organomegalia
Organomegalia to termin medyczny oznaczający nieprawidłowe powiększenie narządów wewnętrznych. W praktyce klinicznej najczęściej odnosi się do powiększenia wątroby (hepatomegalia), śledziony (splenomegalia), serca (kardiomegalia) lub nerek (nefromegalia), choć może dotyczyć również innych narządów.
Powiększenie narządów może być objawem wielu różnych schorzeń, w tym infekcji, chorób metabolicznych, nowotworów, chorób autoimmunologicznych czy zastoju krwi żylnej. Diagnostyka organomegalii obejmuje badania obrazowe (USG, TK, MRI), badania laboratoryjne oraz niekiedy biopsję, zależnie od podejrzewanej przyczyny i zajętego narządu.
Organomegalia może przebiegać bezobjawowo lub powodować dolegliwości wynikające z ucisku na sąsiednie struktury anatomiczne. Jej wykrycie stanowi istotny element badania fizykalnego i często wymaga dalszej diagnostyki różnicowej. Leczenie zawsze ukierunkowane jest na przyczynę podstawową wywołującą powiększenie narządu.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Choroba castlemana – Diagnostyka i diagnoza
Choroba Castlemana (CD) to rzadkie limfoproliferacyjne schorzenie o niejasnej etiologii, wymagające kompleksowej diagnostyki obejmującej badania kliniczne, obrazowe, laboratoryjne oraz histopatologiczne. Kluczowym badaniem jest biopsja wycinająca węzła chłonnego, umożliwiająca ocenę charakterystycznej architektury węzła, niezbędnej do rozpoznania. Diagnostyka różnicowa obejmuje wykluczenie chłoniaków, chorób autoimmunologicznych (np. toczeń rumieniowaty, choroba IgG4-zależna) oraz infekcji (HIV, HHV-8, EBV). Badania obrazowe (CT, PET, MRI, USG) pozwalają na ocenę rozległości i typu choroby (unicentryczna vs. multicentryczna). Typowe parametry laboratoryjne to m.in. podwyższone CRP, OB, niedokrwistość, trombocytopenia lub trombocytoza, hipergammaglobulinemia, hipoalbuminemia oraz często podwyższone stężenie IL-6, szczególnie w MCD. W 2017 roku wprowadzono międzynarodowe kryteria diagnostyczne dla idiopatycznej wieloogniskowej choroby Castlemana (iMCD), wymagające obecności charakterystycznych cech histopatologicznych i powiększonych węzłów chłonnych ≥1 cm w co najmniej dwóch stacjach, a także spełnienia kryteriów klinicznych i laboratoryjnych.
badanie ultrasonograficzne, białko C-reaktywne, biopsja węzła chłonnego, biopsja wycinająca, chłoniak, choroba Castlemana, choroba IgG4-zależna, cytokiny prozapalne, hepatomegalia, HHV-8, hipergammaglobulinemia, hipoalbuminemia, idiopatyczna wieloogniskowa choroba Castlemana, interleukina-6, kiła, małopłytkowość, mononukleoza zakaźna, morfologia krwi, nadpłytkowość, niedokrwistość, OB, organomegalia, pozytonowa tomografia emisyjna, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, schorzenie limfoproliferacyjne, splenomegalia, szpiczak mnogi, toczeń rumieniowaty układowy, tomografia komputerowa, trombocytopenia, trombocytoza, unicentryczna choroba Castlemana, wieloogniskowa choroba Castlemana, włóknienie szpiku, wodobrzusze, zakażenie EBV, zakażenie HIV, zespół POEMS, zespół TAFRO - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół poems – Objawy
Zespół POEMS to rzadkie paranowotworowe schorzenie związane z klonalną proliferacją komórek plazmatycznych, charakteryzujące się polineuropatią obwodową (obowiązkowe kryterium), obecnością białka monoklonalnego (zwykle łańcuch lekkiego lambda), organomegalią, endokrynopatią oraz zmianami skórnymi. Polineuropatia ma charakter symetryczny, dystalny, z dominującym osłabieniem poniżej kostek i w mięśniach wewnętrznych dłoni, co odróżnia ją od CIDP. Organomegalia dotyczy około 50% pacjentów i obejmuje hepatomegalię, splenomegalię oraz limfadenopatię. Endokrynopatie występują u 84% chorych, najczęściej hipogonadyzm, niedoczynność tarczycy, cukrzyca i niewydolność nadnerczy. Zmiany skórne, obecne u 70-100% pacjentów, obejmują hiperpigmentację (46-93%), naczyniaki, akrocyjanozę (19%), hipertrichozę (26-74%), stwardnienie skóry (5-43%) oraz palce pałeczkowate (5-49%). Dodatkowo często występują objawy PEST: papilledema (≥33%), przewodnienie pozanaczyniowe (obrzęki, wysięki opłucnowe 3-43%, wodobrzusze 7-54%, wysięk osierdziowy 1-64%), osteosklerotyczne zmiany kostne oraz trombocytoza i erytrocytoza. Podwyższony VEGF odgrywa kluczową rolę w patogenezie choroby.
