Choroba castlemana
Epidemiologia
Choroba Castlemana (CD) to rzadkie zaburzenie limfoproliferacyjne o nieznanej etiologii, dzielące się na jednośrodkową (UCD) i wieloośrodkową (MCD) postać, z podtypami HHV-8+MCD oraz idiopatyczną (iMCD). W USA roczna zapadalność wynosi około 4300-5200 przypadków, z UCD stanowiącą 75% (16/milion osobolat) i MCD 25% (w tym iMCD 3,1-5/milion osobolat). Mediana wieku zachorowania różni się w zależności od podtypu: 30-35 lat dla UCD, 36-40 lat dla HHV-8+MCD u pacjentów HIV+, oraz około 50 lat dla iMCD. Choroba występuje globalnie, jednak dane epidemiologiczne poza USA są ograniczone, zwłaszcza w krajach o niskim i średnim dochodzie, gdzie MCD jest często niedodiagnozowana, szczególnie w Afryce Subsaharyjskiej, mimo wysokiego rozpowszechnienia HIV i KSHV. Czynniki ryzyka dla HHV-8+MCD obejmują zakażenie HIV, starszy wiek, brak terapii antyretrowirusowej (ART) oraz pochodzenie etniczne inne niż białe, natomiast dla iMCD i UCD nie zidentyfikowano specyficznych czynników ryzyka.
Epidemiologia choroby Castlemana
Choroba Castlemana (CD) to rzadkie limfoproliferacyjne/” title=”zaburzenie limfoproliferacyjne” class=”to-tag” data-termid=”22433″>zaburzenie limfoproliferacyjne o niezdefiniowanej etiologii, które może być klasyfikowane na podtypy w oparciu o manifestacje kliniczne i histologiczne. Brak odpowiedniej wiedzy i formalnej definicji choroby Castlemana utrudniał dokładną ocenę jej epidemiologii przez długi czas.12
W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że co roku diagnozuje się około 4300-5200 nowych przypadków choroby Castlemana.3456 Badania przeprowadzone w 2008 roku przez Simpsona wykazały, że zapadalność na jednośrodkową chorobę Castlemana (UCD) wynosi 16 przypadków na milion osobolat, na wieloośrodkową chorobę Castlemana związaną z HHV-8 (HHV-8+MCD) jest zróżnicowana, ale częstsza u mężczyzn HIV-pozytywnych, a na idiopatyczną wieloośrodkową chorobę Castlemana (iMCD) wynosi 5 przypadków na milion osobolat.172
W Wielkiej Brytanii, przy zastosowaniu amerykańskich współczynników zachorowalności, szacuje się zapadalność na chorobę Castlemana na poziomie 1100-1300 pacjentów rocznie.8 Ogólna częstość występowania choroby Castlemana szacowana jest na 21-25 przypadków na milion osobolat.8910
Epidemiologia poszczególnych podtypów
Choroba Castlemana dzieli się na następujące główne podtypy:
Jednośrodkowa choroba Castlemana (UCD):
- Stanowi około 75% wszystkich przypadków choroby Castlemana9
- Szacowana zapadalność wynosi 16 przypadków na milion osobolat17
- W USA diagnozuje się około 5000-6000 nowych przypadków rocznie11
- Dotyczy wszystkich grup wiekowych, ale mediana wieku zachorowania wynosi 30-35 lat1110
- Występuje nieco częściej u kobiet (stosunek 1,4:1)1210
Wieloośrodkowa choroba Castlemana (MCD):
- Stanowi około 25% wszystkich przypadków9
- Występuje u starszej populacji (5. i 6. dekada życia)1213
- Obserwuje się nieznaczną przewagę u mężczyzn12
Wieloośrodkowa choroba Castlemana związana z HHV-8 (HHV-8+MCD):
- Szacuje się, że w USA diagnozuje się około 1000 nowych przypadków rocznie3
- Dotyka głównie osoby HIV-pozytywne1213
- Mediana wieku przy rozpoznaniu wynosi 36-40 lat u osób HIV-pozytywnych10
- Zapadalność rośnie wraz z lepszym dostępem do terapii antyretrowirusowej (ART)31314
- Badania z Wielkiej Brytanii wykazały znaczący wzrost zapadalności z 0,58 przypadków na 10 000 pacjentolat w erze przed HAART do 8,3 w późniejszej erze HAART14
Idiopatyczna wieloośrodkowa choroba Castlemana (iMCD):
- Szacuje się, że w USA diagnozuje się około 1000-1800 nowych przypadków rocznie31516
- Zapadalność wynosi 3,1-5 przypadków na milion osobolat1717
- Chorobowość szacuje się na 6,9-9,7 przypadków na milion17
- Mediana wieku przy rozpoznaniu wynosi około 50 lat1518
- Występuje nieco częściej u kobiet15
- Całkowita liczba pacjentów w USA szacowana jest na około 2200 przypadków19
Różnice geograficzne i demograficzne
Brakuje kompleksowych badań epidemiologicznych dotyczących choroby Castlemana poza Stanami Zjednoczonymi.1511 Nie ma jednak opublikowanych danych wskazujących na zwiększoną lub zmniejszoną częstość występowania choroby Castlemana w określonych regionach lub grupach etnicznych.1511
