autoimmunologiczne zapalenie jajników
Autoimmunologiczne zapalenie jajników (ang. autoimmune oophoritis) to schorzenie, w którym układ odpornościowy pacjentki wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko własnym tkankom jajnika. Proces ten prowadzi do stopniowego uszkodzenia i zaburzenia funkcji gruczołu, co objawia się najczęściej przedwczesną niewydolnością jajników i zaburzeniami płodności.
Choroba może występować jako izolowana jednostka kliniczna lub, częściej, jako element szerszych zespołów autoimmunologicznych, takich jak autoimmunologiczny zespół niedoczynności wielogruczołowej typu I lub II. Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym, badaniach hormonalnych oraz wykryciu charakterystycznych autoprzeciwciał przeciwjajnikowych w surowicy pacjentki.
W obrazie histopatologicznym autoimmunologicznego zapalenia jajników obserwuje się naciek limfocytarny, głównie komórek T, wokół pęcherzyków jajnikowych. Leczenie obejmuje głównie hormonalną terapię zastępczą oraz ogólne postępowanie immunosupresyjne w przypadku współistnienia innych chorób autoimmunologicznych. W zakresie płodności może być konieczne zastosowanie technik wspomaganego rozrodu.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzona niewydolność jajników – Patofizjologia i mechanizm
Wrodzona niewydolność jajników (Primary Ovarian Insufficiency, POI) to heterogenne zaburzenie charakteryzujące się utratą funkcji jajników przed 40. rokiem życia, z patogenezą obejmującą dysfunkcję i deplecję pęcherzyków jajnikowych. Główne mechanizmy to defekt migracji pęcherzyków, zmniejszenie liczby pierwotnych pęcherzyków, zwiększona atrezja oraz zaburzenia dojrzewania pęcherzyków. Genetyczne podłoże POI jest złożone, z około 90 genami powiązanymi z izolowanymi lub syndromicznymi postaciami, a warianty genetyczne wykrywa się u 18-23% pacjentek. Zaburzenia chromosomalne, zwłaszcza dotyczące chromosomu X (np. zespół Turnera 45,X0), występują u 10-13% kobiet z POI. Kluczowe geny to m.in. FMR1 (premutacja u 6-24% pacjentek), FOXL2, BRCA1, MCM8-MCM9, BMP15, NOBOX, FIGLA oraz FSHR, z istotną rolą w naprawie dwuniciowych pęknięć DNA (DSB) i mechanizmach takich jak rekombinacja homologiczna (HR) i niehomologiczne łączenie końców (NHEJ). Ostatnie badania wskazują na udział szlaku BNC1-NF2-Hippo-YAP-ferroptozy w patogenezie POI, co otwiera perspektywy terapeutyczne oparte na inhibitorach YAP i ferroptozy.
apoptoza, atrezja pęcherzykowa, atrofia urogenitalna, autofagia, autoimmunologiczne zapalenie jajników, deplecja pęcherzyków, dym tytoniowy, dziedziczenie digeniczne, ferroptoza, hormon luteinizujący, leki alkilujące, miażdżyca, nekroptoza, niekodujące RNA, oophoritis, osteoporoza, premutacja FMR1, stres oksydacyjny, wrodzona niewydolność jajników, zaburzenia chromosomalne, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzona niewydolność jajników – Diagnostyka i diagnoza
Wrodzona niewydolność jajników (Primary Ovarian Insufficiency, POI) definiowana jest jako utrata funkcji jajników przed 40. rokiem życia, manifestująca się zaburzeniami miesiączkowania (amenorrhea lub oligomenorrhea trwającymi co najmniej 3-4 miesiące) oraz objawami niedoboru estrogenów, takimi jak uderzenia gorąca, suchość pochwy i problemy z płodnością. Diagnostyka opiera się na oznaczeniu poziomu FSH, którego wartości ≥25-40 IU/L (w zależności od laboratorium) w dwóch pomiarach wykonanych w odstępie 4-6 tygodni potwierdzają rozpoznanie. Dodatkowo oznacza się LH, estradiol (typowo <50 pg/ml), prolaktynę oraz hormony tarczycy (TSH, fT4) w celu wykluczenia innych przyczyn zaburzeń miesiączkowania. Badanie ultrasonograficzne przezpochwowe pozwala ocenić rezerwę jajnikową i morfologię narządu rodnego, natomiast badania genetyczne (kariotyp, premutacja genu FMR1) i immunologiczne (przeciwciała przeciwnadnerczowe) pomagają ustalić etiologię POI. Hormon anty-Müllerowski (AMH) nie jest zalecany jako podstawowy marker diagnostyczny, lecz może wspomagać diagnostykę w przypadkach niejednoznacznych.
amenorrhea, autoimmunologiczne zapalenie jajników, choroba Addisona, dyspareunia, estradiol, funkcja tarczycy, gen FMR1, gęstość mineralna kości, hiperprolaktynemia, hipoestrogenizm, hipogonadyzm hipogonadotropowy, hormon anty-Müllerowski, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, kariotyp, niedobór estrogenów, niewydolność jajników, oligomenorrhea, pęcherzyki antralne, przeciwciała przeciwnadnerczowe, przeciwciała przeciwtarczycowe, rezerwa jajnikowa, sekwencjonowanie genetyczne, suchość pochwy, terapia hormonalna, uderzenia gorąca, USG przezpochwowe, wrodzona niewydolność jajników, wspomagany rozród, zespół łamliwego chromosomu X, zespół policystycznych jajników, zespół Turnera