akrocyjanoza, białko monoklonalne, CIDP, DLCO, dysautonomia, endokrynopatia, erytrocytoza, ginekomastia, hepatomegalia, hiperpigmentacja, hipertrichoza, hipogonadyzm, kserostomia, leukonychia, limfadenopatia, naczyniak, naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu, nadciśnienie płucne, nerw czuciowy, neuropatia, niedoczynność tarczycy, niewydolność nadnerczy, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, organomegalia, policytemia, polineuropatia, polineuropatia obwodowa, przewlekła zapalna demielinizacyjna polineuropatia, splenomegalia, trombocytoza, VEGF, wodobrzusze, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zdolność dyfuzyjna płuc, zespół POEMS, zmiana osteosklerotyczna, zmiana skórna - Leksykon leków
Przedawkowanie – Vitaminum A Medana 50000 j.m./ml
Przedawkowanie witaminy A, zwłaszcza w formie retynolu palmitynianu zawartego w preparacie Vitaminum A Medana (50 000 IU/ml, 1 670 IU/kropla), może prowadzić do poważnych objawów toksycznych, które różnią się w zależności od charakteru zatrucia – ostrego lub przewlekłego. Ostre zatrucie, szczególnie u dzieci, objawia się gwałtownym wzrostem ciśnienia śródczaszkowego, wymiotami oraz ryzykiem poważnych powikłań neurologicznych. Przewlekłe zatrucie manifestuje się szerokim spektrum objawów obejmujących układ nerwowy (bóle głowy, nadmierna pobudliwość, wodogłowie), pokarmowy (utrata łaknienia, powiększenie wątroby), krwiotwórczy (niedokrwistość hipoplastyczna, leukopenia, powiększenie śledziony), kostny (podokostnowe zgrubienie, bóle kostne, przedwczesne kostnienie nasad kości długich u dzieci) oraz zmiany skórne (łysienie, pękanie warg).
ból głowy, ból kostny, ciśnienie śródczaszkowe, diplopia, kostnienie nasad kości długich, leukopenia, łysienie, niedokrwistość hipoplastyczna, organomegalia, ostre zatrucie witaminą A, pękanie warg, pobudliwość, powiększenie wątroby, przewlekłe zatrucie witaminą A, retynol palmitynian, splenomegalia, utrata łaknienia, wodogłowie, wymioty, zgrubienie podokostnowe - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba castlemana – Epidemiologia
Choroba Castlemana (CD) to rzadkie zaburzenie limfoproliferacyjne o nieznanej etiologii, dzielące się na jednośrodkową (UCD) i wieloośrodkową (MCD) postać, z podtypami HHV-8+MCD oraz idiopatyczną (iMCD). W USA roczna zapadalność wynosi około 4300-5200 przypadków, z UCD stanowiącą 75% (16/milion osobolat) i MCD 25% (w tym iMCD 3,1-5/milion osobolat). Mediana wieku zachorowania różni się w zależności od podtypu: 30-35 lat dla UCD, 36-40 lat dla HHV-8+MCD u pacjentów HIV+, oraz około 50 lat dla iMCD. Choroba występuje globalnie, jednak dane epidemiologiczne poza USA są ograniczone, zwłaszcza w krajach o niskim i średnim dochodzie, gdzie MCD jest często niedodiagnozowana, szczególnie w Afryce Subsaharyjskiej, mimo wysokiego rozpowszechnienia HIV i KSHV. Czynniki ryzyka dla HHV-8+MCD obejmują zakażenie HIV, starszy wiek, brak terapii antyretrowirusowej (ART) oraz pochodzenie etniczne inne niż białe, natomiast dla iMCD i UCD nie zidentyfikowano specyficznych czynników ryzyka.