Dane z krajów o niskim i średnim dochodzie oraz z Afryki Subsaharyjskiej są szczególnie ograniczone, z nielicznymi opublikowanymi badaniami przypadków.20 Pomimo wysokiego obciążenia mięsakiem Kaposiego i HIV, wieloośrodkowa choroba Castlemana jest rzadko zgłaszana w Afryce Subsaharyjskiej, prawdopodobnie z powodu niedostatecznej diagnostyki.21 W Malawi, kraju o niskim dochodzie z 9% rozpowszechnieniem HIV, choroba MCD występuje stosunkowo często i, w przeciwieństwie do krajów o wysokim dochodzie, jest jednolicie związana z HIV i KSHV (wirusem mięsaka Kaposiego).22
W Republice Południowej Afryki w szpitalu Chris Hani Baragwanath Academic Hospital w Soweto, w Johannesburgu, w ciągu 25 lat zdiagnozowano łącznie 38 pacjentów z CD. Zaobserwowano wyraźny wzrost liczby pacjentów w ostatnich 5 latach, głównie z powodu trwającej pandemii HIV w RPA.23 Większość pacjentów z MCD w tym regionie jest HIV-seropozytywna (86%).24
W Chinach przeprowadzono retrospektywne badanie 65 pacjentów z chorobą Castlemana w prowincji Henan. Średni wiek zachorowania wynosił 38,5 lat, przy czym w wariancie plazmatycznokomórkowym (PC) był wyższy niż w wariancie naczyniowo-szklistym (HV) (45,5 vs. 35,1 lat, P=0,0413). Mediana opóźnienia diagnozy w przypadku MCD była dłuższa niż w przypadku UCD (3,00 vs. 1,25 miesiąca, P=0,0436).25
Czynniki ryzyka i charakterystyka demograficzna
Choroba Castlemana może występować u osób w każdym wieku, płci i pochodzenia etnicznego.345 Biorąc pod uwagę poszczególne podtypy, obserwuje się pewne charakterystyczne cechy:
Czynniki ryzyka HHV-8+MCD:
- Zakażenie HIV312
- W analizie wieloczynnikowej zidentyfikowano następujące czynniki ryzyka:3
- Najniższa liczba CD4 powyżej 200/μL
- Starszy wiek
- Brak wcześniejszej ekspozycji na ART
- Pochodzenie etniczne inne niż białe
Czynniki ryzyka iMCD i UCD:
- Nie zidentyfikowano znanych czynników ryzyka36
- Brak dowodów na związek z jakimkolwiek pożywieniem, stylem życia lub ekspozycją środowiskową6
Badanie przeprowadzone w USA w latach 2000-2009 wykazało, że wśród 59 pacjentów z MCD 61% stanowili mężczyźni, średnia wieku wynosiła 53 lata, a 68% było rasy białej.12
Nadzór i monitorowanie choroby Castlemana
Ze względu na rzadkość choroby Castlemana, jej heterogenność i niekiedy trudne do zdiagnozowania objawy, nadzór nad tą chorobą jest szczególnie wymagający. Dodatkowo brak jest kompleksowych systemów rejestracji przypadków na poziomie populacyjnym.26
Systemy rejestracji i kodowania
W 2016 roku wprowadzono kod ICD-10-CM D47.Z2 dla choroby Castlemana, co powinno ułatwić lepsze zrozumienie epidemiologii tej choroby.8 Przed 2010 rokiem choroba Castlemana nie była raportowana do rejestru SEER (Surveillance, Epidemiology, and End Results Program) w USA.27
Od 2010 roku zalecane jest korzystanie z Hematopoietic and Lymphoid Neoplasm Case Reportability and Coding Manual oraz Hematopoietic Database dostarczanych przez SEER w celu określenia zasad raportowania.27 Jednak zgodnie z bazą danych SEER, wieloośrodkowa choroba Castlemana, która dotyka wiele grup węzłów chłonnych i tkanki limfoidalnej w całym ciele, nie jest podlegająca raportowaniu.28
Inicjatywy w zakresie nadzoru i współpracy
Ze względu na rzadkość choroby Castlemana, podejmowane są specjalne inicjatywy mające na celu poprawę nadzoru i zrozumienia tej choroby:
- Castleman Disease Collaborative Network (CDCN) – organizacja wspierająca badania nad chorobą Castlemana i przyspieszająca rozwój wiedzy na temat jej przyczyn.616 CDCN zaleca konsultację w przypadku podejrzenia choroby Castlemana, co można ułatwić poprzez stronę www.CDCN.org lub e-mail [email protected].16
- Rejestr ACCELERATE – źródło długoterminowych danych klinicznych (mediana 3,4 lat obserwacji po diagnozie) dla pacjentów z iMCD, które pozwala lepiej zrozumieć obciążenie chorobą.29
- Zespoły multidyscyplinarne (MDT) – zalecane jest tworzenie zespołów złożonych z ekspertów z dziedzin chirurgii, onkologii, radiologii, patologii, radioterapii itp., którzy proponują najlepszy plan leczenia dla pacjentów podczas regularnych konsultacji.30
