dimery pirymidynowe
Dimery pirymidynowe to struktury powstające w wyniku reakcji fotochemicznej między sąsiadującymi nukleotydami pirymidynowymi (tyminą lub cytozyną) w DNA pod wpływem promieniowania ultrafioletowego. Najczęściej tworzone są dimery tyminy, w których powstaje wiązanie kowalencyjne między atomami węgla w pozycji C5 i C6 sąsiadujących nukleotydów.
Powstawanie dimerów pirymidynowych prowadzi do zaburzenia struktury podwójnej helisy DNA, co blokuje procesy replikacji i transkrypcji. Jest to jedno z najważniejszych uszkodzeń DNA indukowanych przez promieniowanie UV i główna przyczyna mutagennego działania tego promieniowania, mogąca prowadzić do rozwoju nowotworów skóry.
W komórkach występują specjalne mechanizmy naprawy uszkodzeń typu dimerów pirymidynowych, przede wszystkim naprawa przez wycinanie nukleotydów (NER). Defekty w tych systemach naprawczych prowadzą do chorób genetycznych, takich jak skóra barwnikowa (xeroderma pigmentosum), charakteryzująca się ekstremalną wrażliwością na promieniowanie UV i predyspozycją do nowotworów skóry.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Płaskonabłonkowy rak skóry – Patofizjologia i mechanizm
Płaskonabłonkowy rak skóry (SCC) jest nowotworem wywodzącym się z keratynocytów naskórka, charakteryzującym się wysokim wskaźnikiem mutacji genetycznych, zwłaszcza w genie supresorowym TP53 (54-95% przypadków). Patogeneza SCC obejmuje wieloetapowy proces akumulacji mutacji w genach takich jak CDKN2A (24-45%), NOTCH1/2 (~40%), RAS (3-30%), EGFR, FAT1 (~30%) oraz TERT, prowadzący do zaburzeń kluczowych szlaków sygnałowych (RAS/RAF/MEK/ERK, PI3K/AKT/mTOR, Notch, STAT3, Sonic Hedgehog). Promieniowanie UV, zwłaszcza UVB, jest głównym czynnikiem etiologicznym, indukującym charakterystyczne mutacje DNA (CC→TT, C→T w 58% przypadków) oraz stres oksydacyjny i hamowanie apoptozy. Proces kancerogenezy rozpoczyna się od zmian prekursorowych (rogowacenie słoneczne, choroba Bowena), a ryzyko progresji do inwazyjnego SCC wynosi od 0,025% do 20%. Epigenetyczne mechanizmy, takie jak hipermetylacja promotorów genów supresorowych (np. CDKN2A w 40% przypadków), oraz infekcja wirusem HPV (szczególnie typy beta) również odgrywają istotną rolę w rozwoju SCC, zwłaszcza u pacjentów immunosupresyjnych.
albinizm, angiogeneza, apoptoza, białko p53, błona podstawna, choroba Bowena, dimery pirymidynowe, gen supresorowy TP53, hipermetylacja DNA, immunosupresja, keratynocyty naskórka, komórki macierzyste nowotworowe, liszaj płaski, liszaj twardzinowy, macierz pozakomórkowa, metylotransferaza DNA, mikrośrodowisko nowotworowe, mutacja genowa, płaskonabłonkowy rak skóry, promieniowanie UV, reaktywne formy tlenu, rogowacenie słoneczne, stres oksydacyjny, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Raf/Mek/Erk, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, transformacja złośliwa, wirus HPV, xeroderma pigmentosum