonowa, wykazują większą skuteczność w nieoperacyjnych lub nawrotowych przypadkach. Chemioterapia, oparta głównie na związkach platyny, antracyklinach i cyklofosfamidzie, ma ograniczone zastosowanie i jest stosowana w zaawansowanych stadiach lub leczeniu paliatywnym.
całkowita parotidektomia, chemioradioterapia, inhibitory punktów kontrolnych, inwazja okołonerwowa, leczenie paliatywne, limfadenektomia, nerw twarzowy, nowotwory głowy i szyi, operacja rekonstrukcyjna, parotidektomia, radiosensybilizatory, radioterapia adjuwantowa, radioterapia neutronowa, rak gruczołowo-torbielowaty, rak przewodów ślinowych, rak śluzowo-naskórkowy, receptor androgenowy, ślinianka przyuszna, stopień złośliwości, suchość jamy ustnej, teleradioterapia, terapia antyandrogenowa, terapie celowane, typ histologiczny guza, zabieg operacyjny - Leksykon chorób i schorzeń
Świnka – Objawy
Świnka (parotitis epidemica) to ostra wirusowa infekcja wywołana przez wirus świnki, charakteryzująca się obrzękiem i bolesnym powiększeniem gruczołów ślinowych, głównie przyusznych. Okres inkubacji wynosi 12-25 dni (średnio 16-18 dni), a zakaźność utrzymuje się od 2-3 dni przed do 5 dni po wystąpieniu obrzęku. Przebieg kliniczny rozpoczyna się fazą prodromalną z gorączką do 39,5-40°C, bólami głowy, mięśni i stawów, a następnie pojawia się charakterystyczny obrzęk ślinianek przyusznych, utrzymujący się zwykle 5-7 dni. U 60-70% zakażonych występuje obrzęk ślinianek, a u 20-40% infekcja przebiega bezobjawowo. Po przebyciu choroby rozwija się trwała odporność. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym i wywiadzie epidemiologicznym, brak jest specyficznego leczenia przeciwwirusowego, terapia jest objawowa.
atrofia, bezpłodność, encephalitis, epididymitis, faza prodromalna, mastitis, objawy grypopodobne, obrzęk gruczołów ślinowych, okres inkubacji, oophoritis, orchitis, parotitis, parotitis epidemica, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, utrata słuchu, wirus świnki, zapalenie jąder, zapalenie jajników, zapalenie mózgu, zapalenie najądrzy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie opon mózgowych, zapalenie ślinianek przyusznych, zapalenie trzustki - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Objawy
Kamica ślinianek (sialolithiasis) to schorzenie charakteryzujące się formowaniem złogów fosforanu wapnia i hydroksyapatytu w gruczołach ślinowych, najczęściej w śliniance podżuchwowej (80-90%), głównie w przewodzie Whartona. Objawy obejmują jednostronny ból i obrzęk gruczołu, nasilające się podczas posiłków (tzw. „zespół posiłkowy”), z dolegliwościami trwającymi 1-2 godziny. Ból jest tępy, nawracający, lokalizowany w okolicy gruczołu, a obrzęk może być widoczny i bolesny. Dodatkowo mogą wystąpić kserostomia, trudności w otwieraniu ust, halitoza oraz gorzki smak w ustach. Kamienie rosną średnio o 1 mm rocznie, a średni czas trwania objawów przed zgłoszeniem się do lekarza wynosi około 5 lat dla kamieni podżuchwowych i 4,8 roku dla przyusznych. Nawracające epizody bólu i obrzęku podczas posiłków określane są jako kolka ślinowa.
atrofia gruczołu, choroba dziąseł, dysfagia, fosforan wapnia, gruczoł ślinowy, halitoza, hydroksyapatyt, kamica ślinianek, kserostomia, obustronne występowanie, próchnica, przewód Whartona, sialadenitis, sialolit, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, tomografia komputerowa, ultrasonografia, węzeł chłonny, włóknienie, wydzielina ropna - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy gruczołów ślinowych – Epidemiologia
Guzy gruczołów ślinowych to rzadkie nowotwory o rocznej częstości występowania około 2,5-3,0/100 000 osób, stanowiące 3-6% nowotworów głowy i szyi oraz 0,2-0,5% wszystkich nowotworów złośliwych. Większość (65%) to guzy łagodne, a 35% złośliwe, z przewagą u kobiet (54%). Lokalizacja ma kluczowe znaczenie dla ryzyka złośliwości: ślinianki przyuszne (59-75% przypadków) cechują się ryzykiem złośliwości 15-32%, podżuchwowe 41-50%, małe gruczoły ślinowe 50-75%, a podjęzykowe niemal 100%. Najczęstsze typy histologiczne to gruczolak wielopostaciowy i guz Warthina wśród łagodnych oraz rak śluzowo-naskórkowy (MEC), rak gruczołowo-torbielowaty (AdCC), rak zrazikowokomórkowy (ACC) i carcinoma ex pleomorphic adenoma (CExPA) wśród złośliwych. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące, wiek, narażenie zawodowe, infekcje wirusowe (EBV), natomiast palenie i alkohol mają ograniczony wpływ poza guzem Warthina.
