Rak skóry nieczerniakowy
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Nieczerniakowy rak skóry (NMSC), obejmujący głównie raka podstawnokomórkowego (BCC) i kolczystokomórkowego (SCC), charakteryzuje się bardzo dobrym rokowaniem przy wczesnym wykryciu i leczeniu. 5-letnia względna przeżywalność wynosi 100% dla BCC oraz 95% dla SCC. Jednakże, w przypadku zaawansowanych postaci, zwłaszcza przerzutowego BCC, mediana przeżycia wynosi od 8 do 14 miesięcy do 3,6 lat, a 5-letnie przeżycie spada do 10%. Czynniki prognostyczne wpływające na rokowanie obejmują typ histologiczny, stopień zróżnicowania, obecność inwazji okołonerwowej, stan układu odpornościowego, głębokość nacieku, obecność przerzutów odległych, wiek pacjenta (powyżej 66 lat), płeć męską, stan cywilny oraz stadium zaawansowania (III). Leczenie chirurgiczne znacząco poprawia rokowanie, zmniejszając ryzyko śmiertelności (współczynnik ryzyka 0,318; P≤0,05).
- Prognozy i przeżywalność w nieczerniakowym raku skóry
- Czynniki prognostyczne w NMSC
- Wznowa choroby
- Stopień zróżnicowania nowotworu
- Naciekanie nerwów
- Stan układu odpornościowego
- Głębokość nacieku i rozprzestrzenienie się nowotworu
- Czynniki demograficzne i indywidualne
- Nowoczesne podejście do leczenia zaawansowanego NMSC i jego wpływ na rokowanie
- Przewidywanie rokowania i przeżywalności
- Podsumowanie czynników prognostycznych w NMSC
Prognozy i przeżywalność w nieczerniakowym raku skóry
Nieczerniakowy rak skóry (NMSC) jest najczęstszym nowotworem złośliwym skóry, obejmującym przede wszystkim raka podstawnokomórkowego (BCC) i raka kolczystokomórkowego (SCC). Rokowanie w przypadku tych nowotworów jest zwykle bardzo dobre, jednak zależy od wielu czynników prognostycznych, które mogą znacząco wpływać na przebieg choroby i jej wynik leczenia.12
Statystyki przeżywalności dla NMSC są imponujące. 5-letnia względna przeżywalność dla raka podstawnokomórkowego wynosi 100%, co oznacza, że osoby z rozpoznanym BCC mają takie same szanse na przeżycie co najmniej 5 lat od diagnozy jak osoby w populacji ogólnej. W przypadku raka kolczystokomórkowego (SCC) 5-letnie względne przeżycie jest nieznacznie niższe i wynosi 95%.3 Tak dobre wyniki są przede wszystkim związane z wczesnym wykrywaniem i skutecznym leczeniem tych nowotworów.
Mimo że nieczerniakowy rak skóry ma bardzo niskie wskaźniki śmiertelności, to jego wysoka częstość występowania sprawia, że potencjalny związek z późniejszą śmiertelnością z innych przyczyn staje się istotny z perspektywy zdrowia publicznego.4 Według danych, ogólny współczynnik przeżycia 3-letniego wynosi 51,4%, a 5-letniego 33,8%, przy czym 30,4% pacjentów umiera w okresie obserwacji.5
Różnice między BCC i SCC w rokowaniu
Istnieją wyraźne różnice w rokowaniu między rakiem podstawnokomórkowym a kolczystokomórkowym. Badania systematyczne wykazały, że historia SCC wiąże się ze znacznie zwiększonym ryzykiem śmiertelności z wszystkich przyczyn (współczynniki śmiertelności 1,25 i 1,30), podczas gdy nie zaobserwowano zwiększonego ryzyka u pacjentów z historią BCC (współczynniki 0,96 i 0,97).6
W przypadku śmiertelności związanej z nowotworem, związek był silniejszy dla SCC (współczynnik śmiertelności 2,17) niż dla BCC (współczynnik śmiertelności 1,15). Aktualne dowody sugerujące, że SCC może być związany ze zwiększonymi wskaźnikami śmiertelności, są intrygujące, a znaczenie tych związków dla zdrowia publicznego podkreśla wysoka częstość występowania SCC.7
Rokowanie w zaawansowanym NMSC
Chociaż NMSC jest zwykle wyleczalny poprzez wycięcie chirurgiczne, w rzadkich przypadkach może rozwinąć się do postaci miejscowo zaawansowanej i przerzutowej.8 W takich sytuacjach rokowanie jest znacznie gorsze.
