Choroba bowena
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Choroba Bowena, będąca rakiem kolczystokomórkowym in situ, charakteryzuje się korzystnym rokowaniem przy odpowiednim leczeniu, jednak istotne jest uwzględnienie ryzyka progresji do inwazyjnego SCC, które wynosi 3-5% dla zmian pozagenitalnych oraz około 10% dla zmian w okolicach narządów płciowych (erytroplazja Queyrata). Spośród przypadków transformujących się do inwazyjnego SCC, około jedna trzecia może dawać przerzuty, co stanowi poważne powikłanie. Choroba Bowena nie jest obecnie uznawana za stan paranowotworowy, gdyż najnowsze badania, w tym meta-analiza i duże badanie kohortowe, nie wykazały istotnego związku z nowotworami wewnętrznymi. Ryzyko nawrotu choroby wynosi około 10%, co wymaga regularnej kontroli pooperacyjnej i ewentualnego wdrożenia dodatkowego leczenia w przypadku nawrotu.
Choroba Bowena (Bowen’s disease) – Rokowanie i przewidywanie wyników leczenia
Choroba Bowena, czyli rak kolczystokomórkowy in situ (squamous cell carcinoma in situ), charakteryzuje się generalnie korzystnym rokowaniem dla pacjentów. Większość przypadków przy odpowiednim leczeniu ma dobre prognozy, jednak konieczne jest uwzględnienie kilku istotnych czynników rokowniczych, które wpływają na przebieg choroby i potencjalne ryzyko progresji do bardziej zaawansowanych postaci nowotworowych.12
Ryzyko progresji do raka inwazyjnego
Choroba Bowena wiąże się z określonym ryzykiem progresji do inwazyjnego raka kolczystokomórkowego (SCC). Większość badań wskazuje, że ryzyko to wynosi od 3% do 5% w przypadku zmian pozagenitalnych. Natomiast w przypadku zmian zlokalizowanych w okolicach narządów płciowych (erytroplazja Queyrata) ryzyko progresji jest wyższe i wynosi około 10%.12
Według retrospektywnych badań, spośród przypadków choroby Bowena, które ulegają transformacji do inwazyjnego SCC, około jedna trzecia może dawać przerzuty, co stanowi poważne powikłanie rokownicze. Należy jednak zaznaczyć, że badania te mogą zawierać różne potencjalne błędy metodologiczne.1
Związek z nowotworami wewnętrznymi
Przez wiele lat panowała kontrowersja dotycząca potencjalnego związku choroby Bowena z występowaniem nowotworów wewnętrznych. Wczesne publikacje sugerowały taką zależność w 15-70% przypadków. Niektóre późniejsze badania potwierdzały związek między nowotworami wewnętrznymi a chorobą Bowena związaną z ekspozycją na arsen, ale nie w przypadkach o innej etiologii.1
Istotnych dowodów dostarczyła meta-analiza 12 badań z 1989 roku, która nie wykazała znaczącej korelacji. Najnowsze populacyjne badanie kohortowe przeprowadzone na 1147 pacjentach z chorobą Bowena w Danii również nie wykazało statystycznie istotnego zwiększonego ryzyka nowotworów wewnętrznych. Obecnie choroba Bowena nie jest uznawana za stan paranowotworowy.1
Ryzyko nawrotu choroby
Niezależnie od zastosowanej metody leczenia, ryzyko nawrotu choroby Bowena wynosi około 10%. Z tego powodu zalecana jest regularna kontrola pooperacyjna dostosowana do indywidualnego ryzyka pacjenta. W przypadku stwierdzenia nawrotu konieczne może być wdrożenie dodatkowego leczenia.23
Większość pacjentów, którzy zostali skutecznie wyleczeni z choroby Bowena, nie ma zwiększonego ryzyka rozwoju raka skóry w przyszłości, co stanowi bardzo dobry prognostyk długoterminowy.3
Wyniki leczenia w zależności od zastosowanej metody terapeutycznej
Wybór metody leczenia ma istotny wpływ na rokowanie w chorobie Bowena. Do dyspozycji lekarzy pozostaje kilka głównych opcji terapeutycznych, których skuteczność jest porównywalna, jednak różnią się one wskazaniami w zależności od lokalizacji i charakterystyki zmian:2
- Chirurgiczne wycięcie – stanowi jedną ze standardowych metod leczenia, szczególnie dla małych, pojedynczych zmian oraz zmian zlokalizowanych na palcach i w okolicy okołoodbytniczej2
- Miejscowe stosowanie imikwimodu w kremie 5% – stanowi efektywną alternatywę, szczególnie w przypadkach i lokalizacjach, które nie kwalifikują się do leczenia chirurgicznego2
- Terapia fotodynamiczna (PDT) – metoda o wysokiej skuteczności i dobrych wynikach kosmetycznych2
- Radioterapia (RT) – efektywna opcja terapeutyczna, przy czym lokalne nawroty wydają się być jednakowo niskie u pacjentów leczonych schematami wysokiej i niskiej dawki. Zaleca się unikanie schematów hipofrakcjonowanych (dawka na frakcję ≥4 Gy) w lokalizacjach na kończynach, aby zmniejszyć ryzyko toksyczności 4 stopnia4
Czynniki wpływające na wybór metody leczenia i rokowanie