Wyzwania w diagnozie i nadzorze
Diagnoza choroby Castlemana stanowi wyzwanie ze względu na jej rzadkość, heterogeniczność i niespecyficzne objawy kliniczne. Wymagane są szczegółowe badania obejmujące:31
- Badania kliniczne (specyficzne objawy kliniczne i powikłania)
- Badania obrazowe (obrazowanie systemowe z PET/tomografia komputerowa)
- Badania laboratoryjne
- Ocena patologiczna z immunobarwieniem
- Badania molekularne wirusologiczne
Zaobserwowano opóźnienia w diagnozowaniu, szczególnie w przypadku MCD. W badaniu z Chin mediana opóźnienia diagnozy u pacjentów z MCD (3,00 miesiące) była dłuższa niż u pacjentów z UCD (1,25 miesiąca).31
W Afryce Subsaharyjskiej, gdzie KSHV i HIV są endemiczne, MCD jest prawdopodobnie niedodiagnozowana głównie z powodu ograniczeń w wykonywaniu immunohistochemii, co ogranicza spektrum patologii.21 Dodatkowo opcje leczenia MCD są tam ograniczone.21 Doświadczenia z Malawi pokazują wartość ścisłej współpracy między klinicystami a patologami z Afryki Subsaharyjskiej.21
Monitorowanie pacjentów i rokowanie
Pacjenci z chorobą Castlemana wymagają regularnego monitorowania medycznego ze względu na zwiększone ryzyko rozwoju chłoniaka nieziarniczego i mięsaka Kaposiego.3228
Historyczne dane z USA przed 2012 rokiem sugerowały 5- i 10-letnie wskaźniki śmiertelności na poziomie 35% i 60% dla pacjentów z iMCD, podczas gdy nowsze dane z elektronicznych dokumentacji medycznej sugerują 25% śmiertelność w ciągu 5 lat.33 Wieloośrodkowa choroba Castlemana ma historyczny 5-letni wskaźnik przeżycia całkowitego wynoszący 55% do 77%.3416
Z danych rejestru ACCELERATE wynika, że pacjenci z iMCD wymagają intensywnego korzystania z systemu opieki zdrowotnej i doświadczają długoterminowych efektów w zakresie zachorowań i chorób współistniejących związanych z iMCD, czasu trwania zaostrzeń choroby oraz obniżonej jakości życia.29 Pacjenci z podtypem TAFRO (charakteryzującym się trombocytopenią, wodobrzuszem, gorączką, włóknieniem szkliwa i organomegalią) wymagali znacznie dłuższych pobytów w szpitalu i nieproporcjonalnie często potrzebowali interwencji, takich jak dializa, wentylacja mechaniczna i transfuzje, co ilustruje ciężki, zagrażający życiu charakter tej choroby.29
Inicjatywy badawcze i rozwój wytycznych
W ostatnich latach poczyniono znaczące postępy w zakresie standaryzacji diagnostyki i leczenia choroby Castlemana:
- Publikacja opartych na dowodach kryteriów diagnostycznych dla iMCD skutecznie ustandaryzowała wcześniej rozbieżne ścieżki ustalania diagnozy.35
- Wytyczne konsensusu CDCN zalecają terapię anty-IL-6 z użyciem siltuksymabu jako leczenie pierwszej linii dla wszystkich pacjentów z iMCD.35
- Pacjenci z ciężką postacią iMCD powinni otrzymywać wysokie dawki kortykosteroidów jednocześnie z siltuksymabem.35
Ze względu na rzadkość iMCD, ważne jest raportowanie danych z rzeczywistej praktyki klinicznej dotyczących pacjentów leczonych siltuksymabem w regionach, gdzie dostępne są nowoczesne terapie. Obecnie dane z rzeczywistej praktyki klinicznej dla pacjentów z iMCD leczonych siltuksymabem są skąpe, a opublikowano jedynie dwie publikacje dotyczące pacjentów europejskich (z Włoch i Polski).36
Pomimo ograniczeń, takich jak stosunkowo mała wielkość próby, retrospektywny charakter badań i potencjalne włączenie błędów systematycznych i czynników zakłócających, badania te dostarczają cennych informacji na temat skuteczności i bezpieczeństwa/tolerancji siltuksymabu stosowanego w praktyce klinicznej. Potrzebne są dalsze dane, aby zoptymalizować terapię i poprawić wyniki terapeutyczne u pacjentów z iMCD.37
Trwające badania nad chorobą Castlemana koncentrują się na poszukiwaniu nowych celów terapeutycznych. Na przykład, Fajgenbaum i wsp. z powodzeniem zastosowali podejście medycyny precyzyjnej do identyfikacji i celowania w szlak mTOR u 3 pacjentów z iMCD opornych na blokadę IL-6. Ich metodologia była innowacyjna i stanowi potencjalny plan działania dla podobnych badań w innych rzadkich chorobach.34
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.