Choroba castlemana
Objawy
Choroba Castlemana to rzadkie zaburzenie limfoproliferacyjne, które dzieli się na postać jednoogniskową (UCD) i wieloogniskową (MCD). UCD charakteryzuje się powiększeniem węzłów chłonnych w jednym regionie ciała, często bezobjawowym lub z objawami ucisku, takimi jak uczucie pełności, kaszel, anemia czy zmęczenie. W badaniach laboratoryjnych mogą występować niedokrwistość i podwyższony poziom białka C-reaktywnego. MCD obejmuje wiele regionów z powiększonymi węzłami chłonnymi i objawami ogólnoustrojowymi, takimi jak gorączka, nocne poty, utrata masy ciała, obrzęki, hepatosplenomegalia, neuropatia obwodowa oraz liczne nieprawidłowości laboratoryjne (np. podwyższone CRP, OB, hipoalbuminemia, anemia, trombocytopenia lub trombocytoza, hipergammaglobulinemia). Wyróżnia się podtypy MCD, w tym iMCD-TAFRO z ostrym przebiegiem i wysokim ryzykiem zgonu oraz iMCD z limfadenopatią plazmocytową o bardziej przewlekłym charakterze. Rokowanie w UCD jest dobre, a chirurgiczne usunięcie powiększonego węzła często prowadzi do wyleczenia, natomiast w MCD przeżycie pięcioletnie wynosi 65-75%, zależnie od podtypu i nasilenia choroby.
- Objawy choroby Castlemana
- Objawy w jednooogniskowej chorobie Castlemana (UCD)
- Objawy w wielooogniskowej chorobie Castlemana (MCD)
- Podtypy wieloogniskowej choroby Castlemana
- Progresja choroby Castlemana
- Obciążenie chorobowe i komplikacje
- Objawy kliniczne według układów
- Objawy ogólnoustrojowe
- Układ limfatyczny
- Układ krwionośny i objawy hematologiczne
- Narządy miąższowe
- Układ moczowy
- Układ nerwowy
- Układ oddechowy
- Skóra i objawy skórne
- Objawy związane z gromadzeniem się płynu
- Kryteria diagnostyczne i klasyfikacja ciężkości choroby
- Objawy u dzieci z chorobą Castlemana
- Podsumowanie i wnioski kliniczne
Objawy choroby Castlemana
Choroba Castlemana to rzadkie zaburzenie limfoproliferacyjne charakteryzujące się powiększeniem węzłów chłonnych, specyficznymi zmianami mikroskopowymi w tych węzłach oraz szeregiem objawów i nieprawidłowości laboratoryjnych. Objawy tej choroby mogą znacząco różnić się w zależności od typu schorzenia – jednoogiskowego (unicentric Castleman disease, UCD) lub wieloogniskowego (multicentric Castleman disease, MCD).12
Objawy w jednooogniskowej chorobie Castlemana (UCD)
Większość pacjentów z jednooogniskową postacią choroby Castlemana może nie doświadczać żadnych objawów. W tej formie choroby powiększony węzeł chłonny lub grupa węzłów chłonnych występuje tylko w jednym regionie ciała i często jest wykrywana przypadkowo podczas badania fizykalnego lub badań obrazowych wykonywanych z innych powodów.123
Gdy objawy UCD występują, są zwykle związane z uciskiem powiększonych węzłów chłonnych na okoliczne struktury i mogą obejmować:12
- Uczucie pełności lub ucisku w klatce piersiowej lub brzuchu, które może utrudniać oddychanie lub jedzenie1
- Wyczuwalny powiększony węzeł chłonny pod skórą w okolicy szyi, pachwin lub pach1
- Zmęczenie1
- Uczucie pełności w twarzy1
- Utrata masy ciała1
- Kaszel1
- Anemia1
Mniej powszechnie niektórzy pacjenci z UCD mogą również doświadczać objawów zapalnych podobnych do tych występujących w MCD, takich jak gorączka, zmęczenie, nocne poty, utrata masy ciała i wysypka skórna, a także nieprawidłowości laboratoryjne, w tym niski poziom hemoglobiny i podwyższony poziom białka C-reaktywnego.12
Objawy w wielooogniskowej chorobie Castlemana (MCD)
Wieloogniskowa choroba Castlemana dotyka wielu regionów ciała i powoduje znacznie poważniejsze objawy, wynikające z ogólnoustrojowej odpowiedzi zapalnej. Objawy MCD są zazwyczaj bardziej nasilone i mogą obejmować:12