Zaawansowany BCC występuje rzadko (mniej niż 1% przypadków), ale jest bardzo trudny w leczeniu. Rokowanie w przypadku przerzutowego BCC jest bardzo złe, z medianą przeżycia wynoszącą od 8-14 miesięcy do 3,6 lat i wskaźnikiem 5-letniego przeżycia wynoszącym zaledwie 10%.910
W przypadku SCC, chociaż większość pacjentów z pierwotnym nowotworem skóry ma bardzo dobre rokowanie, pacjenci z bardziej zaawansowaną chorobą mogą mieć gorsze wyniki. Według szacunków, w 2012 roku z powodu skórnego SCC zmarło od 3932 do 8791 Amerykanów. Kilka dużych europejskich badań populacyjnych wskazuje na względne 5-letnie przeżycie wynoszące 93,6% w Niemczech i od 75% do 98% w Norwegii, przy czym 5-letnie przeżycie w zaawansowanym SCC może wynosić zaledwie 51%.11
Czynniki prognostyczne w NMSC
Na rokowanie w przypadku nieczerniakowego raka skóry wpływa wiele czynników. Poniżej przedstawiono najważniejsze z nich:
Wznowa choroby
NMSC, który nawraca po leczeniu, ma mniej korzystne rokowanie niż NMSC wykryty po raz pierwszy.12 Wskaźniki 5-letniej wznowy po leczeniu pierwotnego BCC wynoszą 1% dla chirurgii mikrograficznej Mohsa (MMS), 7,5% dla krioterapii, 7,7% dla elektrodestrukcji i łyżeczkowania (EDC), 8,7% dla radioterapii i 10,1% dla wycięcia chirurgicznego.13
Stopień zróżnicowania nowotworu
Nieczerniakowe raki skóry o niskim stopniu złośliwości (dobrze zróżnicowane) mają lepsze rokowanie niż raki o wysokim stopniu złośliwości (słabo zróżnicowane).14
Naciekanie nerwów
NMSC, który wrósł w nerwy lub wokół nich (inwazja okołonerwowa), ma mniej korzystne rokowanie.15
Stan układu odpornościowego
Osoby z NMSC i osłabionym układem odpornościowym mają gorsze rokowanie niż osoby bez osłabionego układu odpornościowego.16
Głębokość nacieku i rozprzestrzenienie się nowotworu
NMSC, który wrósł głębiej w skórę lub rozprzestrzenił się na pobliskie tkanki i struktury, ma mniej korzystne rokowanie.17 Rak, który rozprzestrzenił się do dalszych części ciała (przerzuty odległe), ma bardzo złe rokowanie.18
Czynniki demograficzne i indywidualne
Badania wykazały, że wiek, pochodzenie etniczne, stan cywilny i historia chirurgiczna były związane z przeżyciem chorych na złośliwy raka skóry.19 Czynnikami ryzyka krótkiego całkowitego przeżycia są: biała rasa, wiek powyżej 66 lat, stan wolny, region Równin Północnych, płeć męska, stadium III, inne nowotwory niepochodzące z nabłonka skóry i brak leczenia chirurgicznego (P≤0,05).20
Współczynnik ryzyka dla osób, które przeszły zabieg chirurgiczny, był 0,318 razy niższy niż u tych, którzy nie mieli zabiegu, co wskazuje, że operacja jest czynnikiem ochronnym.21
Nowoczesne podejście do leczenia zaawansowanego NMSC i jego wpływ na rokowanie
Zaawansowany NMSC może wymagać leczenia systemowego, jeśli operacja i radioterapia nie są możliwe.22 Ze względu na wysokie obciążenie mutacjami NMSC, zbadano zastosowanie immunoterapii, a dwa przeciwciała anty-PD-1, cemiplimab i pembrolizumab, zostały zatwierdzone do leczenia zaawansowanego CSCC, którego nie można wyleczyć za pomocą operacji lub radioterapii.23
