białko Bak
Białko Bak (Bcl-2 homologous antagonist/killer) jest proapoptotycznym białkiem należącym do rodziny Bcl-2, które odgrywa kluczową rolę w regulacji wewnętrznej (mitochondrialnej) ścieżki apoptozy. W warunkach fizjologicznych Bak występuje w formie nieaktywnej, zakotwiczonej w błonie zewnętrznej mitochondrium.
Aktywacja białka Bak następuje w odpowiedzi na sygnały apoptotyczne, takie jak uszkodzenie DNA, stres oksydacyjny czy aktywacja receptorów śmierci. Po aktywacji Bak ulega oligomeryzacji, tworząc pory w błonie mitochondrialnej, co prowadzi do uwolnienia cytochromu c i innych czynników proapoptotycznych z przestrzeni międzybłonowej mitochondrium do cytoplazmy, inicjując kaskadę kaspaz i śmierć komórki.
Funkcja Bak jest ściśle regulowana przez inne białka z rodziny Bcl-2, w tym antyapoptotyczne białka (np. Bcl-2, Bcl-xL), które hamują jego aktywność, oraz białka „tylko-BH3” (np. Bid, Bim), które mogą promować jego aktywację. Zaburzenia ekspresji lub funkcji białka Bak są związane z różnymi stanami patologicznymi, w tym z rozwojem nowotworów (gdzie jego aktywność jest często obniżona) oraz z chorobami neurodegeneracyjnymi (gdzie może być nadmiernie aktywowane).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry nieczerniakowy – Patofizjologia i mechanizm
Nowotwory skóry niebędące czerniakiem (NMSC), w tym rak podstawnokomórkowy (BCC) i rak kolczystokomórkowy (SCC), są najczęściej diagnozowanymi nowotworami u ludzi, a ich patogeneza jest wieloczynnikowa. Kluczowym czynnikiem ryzyka jest skumulowana ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), zwłaszcza UVA (320–400 nm) i UVB (280–320 nm), które indukuje mutacje DNA, m.in. w genie supresorowym TP53, oraz prowadzi do immunosupresji i produkcji reaktywnych form tlenu (ROS). W BCC dominują mutacje w genach PTCH1 i TP53, a w SCC dodatkowo obserwuje się zmiany w CDKN2A, RAS i innych loci. Mechanizmy naprawy DNA, takie jak fotoliaza i naprawa przez wycinanie nukleotydów (NER), są istotne w przeciwdziałaniu uszkodzeniom wywołanym UV. Ponadto, zaburzenia szlaku sygnałowego Sonic Hedgehog oraz rola układu immunologicznego, zwłaszcza w kontekście immunosupresji (np. u pacjentów po przeszczepach), mają kluczowe znaczenie w karcynogenezie NMSC.
aktywność telomerazy, białko Bak, choroba Bowena, cyklooksygenaza-2, ekspozycja na promieniowanie UV, gen supresorowy TP53, gen TP53, hormon stymulujący melanocyty, karcynogeneza skóry, komórka T regulatorowa, mikrośrodowisko guza, naprawa przez wycinanie nukleotydów, naprawa uszkodzeń DNA, onkoproteina E6 i E7, pluripotencjalna komórka macierzysta, poliomawirus komórek Merkla, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UV, promieniowanie UVA i UVB, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, reaktywne formy tlenu, rogowacenie słoneczne, szlak Hedgehog, szlak sygnałowy