- Objawy grypopodobne (gorączka, nocne poty, utrata apetytu, nudności i wymioty)1
- Obrzęki, wodobrzusze (gromadzenie się płynu w jamie brzusznej) i/lub inne objawy akumulacji płynu1
- Niezamierzona utrata masy ciała1
- Osłabienie, zmęczenie1
- Powiększenie wątroby lub śledziony12
- Zaburzenia czynności nerek1
- Neuropatia obwodowa (drętwienie dłoni i stóp)12
- Wysypka skórna typu naczyniakowego1
W badaniach laboratoryjnych często obserwuje się:12
- Podwyższone markery zapalne (białko C-reaktywne, odczyn Biernackiego)1
- Niski poziom albumin1
- Anemię (niski poziom czerwonych krwinek)1
- Niski lub wysoki poziom płytek krwi1
- Podwyższony poziom immunoglobulin lub gamma globulin1
Podtypy wieloogniskowej choroby Castlemana
W wieloogniskowej chorobie Castlemana wyróżnia się kilka podtypów, które różnią się objawami i przebiegiem:1
iMCD-TAFRO
Idiopatyczna wieloogniskowa choroba Castlemana z zespołem TAFRO charakteryzuje się ostrymi epizodami następujących objawów:12
- Trombocytopenia (niski poziom płytek krwi)1
- Anasarka (uogólnione obrzęki)1
- Fever (gorączka) lub podwyższony poziom białka C-reaktywnego1
- Retikulinowa włóknienie (zwykle wykrywane w biopsji szpiku kostnego)1
- Organomegalia (powiększenie narządów)1
Ten podtyp MCD ma zwykle ostrzejszy przebieg i wiąże się z większym ryzykiem zgonu niż inne podtypy.1
iMCD-IPL
Idiopatyczna wieloogniskowa choroba Castlemana z idiopatyczną limfadenopatią plazmocytową charakteryzuje się:1
- Trombocytozą (podwyższonym poziomem płytek krwi)1
- Hipergammaglobulinemią1
- Bardziej przewlekłym przebiegiem choroby1
Progresja choroby Castlemana
Przebieg choroby Castlemana różni się znacząco w zależności od typu.12
Przebieg jednooogniskowej choroby Castlemana (UCD)
Rokowanie dla pacjentów z UCD jest zazwyczaj dobre. Usunięcie chirurgiczne zajętego węzła chłonnego często wystarcza do wyleczenia. Przy odpowiednim leczeniu UCD zwykle nie wpływa na długość życia pacjentów.12
Większość pacjentów z UCD, którzy przechodzą całkowitą resekcję chirurgiczną powiększonych węzłów chłonnych, osiąga długoterminowe przeżycie bez choroby, z obserwowaną dziesięcioletnią śmiertelnością wynoszącą zaledwie 4% w największej dotychczas przeprowadzonej serii przypadków.1
Przebieg wielooogniskowej choroby Castlemana (MCD)
Rokowanie dla pacjentów z MCD zależy od podtypu MCD i jego nasilenia. Choroba może przebiegać z intensywnymi zaostrzeniami objawów, które mogą zagrażać życiu, lub mieć charakter bardziej przewlekły.12
Od 65% do 75% osób zdiagnozowanych z MCD przeżywa pięć lat od rozpoznania. Dzięki nowym terapiom istnieje nadzieja, że rokowanie będzie się dalej poprawiać.1
Idiopatyczna wieloogniskowa choroba Castlemana (iMCD) może szybko się pogarszać, prowadząc do zagrażających życiu problemów z funkcjonowaniem narządów. W takich przypadkach konieczna jest opieka intensywna z zastosowaniem respiratora oraz leczenie wspomagające funkcje narządów, takie jak dializa i transfuzje.12
Bez odpowiedniego leczenia, pacjenci z iMCD mają 35% śmiertelność w ciągu pięciu lat od diagnozy. Choroba ma charakter postępujący i charakteryzuje się zaostrzeniami, przy czym każde kolejne zaostrzenie jest zwykle cięższe. Jeśli choroba nie jest leczona, ostatecznie prowadzi do niewydolności wielonarządowej i śmierci.1
MCD związana z wirusem HHV-8 może prowadzić do zagrażających życiu infekcji i niewydolności narządów. Pacjenci, którzy jednocześnie mają HIV/AIDS, zwykle mają gorsze rokowanie.12