Nie istnieje jedna uniwersalna metoda leczenia odpowiednia dla wszystkich pacjentów z chorobą Bowena. Wybór terapii powinien być podyktowany następującymi czynnikami, które również wpływają na końcowe rokowanie:2
- Skuteczność metody w odniesieniu do konkretnego przypadku choroby Bowena
- Lokalizacja i rozmiar zmiany – zmiany w okolicach genitalnych mają gorsze rokowanie
- Liczba zmian – mnogość zmian może utrudniać leczenie i wpływać na jego skuteczność
- Dostępność danej metody terapeutycznej w ośrodku leczniczym
- Doświadczenie lekarza w stosowaniu określonej metody leczenia
- Czynniki związane z pacjentem – wiek, status immunologiczny, stosowane jednocześnie leki, choroby współistniejące oraz poziom współpracy
- Efekt kosmetyczny po zastosowanym leczeniu
- Preferencje pacjenta odnośnie metody leczenia
Biorąc pod uwagę opisane 10% ryzyko nawrotu dla większości metod leczenia, zalecana jest dalsza obserwacja pacjenta dostosowana do indywidualnego poziomu ryzyka.23
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.
Materiały źródłowe
- #1 Bowen Disease: Practice Essentials, Pathophysiology, Etiologyhttps://emedicine.medscape.com/article/1100113-overview
The prognosis for Bowen disease is favorable. The majority of studies report a risk of progression to invasive SCC at 3-5%. According to a retrospective case series with multiple potential biases, of those that become invasive SCC, one third may metastasize. The risk of invasive carcinoma is estimated to be higher for genital Bowen disease or erythroplasia of Queyrat at 10%. […] Much controversy surrounds whether Bowen disease is associated with internal malignancies. Many early papers reported such an association in 15-70% of cases. Some later reports supported an association of internal malignancies with Bowen disease that was associated with arsenic ingestion but not with Bowen disease from other causes. In 1989, a meta-analysis of 12 studies showed no significant association. The most recent population-based cohort study of 1147 Bowen disease patients in Denmark demonstrated no statistically significant increased risk of internal cancers. Currently, Bowen disease is not believed to be a paraneoplastic condition.
- #2 Bowenâs disease â a review of newer treatment optionshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2621408/
Bowens disease (squamous cell carcinoma in situ) has a 3%5% risk to develop into invasive squamous cell carcinoma. […] The risk of progression into an invasive carcinoma is 3% to 5% in extragenital lesions and about 10% in genital lesions (Kao 1986; Cox et al 1999). […] In conclusion surgical excision of BD is one of the standard treatments especially for small and single, digital and perianal BD. […] In conclusion topical imiquimod 5% cream is an effective alternative treatment option for patients and body sites that are unsuitable for other treatments like surgery. […] In summary topical PDT in the treatment of BD is a therapy option with high efficacy and good cosmetic outcome. […] Thus there is no single definite right way for all patients with BD, the choice of treatment should be guided by its efficacy, location and size of BD, number of lesions, availability of the therapy, the clinicians expertise, patient factors (age, immune status, concomitant medication, comorbidities and compliance), cosmetic outcome and the patients preference. In consideration of a 10% recurrence rate for most treatment options a risk-adapted follow-up is recommended.
- #3 Azthena logo with the word Azthenahttps://www.news-medical.net/health/Bowens-Disease-Squamous-Cell-Carcinoma-in-Situ.aspx
There are multiple treatment procedures for Bowen’s disease; however, the chances of recurrence are approximately one in ten. Hence, a routine follow-up is required to check for signs of reappearance. Additional treatment may be suggested if this recurrence happens. […] The prognosis of people with Bowen’s skin condition is generally good. The majority of people who are treated and completely recovered from Bowen’s disease do not have any chances of developing a skin cancer.
- #4https://experts.mcmaster.ca/display/publication1521875
PURPOSE: To assess the clinical outcome in the radiation therapy (RT) of squamous carcinoma in situ of the skin (Bowen’s disease). […] CONCLUSIONS: Radiation therapy is an effective treatment option for Bowen’s disease of the skin. Local recurrences seem to be equally low in patients treated with high- and low-dose regimens. Avoiding hypofractionated regimens (dose per fraction 4 Gy) in extremity locations might reduce the risk of Grade 4 toxicity.