badanie obrazowe, chłoniak nieziarniczy, choroba Castlemana, dializa, immunohistochemia, kortykosteroid, mięsak Kaposiego, organomegalia, szlak mTOR, terapia anty-IL-6, terapia antyretrowirusowa, tomografia komputerowa, trombocytopenia, wentylacja mechaniczna, wirus mięsaka Kaposiego, wodobrzusze, zaburzenie limfoproliferacyjne, zakażenie HIV - Leksykon chorób i schorzeń
Mastocytoza układowa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Mastocytoza układowa (SM) to choroba charakteryzująca się patologiczny nagromadzeniem nieprawidłowych mastocytów w narządach wewnętrznych, często związana z mutacjami genu KIT. Klasyfikacja SM dzieli ją na warianty niezaawansowane (BMM, ISM, SSM) oraz zaawansowane (ASM, SM-AHN, MCL), co istotnie wpływa na rokowanie. Mediana przeżycia w ISM wynosi około 198 miesięcy, natomiast w ASM spada do 41 miesięcy, a w MCL do zaledwie 2 miesięcy. Pacjenci z ISM mają zachowaną funkcję narządów i przeżycie porównywalne z populacją ogólną, choć ryzyko progresji choroby wynosi od 3% do 9,4% w zależności od podtypu. Czynniki prognostyczne obejmują obecność mutacji KIT D816V w wielu liniach komórkowych, stężenie β2-mikroglobuliny, a także parametry laboratoryjne takie jak anemia (Hb ≤10,0 g/dl), małopłytkowość (≤150 000/µL), hipoalbuminemia (≤3,5 g/dL) oraz podwyższona dehydrogenaza mleczanowa i obecność blastów szpiku (≥5%).
agresywna mastocytoza układowa, anafilaksja, anemia, białaczka z komórek tucznych, całkowite przeżycie, dehydrogenaza mleczanowa, dysfunkcja narządów, hipoalbuminemia, indolentna mastocytoza układowa, limfadenopatia, małopłytkowość, mastocyt, mastocytoza skórna, mastocytoza układowa, mastocytoza układowa z nowotworem hematologicznym, mutacja genu KIT, mutacja KIT D816V, nowotwór mieloproliferacyjny, organomegalia, przeżycie wolne od zdarzeń, sekwencjonowanie nowej generacji, stratyfikacja leczenia, tląca się mastocytoza układowa, uszkodzenie narządów, β2-mikroglobulina - Leksykon substancji czynnych
Hydroksyetyloskrobia – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Hydroksyetyloskrobia (HES) w stężeniu 60 mg/ml (6%) stosowana w preparacie Tetraspan wykazuje istotne zmiany patologiczne w badaniach toksykologicznych na zwierzętach, zwłaszcza przy wielokrotnym podawaniu w warunkach hiperwolemii. Obserwowane efekty obejmują krwawienia, rozległą histiocytozę z nagromadzeniem piankopodobnych histiocytów i makrofagów, organomegalię (wzrost masy wątroby, nerek i śledziony), infiltrację tłuszczu, wakuolizację komórek oraz podwyższone poziomy enzymów wątrobowych AlAT i AspAT. Mechanizmy tych zmian mogą być związane z hemodylucją, zwiększonym obciążeniem układu krążenia oraz akumulacją cząsteczek HES w komórkach fagocytujących. Parametry fizykochemiczne preparatu, takie jak stopień podstawienia 0,42, średnia masa cząsteczkowa około 130 000 Da, pH 5,6-6,4 oraz teoretyczna osmolarność 296 mOsmol/l, wpływają na farmakokinetykę, farmakodynamikę oraz biokompatybilność produktu.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, biokompatybilność, działanie przeciwkrzepliwe, działanie teratogenne, hemodylucja, hiperwolemia, histiocytoza, hydroksyetyloskrobia, komórka Kupffera, komórki fagocytujące, krzepnięcie krwi, organomegalia, potencjał genotoksyczny, preparat krwiozastępczy, właściwości farmakodynamiczne, właściwości farmakokinetyczne, właściwości onkotyczne, zaburzenie osmotyczne - Leksykon substancji czynnych
Somatropina – Przedawkowanie
Somatropina, rekombinowany hormon wzrostu produkowany w Escherichia coli, stosowany jest w terapii zaburzeń wzrastania, jednak jej przedawkowanie niesie ryzyko poważnych zaburzeń metabolicznych i klinicznych. Ostre przedawkowanie charakteryzuje się dwufazowym przebiegiem glikemii: początkową hipoglikemią, często bezobjawową, z obniżeniem stężenia glukozy we krwi, a następnie przejściową hiperglikemią, która może prowadzić do polidypsji, poliurii i pogorszenia kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą. Monitorowanie glikemii jest kluczowe, nawet przy braku objawów klinicznych hipoglikemii. Długotrwałe przedawkowanie somatropiny powoduje objawy przypominające akromegalię, takie jak organomegalia (kardiomegalia, hepatomegalia, splenomegalia), przerost tkanek miękkich, insulinooporność, hiperlipidemie, zaburzenia kostno-stawowe oraz powikłania sercowo-naczyniowe, w tym nadciśnienie tętnicze i przerost lewej komory serca.