charakter łagodny, duży gruczoł ślinowy, gruczolak wielopostaciowy, gruczolakorak, guz gruczołu ślinowego, guz Warthina, infekcja wirusowa, mały gruczoł ślinowy, naczyniak, nadzór immunologiczny, nawrót miejscowy, nowotwór głowy i szyi, nowotwór nosogardła, nowotwór tarczycy, nowotwór złośliwy, promieniowanie jonizujące, promieniowanie UV, przerzut odległy, przeżycie specyficzne dla przyczyny, radioterapia, rak gruczołowo-torbielowaty, rak śluzowo-naskórkowy, rak zrazikowokomórkowy, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, transformacja złośliwa, wskaźnik przeżycia, zakażenie EBV, złośliwość - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Etiologia i przyczyny
Kamica ślinianek (sialolithiasis) to schorzenie charakteryzujące się tworzeniem zwapniałych złogów w przewodach lub miąższu gruczołów ślinowych, najczęściej ślinianki podżuchwowej (80-92% przypadków). Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki anatomiczne (długi, kręty przewód Whartona, przepływ śliny przeciwko grawitacji, mniejsze ujście przewodu), biochemiczne (zwiększona lepkość śliny, wyższe stężenie wapnia i alkaliczny odczyn śliny podżuchwowej) oraz mikrobiologiczne (obecność bakterii Streptococcus i biofilmu w kamieniach). Kamienie składają się głównie z fosforanów wapnia, węglanów wapnia, resztek komórkowych i śluzu, a ich tempo wzrostu wynosi około 1-1,5 mm rocznie. Proces powstawania kamieni obejmuje tworzenie mikrolitów, zastoje śliny, krystalizację soli wapniowych oraz wtórne zapalenie gruczołu ślinowego.
biofilm, diuretyk, dna moczanowa, fosforan wapnia, gruczoł ślinowy, kamica ślinianek, kwas moczowy, lek przeciwcholinergiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwnadciśnieniowy, mięsień żuchwowo-gnykowy, przewód Whartona, radioterapia, sialomikrolit, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, toczeń rumieniowaty, węglan wapnia, zapalenie przyzębia, zespół Sjögrena, złogi wapniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy gruczołów ślinowych – Objawy
Guzy gruczołów ślinowych, choć rzadkie, obejmują zarówno zmiany łagodne, jak i złośliwe, z przewagą guzów łagodnych w śliniance przyusznej (stosunek 4:1). Klinicznie manifestują się jako niebolesne, wolno rosnące masy, lokalizowane zależnie od zajętego gruczołu (np. dyskretna masa w ogonie ślinianki przyusznej, obrzęk podżuchwowy czy pełność w dnie jamy ustnej). Objawy sugerujące złośliwość to ból, parestezje, porażenie nerwu twarzowego, szybki wzrost guza, owrzodzenie skóry czy unieruchomienie zmiany. Szczególnie istotne jest zajęcie nerwu twarzowego, które silnie wskazuje na charakter złośliwy. Typy histologiczne, takie jak rak gruczołowo-torbielowaty, wykazują tendencję do naciekania nerwów, co manifestuje się bólem i porażeniem, natomiast guz Warthina zwykle przebiega bezobjawowo. Progresja nowotworów zależy od stopnia złośliwości i typu histologicznego, z nowotworami wysokiego stopnia charakteryzującymi się szybszym wzrostem i gorszym rokowaniem.
dysfagia, gruczolak wielopostaciowy, gruczolakorak, guz gruczołu ślinowego, guz Warthina, laryngolog, mały gruczoł ślinowy, nawrót miejscowy, nawrót odległy, nawrót regionalny, nerw twarzowy, nowotwór wysokiego stopnia złośliwości, parestezja, porażenie nerwu twarzowego, przerzut, rak gruczołowo-torbielowaty, rak niezróżnicowany, rak śluzowo-naskórkowy, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, szczękościsk, układ limfatyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Kamica ślinianek – Zapobieganie i profilaktyka
Kamica ślinianek (sialolitiasis) jest schorzeniem o nie do końca poznanej etiologii, co uniemożliwia całkowitą prewencję. Kluczowymi elementami profilaktyki są utrzymanie prawidłowego nawodnienia organizmu (zalecane spożycie 6-8 szklanek wody dziennie), co zapobiega zagęszczeniu śliny i krystalizacji soli mineralnych, oraz stymulacja wydzielania śliny poprzez żucie bezcukrowej gumy, ssanie kwaśnych cukierków bezcukrowych lub stosowanie sialagogów farmakologicznych u pacjentów z przewlekłą suchością jamy ustnej. Należy unikać spożywania cytrusów i pikantnych potraw u osób z już istniejącą kamicą, gdyż mogą one nasilać ból. Istotne jest także utrzymanie właściwej higieny jamy ustnej, obejmującej szczotkowanie zębów co najmniej dwa razy dziennie, używanie nici dentystycznej oraz regularne wizyty kontrolne u stomatologa co 6 miesięcy, co zmniejsza ryzyko infekcji bakteryjnych sprzyjających powstawaniu złogów.