Obciążenie chorobowe i komplikacje
Choroba Castlemana, zwłaszcza w postaci wieloogniskowej, może prowadzić do znacznego obciążenia chorobowego oraz poważnych powikłań.12
Hospitalizacje i interwencje medyczne
Badania wykazały, że pacjenci z iMCD-TAFRO spędzają znacznie więcej dni w szpitalu niż pacjenci z iMCD-NOS w roku diagnozy (mediana [zakres międzykwartylowy]: 36 [18-61] dni wobec 0 [0-4] dni).1
Ponadto, interwencje podtrzymujące życie, takie jak wentylacja mechaniczna (17%) i dializa (27%), są wymagane u pacjentów z iMCD, głównie u tych z iMCD-TAFRO.12
Zaostrzenia i powikłania
Pacjenci z iMCD-NOS spędzają znacznie większą część czasu po wystąpieniu choroby w stanie zaostrzenia (mediana 52,3% wobec 18,9% u pacjentów z iMCD-TAFRO).1
Po diagnozie iMCD u pacjentów obserwuje się poważne powikłania związane z chorobą, takie jak:1
- Ostra niewydolność nerek (48% pacjentów)1
- Przewlekła choroba nerek (15,7%)1
- Niedokrwistość z niedoboru żelaza (13,7%)1
- Zapalenie płuc (10,7%)1
- Sepsa (6,9%)1
- Mikroangiopatia zakrzepowa (6,9%)1
Wpływ na jakość życia
Dane sugerują, że podczas gdy pacjenci z typem TAFRO doświadczają większego stopnia niewydolności narządów i częstszych interwencji szpitalnych, pacjenci z typem NOS doświadczają dłuższego utrzymywania się łagodniejszych, przewlekłych objawów.1
Badania wykazały również, że pacjenci z wieloogniskową chorobą Castlemana mogą doświadczać znacznego obciążenia chorobowego i obniżonej jakości życia. Poważne zachorowania związane z chorobą mogą obejmować ostrą niewydolność nerek, sepsę i zapalenie płuc.1
Objawy kliniczne według układów
Objawy ogólnoustrojowe
Choroba Castlemana, zwłaszcza w postaci wieloogniskowej, może powodować szereg objawów ogólnoustrojowych, które są związane z nadmierną produkcją cytokin, szczególnie interleukiny-6 (IL-6).12
- Gorączka (występuje u 40-60% pacjentów z chorobą Castlemana-Kojima i jest często jednym z najwcześniejszych objawów)1
- Zmęczenie (dotyka 70-80% pacjentów i może znacząco wpływać na jakość życia)1
- Niezamierzona utrata masy ciała (zgłaszana u 50-60% przypadków)1
- Nocne poty (dotykają 40-50% pacjentów i są często opisywane jako epizody tak intensywne, że wymagają zmiany ubrania lub pościeli)1
- Złe samopoczucie (ogólne uczucie dyskomfortu, choroby lub brak dobrego samopoczucia)1
Układ limfatyczny
Powiększenie węzłów chłonnych jest główną cechą choroby Castlemana:12
- Powiększone węzły chłonne (limfadenopatia) występują u prawie wszystkich pacjentów z chorobą Castlemana1
- W UCD powiększenie dotyczy jednego regionu (najczęściej szyi, pachy, nadobojczykowych lub pachwin)1
- W MCD powiększone węzły chłonne występują w wielu regionach ciała, często w klatce piersiowej, brzuchu, pachwinach lub okolicy pach12
- Gdy występują na bokach szyi, często można je zobaczyć lub wyczuć jako guzki pod skórą1
Układ krwionośny i objawy hematologiczne
Choroba Castlemana często prowadzi do nieprawidłowości hematologicznych:12
- Anemia (obecna u 60-70% pacjentów, charakteryzująca się zmniejszoną liczbą czerwonych krwinek lub niższym poziomem hemoglobiny)1
- Trombocytopenia (niski poziom płytek krwi) lub trombocytoza (wysoki poziom płytek krwi)12
- Podwyższone markery zapalne (CRP, OB)1
- Hipoalbuminemia1
- Hipergammaglobulinemia (podwyższony poziom przeciwciał we krwi) występuje u 50-60% przypadków1
Narządy miąższowe
Choroba Castlemana może wpływać na narządy wewnętrzne:12
- Hepatomegalia (powiększenie wątroby) występuje u 20-30% pacjentów1
- Splenomegalia (powiększenie śledziony) dotyka 30-40% pacjentów1