akromegalia, bezdech senny, Escherichia coli, hepatomegalia, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipoglikemia, hormon wzrostu rekombinowany, insulinooporność, jednostka międzynarodowa, kardiomegalia, nadciśnienie tętnicze, nietolerancja glukozy, organomegalia, preparat somatropiny, przerost lewej komory serca, rekombinacja DNA, retencja płynów, splenomegalia, stężenie glukozy, zaburzenie wzrastania, zespół cieśni nadgarstka - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka tyfoidowa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Gorączka tyfoidowa, wywołana przez Salmonella typhi, manifestuje się wysoką gorączką, osłabieniem, bólami głowy oraz objawami żołądkowo-jelitowymi. Podstawą leczenia jest antybiotykoterapia, z zastosowaniem fluorochinolonów (ciprofloksacyna, lewofloksacyna, ofloksacyna), cefalosporyn III generacji (ceftriakson, cefotaksym, cefiksym), azytromycyny oraz karbapenemów, dostosowana do oporności szczepu i miejsca zakażenia. Leczenie ambulatoryjne jest możliwe u pacjentów z niepowikłaną postacią choroby, natomiast ciężkie przypadki wymagają hospitalizacji, dożylnego podawania leków, intensywnej terapii płynowej i monitorowania parametrów życiowych. Kluczowe jest pełne ukończenie kuracji antybiotykowej, aby zapobiec nawrotom i rozwojowi oporności. Wspomagająco stosuje się nawadnianie, leczenie przeciwgorączkowe, dietę łatwostrawną oraz odpowiedni odpoczynek.
antybiotykoterapia, azytromycyna, bilans płynów, ból głowy, cefalosporyny trzeciej generacji, choroby zakaźne, dochodzenie epidemiologiczne, działanie niepożądane leku, fluorochinolony, gorączka tyfoidowa, hipertermia, izolacja kontaktowa, karbapenemy, krwawienie z przewodu pokarmowego, leki przeciwgorączkowe, nadzór epidemiologiczny, nawrót choroby, nosicielstwo przewlekłe, objawy żołądkowo-jelitowe, odleżyny, odwodnienie, organomegalia, pęcherzyk żółciowy, perforacja jelit, powikłania pozajelitowe, ryzyko zakażenia, Salmonella typhi, szczepionka koniugowana, wysoka gorączka, zaburzenia odżywiania - Leksykon chorób i schorzeń
Mastocytoza układowa – Diagnostyka i diagnoza
Mastocytoza układowa (MU) to rzadka choroba hematologiczna charakteryzująca się klonalnym namnażaniem mastocytów w narządach pozaskórnych, głównie w szpiku kostnym, wątrobie, śledzionie, węzłach chłonnych i przewodzie pokarmowym. Rozpoznanie opiera się na kryteriach WHO 2022, które wymagają obecności jednego kryterium głównego (wieloogniskowe skupiska ≥15 mastocytów w szpiku lub innych narządach) oraz co najmniej jednego kryterium mniejszego, takich jak: ≥25% mastocytów o atypowej morfologii, wykrycie mutacji KIT D816V, nieprawidłowa ekspresja CD25/CD2 na mastocytach lub stężenie tryptazy w surowicy >20 ng/ml (z wyłączeniem pacjentów z nowotworem mieloidalnym). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne skóry (w tym objaw Dariera), oznaczenie tryptazy, badania molekularne (PCR, allele-specific qPCR) oraz biopsję szpiku kostnego z immunohistochemią (tryptaza, CD117, CD25, CD2). W diagnostyce różnicowej uwzględnia się także badania obrazowe (USG jamy brzusznej, DEXA, TK, MRI) oraz badania endoskopowe i czynnościowe wątroby w zależności od objawów klinicznych.