higiena jamy ustnej, infekcja bakteryjna, kamica ślinianek, kortykosteroidy, nawodnienie organizmu, nawracająca kamica ślinianek, odwodnienie, palenie tytoniu, przewód wyprowadzający, sialagogi, sialendoskopia, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, suchość jamy ustnej, techniki minimalnie inwazyjne, zapalenie ślinianek, zastój śliny, złóg - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy gruczołów ślinowych – Diagnostyka i diagnoza
Guzy gruczołów ślinowych to heterogenna grupa nowotworów o zróżnicowanej histologii i nieprzewidywalnym przebiegu biologicznym, co wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej badanie kliniczne, obrazowe oraz histopatologiczne. Diagnostyka rozpoczyna się od badania fizykalnego i wywiadu, a następnie wykorzystuje techniki obrazowe takie jak USG, CT, MRI (w tym zaawansowane metody jak DWI) oraz PET-CT, które pozwalają ocenić lokalizację, rozległość i potencjalne przerzuty. Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (FNAB) jest podstawową metodą potwierdzającą diagnozę, klasyfikowaną według Systemu Mediolańskiego (MSRSGC) z sześcioma kategoriami diagnostycznymi. Jednak FNAB ma ograniczenia, zwłaszcza w rozróżnianiu typów złośliwych i wykazuje do 33% fałszywie ujemnych wyników w raku gruczołowo-torbielowatym. Biopsja nacinająca oraz badania immunohistochemiczne i molekularne stanowią uzupełnienie diagnostyki, szczególnie w trudnych przypadkach.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie obrazowe, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja nacinająca, dysfagia, fuzja genu, gruczolak wielopostaciowy, guz gruczołu ślinowego, mutacja CTNNB1, obrazowanie dyfuzyjne, pozytonowa tomografia emisyjna, profilowanie molekularne, radiomika, rak gruczołowo-torbielowaty, rak wydzielniczy, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie guza, ślinianka przyuszna, stopień histologiczny, system TNM, tomografia komputerowa, ultrasonografia, węzeł chłonny - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy ślinianki przyusznej – Epidemiologia
Guzy ślinianki przyusznej stanowią około 3-11% wszystkich nowotworów głowy i szyi oraz 0,2-0,3% wszystkich nowotworów, z roczną zachorowalnością w krajach zachodnich na poziomie 2,5-3,0/100 000 osób. Około 80% nowotworów gruczołów ślinowych lokalizuje się w śliniance przyusznej, z przewagą guzów łagodnych (75-80%) nad złośliwymi (20-25%). Najczęstszym łagodnym nowotworem jest gruczolak wielopostaciowy (pleomorphic adenoma), stanowiący 65-85% guzów przyusznicy, natomiast najczęstszym złośliwym jest rak śluzowo-naskórkowy (mucoepidermoid carcinoma), odpowiadający za 35-52% przypadków złośliwych. Zachorowania występują głównie między 40. a 70. rokiem życia, z wyższą częstością u osób powyżej 60 lat w przypadku nowotworów złośliwych. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące, wiek, narażenie zawodowe na pyły metali i minerałów, infekcje wirusowe (CMV, HIV), a także potencjalnie palenie tytoniu i spożycie alkoholu.
aktywny nadzór, badanie epidemiologiczne, biopsja cienkoigłowa, duży gruczoł ślinowy, gruczoł ślinowy, gruczolak wielopostaciowy, guz łagodny, guz ślinianki przyusznej, guz Warthina, guz złośliwy, mały gruczoł ślinowy, nadzór immunologiczny, nowotwór głowy i szyi, nowotwór gruczołu ślinowego, obraz histopatologiczny, parotidektomia, promieniowanie jonizujące, promieniowanie ultrafioletowe, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, pył krzemionkowy, pył ze stopów niklu, radioterapia głowy, rak gruczołowo-torbielowaty, rak śluzowo-naskórkowy, ślinianka podjęzykowa, ślinianka podżuchwowa, ślinianka przyuszna, stadium zaawansowania choroby, stopień histologiczny, transformacja nowotworowa, transformacja złośliwa, węzeł chłonny, wirus cytomegalii, wskaźnik przeżywalności, zachorowalność, zakażenie HIV