Zapalenie jąder
Epidemiologia
Zapalenie jąder (orchitis) jest rzadką jednostką chorobową, często współistniejącą z zapaleniem najądrza (epididymo-orchitis), stanowiącą jedną z najczęstszych przyczyn bólu moszny u dorosłych mężczyzn. Częstość występowania epididymo-orchitis wynosi od 25 do 65 przypadków na 10 000 dorosłych rocznie, z dwoma szczytowymi grupami wiekowymi: 15-35 lat oraz powyżej 60 roku życia. Etiologia różni się w zależności od wieku i czynników ryzyka – u młodszych mężczyzn dominują zakażenia przenoszone drogą płciową (Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae), natomiast u chłopców przed okresem dojrzewania izolowane zapalenie jąder najczęściej wywołuje wirus świnki. Po wprowadzeniu szczepień MMR częstość zapalenia jąder związanego ze świnką znacząco spadła, jednak epidemie wirusa mogą powodować wzrost zachorowań. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym i ultrasonografii z Dopplerem kolorowym (CDFI), które umożliwia ocenę ukrwienia jądra i monitorowanie skuteczności leczenia.
Epidemiologia zapalenia jąder
Zapalenie jąder (orchitis) jest stosunkowo rzadką jednostką chorobową, która zazwyczaj współwystępuje z zapaleniem najądrza (określane jako zapalenie najądrza i jądra lub epididymo-orchitis). Izolowane zapalenie jąder jest bardzo rzadkie, co utrudnia określenie jego dokładnej częstości występowania.12 Obecne dane naukowe nie wskazują na predylekcję tej choroby względem rasy czy religii.3
Zapalenie najądrza i jądra jest jedną z najczęstszych przyczyn bólu moszny u dorosłych, z szacowaną liczbą około 600 000 przypadków rocznie w Stanach Zjednoczonych.4 W 2002 roku zapalenie najądrza lub jądra stanowiło 1 na 144 (0,69%) wizyt ambulatoryjnych u mężczyzn w wieku 18-50 lat.56 Częstość występowania epididymo-orchitis waha się od 25 do 65 przypadków na 10 000 dorosłych mężczyzn rocznie.78
Badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazało, że częstość występowania epididymo-orchitis była najwyższa w latach 2004-2005 (25/10 000) i spadała w późniejszych latach.9 Spadek ten był największy w młodszych grupach wiekowych, podczas gdy częstość występowania u starszych mężczyzn pozostawała względnie stabilna.10
Epidemiologia w różnych grupach wiekowych
Zapalenie najądrza i jądra występuje najczęściej u mężczyzn w dwóch grupach wiekowych:1112
- U młodych mężczyzn w wieku 15-35 lat
- U mężczyzn powyżej 60 roku życia
Zapalenie najądrza jest częstsze niż izolowane zapalenie jąder. W jednym z badań ambulatoryjnych, zapalenie jąder wystąpiło u 58% mężczyzn zdiagnozowanych z zapaleniem najądrza.13 Izolowane zapalenie jąder jest rzadkie i najczęściej związane z infekcją wirusem świnki u chłopców przed okresem dojrzewania (13 lat lub młodszych).14
Zapalenie najądrzy u dzieci przed okresem dojrzewania jest stosunkowo rzadsze niż u dorosłych, jednak nowsze badania sugerują, że może być częstsze niż wcześniej sądzono i jest uważane za powinowactwo infekcji powirusowych.15 W jednym dużym przekrojowym badaniu obejmującym 17 000 dzieci zgłaszających się na oddziały ratunkowe z ostrym bólem moszny, odsetek zapalenia najądrza z zapaleniem jądra lub bez był wyższy niż skrętu jądra lub skrętu przyczepka jądra (odpowiednio 60,3%, 21,7% i 17,9%).16
Zapalenie jąder związane z świnką
Zapalenie jąder rozwija się u 14% do 35% pacjentów po okresie dojrzewania z świnką.1718 Inne źródła podają, że częstość ta może wynosić 20-25% u mężczyzn z świnką.19 Objawy rozwijają się zazwyczaj 4 do 8 dni po zapaleniu ślinianek przyusznych (parotitis), ale mogą również wystąpić przy braku objawów ze strony ślinianek.2021
Wirus świnki jest odpowiedzialny za większość przypadków izolowanego zapalenia jąder.2223 Zapalenie jąder w przebiegu świnki występuje u około 30% pacjentów z świnką po okresie dojrzewania, a 10-30% ma objawy obustronne.24 Około 3 na 10 chłopców, którzy przechodzą świnkę po okresie dojrzewania, rozwija zapalenie jąder.25
Większość przypadków zapalenia jąder w przebiegu świnki występuje u chłopców poniżej 10 roku życia.26 Jednakże zapalenie jąder w przebiegu świnki jest rzadkie u chłopców przed okresem dojrzewania.27
Wpływ szczepień na epidemiologię