agresywna mastocytoza układowa, anafilaksja, aspiracja szpiku, badanie genetyczne, badanie immunohistochemiczne, białaczka z komórek tucznych, biopsja szpiku kostnego, cytometria przepływowa, densytometria kości, endoskopia przewodu pokarmowego, eozynofilia, indolentna mastocytoza układowa, komórka tuczna, kryteria WHO, leukocytoza, małopłytkowość, mastocytoza skórna, mastocytoza układowa, mastocytoza z nowotworem hematologicznym, morfologia krwi obwodowej, mutacja genu KIT, mutacja KIT D816V, nadciśnienie wrotne, nadpłytkowość, napadowe zaczerwienienie skóry, niedokrwistość, nowotwór mieloidalny, objaw Dariera, organomegalia, osteoporoza, powiększenie wątroby, rezonans magnetyczny, szpik kostny, tomografia komputerowa, trepanobiopsja, tryptaza w surowicy, wodobrzusze, zajęcie narządowe - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Levirox 25 mcg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa lewotyroksyny sodowej, substancji czynnej w produktach Levirox, wykazały niski poziom toksyczności ostrej, co potwierdza szeroki margines bezpieczeństwa przy stosowaniu terapeutycznym. Badania toksyczności przewlekłej na szczurach i psach ujawniły, że dawki znacznie przekraczające te stosowane u ludzi mogą powodować hepatopatię, pierwotny zespół nerczycowy oraz zmiany masy narządów wewnętrznych. Brak jest jednak specyficznych badań dotyczących wpływu lewotyroksyny na rozród, w tym płodność, rozwój embrionalny i okołoporodowy.
- Leksykon chorób i schorzeń
Choroba castlemana – Objawy
Choroba Castlemana to rzadkie zaburzenie limfoproliferacyjne, które dzieli się na postać jednoogniskową (UCD) i wieloogniskową (MCD). UCD charakteryzuje się powiększeniem węzłów chłonnych w jednym regionie ciała, często bezobjawowym lub z objawami ucisku, takimi jak uczucie pełności, kaszel, anemia czy zmęczenie. W badaniach laboratoryjnych mogą występować niedokrwistość i podwyższony poziom białka C-reaktywnego. MCD obejmuje wiele regionów z powiększonymi węzłami chłonnymi i objawami ogólnoustrojowymi, takimi jak gorączka, nocne poty, utrata masy ciała, obrzęki, hepatosplenomegalia, neuropatia obwodowa oraz liczne nieprawidłowości laboratoryjne (np. podwyższone CRP, OB, hipoalbuminemia, anemia, trombocytopenia lub trombocytoza, hipergammaglobulinemia). Wyróżnia się podtypy MCD, w tym iMCD-TAFRO z ostrym przebiegiem i wysokim ryzykiem zgonu oraz iMCD z limfadenopatią plazmocytową o bardziej przewlekłym charakterze. Rokowanie w UCD jest dobre, a chirurgiczne usunięcie powiększonego węzła często prowadzi do wyleczenia, natomiast w MCD przeżycie pięcioletnie wynosi 65-75%, zależnie od podtypu i nasilenia choroby.
anasarka, anemia hemolityczna, białko C-reaktywne, burza cytokinowa, cholestaza, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, hepatomegalia, hipergammaglobulinemia, hipoalbuminemia, interleukina-6, limfadenopatia, mięsak Kaposiego, mikroangiopatia zakrzepowa, neuropatia obwodowa, niedokrwistość z niedoboru żelaza, niewydolność wielonarządowa, odczyn Biernackiego, organomegalia, powiększenie węzłów chłonnych, splenomegalia, śródmiąższowe zapalenie płuc, szpik kostny, trombocytopenia, trombocytoza, wieloogniskowa choroba Castlemana, wodobrzusze, współczynnik filtracji kłębuszkowej, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zaburzenie limfoproliferacyjne, zakrzepica żył głębokich, zapalenie płuc, zespół POEMS, żylaki przełyku - Leksykon substancji czynnych
Chlorambucyl – Wskazania do stosowania
Chlorambucyl, dostępny w Polsce pod postacią tabletek powlekanych Leukeran o dawce 2 mg, jest lekiem alkilującym stosowanym w terapii nowotworów układu limfatycznego. Wskazania obejmują chorobę Hodgkina, niektóre postacie chłoniaków nieziarniczych, przewlekłą białaczkę limfatyczną (CLL) oraz makroglobulinemię Waldenströma. Lek jest szczególnie zalecany u pacjentów starszych lub z przeciwwskazaniami do intensywnych schematów chemioterapii, ze względu na jego profil toksyczności. Tabletki zawierają 67,65 mg laktozy bezwodnej, co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją laktozy lub zaburzeniami wchłaniania glukozy-galaktozy.
anemia, chłoniak indolentny, chłoniak limfoplazmocytowy, chłoniak nieziarniczy, chlorambucyl, choroba Hodgkina, immunoglobulina IgM, lek alkilujący, leukeran, limfocyt B, makroglobulinemia Waldenströma, nadlepkość krwi, neutropenia, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, nowotwór układu chłonnego, nowotwór układu limfatycznego, organomegalia, przewlekła białaczka limfatyczna, tabletka powlekana, trombocytopenia, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, ziarnica złośliwa