Oba wykazały trwałe odpowiedzi z dobrą tolerancją u pacjentów w badaniach II fazy, a terapia anty-PD-1 jest obecnie standardem opieki w miejscowo zaawansowanym i przerzutowym CSCC.2425
Blokada PD-1 jest również zatwierdzona jako terapia drugiej linii w zaawansowanym BCC, z częstymi i trwałymi odpowiedziami po niepowodzeniu terapii inhibitorami szlaku hedgehog.26 Cemiplimab jest również standardowym podejściem ratunkowym u pacjentów z BCC, z częstymi i trwałymi odpowiedziami po niepowodzeniu terapii inhibitorami szlaku hedgehog.27
Przewidywanie rokowania i przeżywalności
Rokowanie jest najlepszym szacunkiem lekarza, w jaki sposób nowotwór wpłynie na pacjenta i jak zareaguje na leczenie. Przewidywanie rokowania może być trudne i powinno być dokonywane przez lekarza, który najlepiej zna stan zdrowia pacjenta.28
Ważne jest, aby pamiętać, że rokowanie określa, co jest prawdopodobne lub możliwe. Nie jest to przewidywanie tego, co na pewno się wydarzy. Żaden lekarz nie może być w pełni pewny co do wyniku.29
Nieczerniakowy rak skóry jest bardzo powszechny, a niewiele osób umiera z jego powodu. Jednak może on nawrócić i wymagać dodatkowego leczenia. Możliwe jest również rozwinięcie innego raka skóry w innym miejscu.30
Każdego roku diagnozuje się ponad 3 miliony przypadków nieczerniakowego raka skóry, a około 3500 osób umiera z powodu tego nowotworu rocznie.31
Narzędzia prognostyczne
Nomogramy okazały się skutecznymi narzędziami do przewidywania rokowania przeżycia.32 Nomogram, który wykazał dużą dokładność i spójność, wyselekcjonował kilka zmiennych związanych z przeżyciem raka skóry: wiek, pochodzenie etniczne, stan cywilny i historię chirurgiczną. Wykazano, że nomogram jest skutecznym narzędziem do przewidywania rokowania.33
Podsumowanie czynników prognostycznych w NMSC
| Czynnik prognostyczny | Wpływ na rokowanie |
|---|---|
| Typ histologiczny | BCC ma lepsze rokowanie (5-letnie przeżycie 100%) niż SCC (5-letnie przeżycie 95%) |
| Wznowa po leczeniu | Gorsze rokowanie niż w przypadku pierwotnego nowotworu |
| Stopień zróżnicowania | Nowotwory o niskim stopniu złośliwości mają lepsze rokowanie |
| Naciekanie okołonerwowe | Gorsze rokowanie przy obecności inwazji okołonerwowej |
| Stan układu odpornościowego | Gorsze rokowanie u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym |
| Głębokość nacieku | Głębszy naciek wiąże się z gorszym rokowaniem |
| Przerzuty odległe | Bardzo złe rokowanie w przypadku przerzutów odległych |
| Wiek | Gorsze rokowanie u osób powyżej 66 roku życia |
| Płeć | Gorsze rokowanie u mężczyzn |
| Stan cywilny | Gorsze rokowanie u osób stanu wolnego |
| Leczenie chirurgiczne | Lepsze rokowanie u pacjentów poddanych leczeniu chirurgicznemu |
| Stadium zaawansowania | Gorsze rokowanie w wyższych stadiach zaawansowania (III) |
Chociaż liczba NMSC jest oszałamiająca, zarówno BCC, jak i SCC mają wskaźnik wyleczalności powyżej 95%, jeśli zostaną wcześnie wykryte i leczone.34 To podkreśla znaczenie wczesnej diagnostyki i odpowiedniego leczenia w poprawie rokowania dla pacjentów z tym powszechnym nowotworem skóry.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.