Częstość występowania zapalenia jąder związanego z świnką znacząco zmniejszyła się od czasu wprowadzenia programów szczepień dla dzieci.2829 W Czechach dwudawkowe szczepienia przeciwko śwince wykazały znaczący efekt zapobiegawczy przeciwko powikłaniom świnki, w tym zapaleniu jąder, zapaleniu opon mózgowych i zapaleniu mózgu.30
Jednakże, ogniska epidemii świnki mogą prowadzić do znacznego wzrostu przypadków zapalenia jąder. Epidemia świnki w Anglii w latach 2004-2005 spowodowała wzrost przypadków zapalenia jąder nawet 2-2,5 razy w niektórych populacjach (osoby urodzone w latach 70. i 80.).31 Epidemia rozpoczynająca się w 2004 roku i trwająca około trzech lat w Anglii i Walii była przypisywana zmniejszeniu przyjmowania szczepionki przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR) w pierwszej połowie lat 90. u dzieci, które następnie dojrzewały.32
Czynniki ryzyka zapalenia jąder
Istnieje kilka czynników zwiększających ryzyko rozwoju zapalenia jąder:33
- Wiek – szczyt zachorowań występuje u mężczyzn w wieku 15-30 lat oraz u mężczyzn powyżej 60 roku życia
- Brak szczepienia przeciwko śwince – chłopcy i mężczyźni po okresie dojrzewania, którzy nie otrzymali szczepienia przeciwko śwince, są bardziej podatni na infekcję wirusem i mają wysokie ryzyko zapalenia jąder w przebiegu świnki34
- Aktywność seksualna – młodzi, aktywni seksualnie mężczyźni są bardziej narażeni na zakażenia przenoszone drogą płciową, które mogą prowadzić do zapalenia najądrza i jądra35
- Zabiegi urologiczne – ryzyko rozwoju zapalenia najądrza i jądra jest zwiększone, jeśli cewnik lub inne instrumenty są wprowadzane do cewki moczowej36
Patogeny powodujące zapalenie jąder
Czynniki etiologiczne zapalenia jąder różnią się w zależności od wieku i czynników predysponujących pacjenta. Główne patogeny to:3738
- Wirusowe – wirus świnki jest najczęstszą przyczyną izolowanego zapalenia jąder3940
- Bakteryjne – u mężczyzn w wieku 14-35 lat najczęstszymi patogenami są Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae41
- Inne bakterie – infekcje dróg moczowych wywołane przez powszechne patogeny moczowe mogą również prowadzić do wstępujących infekcji kanalikowych42
Bakteryjne zapalenie jąder najczęściej rozwija się z progresji zapalenia najądrza, infekcji kanalika, który przenosi nasienie z jąder.43 Większość przypadków bakteryjnego zapalenia jąder występuje u aktywnych seksualnie mężczyzn lub u mężczyzn powyżej 50 roku życia z łagodnym przerostem prostaty.44
Zapalenie jąder związane z brucelozą
Bruceloza jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych zoonoz na świecie i jest endemiczna w niektórych regionach, np. w Turcji. Jest to wieloukładowa infekcja, która może wpływać na różne systemy narządów. Zapalenie najądrza i jądra jest najczęstszą formą zajęcia układu moczowo-płciowego w brucelozie.45
Częstość występowania zapalenia najądrza i jądra u pacjentów z zakażeniem Brucella wynosi około 8,7%.46 Średnia częstość występowania brucelozy w Turcji została zgłoszona jako 7,9/100 000 w 2017 roku, ale jest znacznie wyższa w regionach wschodniej i południowo-wschodniej Anatolii.47
Nadzór i monitorowanie zapalenia jąder
Ze względu na potencjalne powikłania i następstwa, które mogą wpływać na płodność w dłuższej perspektywie, zapalenie najądrza i jądra jest stanem wymagającym szybkiej diagnostyki i odpowiedniego leczenia.48 Mimo częstości występowania i powagi ostrego zapalenia najądrza i jądra, istnieje stosunkowo niewiele badań na ten temat w niektórych regionach świata, co może być wyjaśnione tabu dotyczącym chorób przenoszonych drogą płciową, które są jedną z głównych przyczyn ostrego zapalenia najądrza i jądra.49
Diagnostyka i monitorowanie
Diagnostyka zapalenia najądrza i jądra opiera się na badaniu klinicznym i badaniu ultrasonograficznym. Wczesne i odpowiednie leczenie pozwala uniknąć powikłań, które mogą prowadzić do następstw wpływających na płodność męską.50
Ostre zapalenie najądrza i jądra jest częstą przyczyną konsultacji na oddziale ratunkowym. Diagnoza opiera się na badaniu klinicznym, a badanie ultrasonograficzne pozwala potwierdzić diagnozę i wykryć powikłania.51
Obrazowanie Dopplera w kolorze moszny (CDFI) jest niezbędne do bezpośredniej oceny ukrwienia jądra w ramach ustalonych wytycznych dla postępowania w zapaleniu najądrza i jądra.52 Dla skutecznego monitorowania istotne jest utrzymanie spójnych skanów obserwacyjnych z jednolitymi ustawieniami CDFI, szczególnie w krótkich odstępach czasu.53
Wzory przepływu krwi zdrowego jądra mogą być wykorzystane jako punkt odniesienia do oceny nieprawidłowości po stronie dotkniętej chorobą.54 To podejście, w połączeniu z porównaniami przed i po leczeniu, zapewnia obiektywne ramy do oceny skuteczności terapeutycznej – strategię, która nie jest jeszcze znormalizowana w obecnych wytycznych.55
Potrzeba badań nadzorczych
Istnieje potrzeba dobrze zaplanowanych, prospektywnych, krajowych lub prowincjonalnych badań nadzorczych w celu określenia dokładnego wskaźnika zapalenia najądrza i jądra związanego z brucelozą (BEO) wśród pacjentów płci męskiej z brucelozą.56 Pacjenci z zapaleniem najądrza i jądra z czynnikami ryzyka powinni być badani w kierunku brucelozy, a antybiotyki empiryczne nie powinny być stosowane.57
Świadomość infekcji Brucella przez urologów zapewni, że choroba zostanie zdiagnozowana przed rozwojem powikłań. Kliniki urologiczne i chorób zakaźnych powinny współpracować w celu wczesnej diagnozy i leczenia pacjentów z BEO bez powikłań.58 Potrzebne są dodatkowe badania nadzorujące i kliniczne w celu określenia dokładnego wskaźnika i długoterminowych następstw BEO wśród pacjentów płci męskiej z brucelozą.59
Powikłania i prognoza
Zapalenie jąder może prowadzić do różnych powikłań, szczególnie jeśli nie jest odpowiednio leczone. U pacjentów z zapaleniem jąder w przebiegu świnki 60% rozwija zanik jądra w co najmniej jednym jądrze.60 Częstość występowania guzów nie wydaje się być zwiększona.61
Wpływ na płodność
Płodność jest zmniejszona u jednej czwartej mężczyzn po jednostronnym zapaleniu jąder w przebiegu świnki i u dwóch trzecich mężczyzn, którzy przeszli chorobę obustronną.62 Obustronne zapalenie jąder może powodować zanik jąder z niepłodnością, w ciężkich przypadkach z hipogonadyzmem hipergonadotropowym.63
Informacje zebrane z męskich klinik ambulatoryjnych wskazują, że częstość występowania niepłodności męskiej przypisywanej infekcjom waha się między 6% a 15%.64
Podstawowym źródłem stanów zapalnych w drogach rozrodczych u mężczyzn mogą być głównie bakterie przenoszone drogą płciową lub powszechne patogeny moczowe, prowadzące do wstępujących infekcji kanalikowych.65 Autoimmunologiczne zapalenie jąder, wariant niezakaźnego zapalenia jąder, powstaje, gdy układ odpornościowy atakuje jądra, prowadząc do zapalenia i wytwarzania specyficznych przeciwciał przeciwplemnikowych.66
Ryzyko utraty jądra
W badaniu przeprowadzonym na pacjentach z ostrym zapaleniem najądrza i jądra wskaźnik utraty jąder był stosunkowo wysoki w porównaniu z literaturą i wynosił 5% (7/131), 2 pacjentów miało zanik jądra podczas obserwacji, a 5 przeszło orchidektomię.67
Mężczyźni powyżej 35 roku życia byli narażeni na zwiększone ryzyko konieczności wykonania orchidektomii, stanowiąc 4 z 5 orchidektomii związanych z ostrym zapaleniem najądrza i jądra (80%).68 Istniała znacząca korelacja między obecnością ropnia a koniecznością wykonania orchidektomii.69
Jednak to badanie nie wykazało żadnej korelacji między utratą jądra a istotnymi chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, palenie tytoniu, nawracające zapalenie najądrza i jądra czy steroidy.70
Znaczenie wczesnej diagnostyki i leczenia
Osoby z bakteryjnym zapaleniem jąder lub bakteryjnym zapaleniem najądrza i jądra wymagają leczenia antybiotykami.71 Większość mężczyzn może być leczona antybiotykami w domu przez 10-14 dni.72 Jeśli przyczyną zapalenia jąder jest infekcja wirusowa, antybiotyki nie będą przepisywane.73
Ogólnie rzecz biorąc, większość przypadków wirusowego zapalenia jąder i bakteryjnego zapalenia jąder leczonego antybiotykami poprawi się bez powikłań.74
Podczas gdy terapia antybiotykowa jest głównym sposobem leczenia, podzbiór pacjentów może rozwinąć ciężkie powikłania, takie jak martwica jądra, wymagająca orchidektomii.75 Wczesne i ciągłe monitorowanie ma kluczowe znaczenie w leczeniu ostrego zapalenia najądrza i jądra.76
W idealnym przypadku, osoba z zapaleniem najądrza i jądra powinna być oceniana w klinice zdrowia seksualnego, szczególnie w przypadku osoby poniżej 40 roku życia, gdzie 50% infekcji zapalenia najądrza i jądra będzie spowodowane przez zakażenie przenoszone drogą płciową.77
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.