- Powiększone narządy mogą być widoczne lub wyczuwalne jako masy pod dowolną stroną klatki piersiowej1
- Mogą powodować uczucie pełności lub bólu w brzuchu oraz utrudniać jedzenie1
Układ moczowy
Dysfunkcja nerek jest częstym objawem w MCD:1
- Dysfunkcja nerek lub białkomocz często obserwowane w MCD, głównie w podtypie mieszanym lub plazmocytowym1
- Bardzo heterogeniczne objawy kliniczne i histologiczne1
- W ciężkich przypadkach może prowadzić do ostrej niewydolności nerek wymagającej dializy1
Układ nerwowy
Neuropatia obwodowa jest częstym objawem w chorobie Castlemana:12
- Demielinizacyjna neuropatia obwodowa często obserwowana w chorobie Castlemana1
- Nasilenie neuropatii obwodowej jest mniejsze u pacjentów z chorobą Castlemana bez współistniejącego zespołu POEMS, następnie u pacjentów z POEMS-MCD, a najgorsze w klasycznym POEMS bez MCD1
- Drętwienie i osłabienie (neuropatia) dłoni i stóp1
Układ oddechowy
Choroba Castlemana może wpływać na układ oddechowy:1
- Duszność1
- Kaszel1
- Śródmiąższowe zapalenie płuc1
- Wysięk opłucnowy1
- Nacieki śródmiąższowe w płucach mogą być widoczne w badaniach obrazowych1
Skóra i objawy skórne
Manifestacje skórne mogą występować w chorobie Castlemana:12
- Zmiany skórne (płaskie lub lekko uniesione brązowe lub ciemnoczerwone wykwity, pemfigoid, xanthoma, atopowe zapalenie skóry lub naczyniaki)1
- Erupcyjne naczyniaki wiśniowe lub fioletowe grudki12
- Pemfigus1
- Mięsak Kaposiego1
Objawy związane z gromadzeniem się płynu
Choroba Castlemana może prowadzić do różnych form gromadzenia się płynu w organizmie:1
- Obrzęki1
- Wodobrzusze1
- Wysięk opłucnowy1
- Wysięk osierdziowy1
- Uogólniona anasarka (masywne obrzęki całego ciała)1
Podwyższone poziomy fibrynogenu mogą powodować zakrzepicę żył głębokich i zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, a wysokie poziomy hepcydyny prowadzą do anemii. Zwiększone poziomy VEGF (czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego) powodują angiogenezę i przepuszczalność naczyń, co wraz z hipoalbuminemią wywołuje obrzęki, wodobrzusze, wysięki opłucnowe i osierdziowe, a nawet uogólnioną anasarkę.1
Kryteria diagnostyczne i klasyfikacja ciężkości choroby
Kryteria diagnostyczne MCD
Zgodnie z kryteriami National Comprehensive Cancer Network (NCCN), aktywna choroba obejmuje gorączkę, białko C-reaktywne ≥20 mg/L przy braku innych przyczyn oraz 3 lub więcej z następujących objawów:1
- Obwodowa limfadenopatia1
- Splenomegalia1
- Obrzęk1
- Wysięk opłucnowy1
- Wodobrzusze1
- Kaszel1
- Niedrożność nosa1
- Suchość w jamie ustnej1
- Wysypka1
- Objawy ośrodkowego układu nerwowego1
- Żółtaczka1
- Autoimmunologiczna anemia hemolityczna1
Klasyfikacja ciężkości iMCD
Według Castleman Disease Collaborative Network (CDCN), aby choroba została sklasyfikowana jako ciężka, muszą być obecne co najmniej 2 z następujących objawów:12
- Stan sprawności według Eastern Cooperative Oncology Group (ECOG) 2 lub powyżej1
- Dysfunkcja nerek w stadium IV (szacunkowy współczynnik filtracji kłębuszkowej ≤30 mL/minutę/1,73m², kreatynina ≥3 mg/dL)1
- Anasarka i/lub wodobrzusze, wysięk opłucnowy lub wysięk osierdziowy1
- Hemoglobina ≤8 g/dL1
- Zajęcie płuc/śródmiąższowe zapalenie płuc z dusznością1
Klasyfikacja ciężkości w Japonii
Japońska grupa badawcza zaproponowała system klasyfikacji ciężkości choroby Castlemana w trzech stadiach (łagodne, umiarkowane i ciężkie), w zależności głównie od zaburzeń narządowych związanych z rokowaniem życia.1
Objawy u dzieci z chorobą Castlemana
Choroba Castlemana może również występować u dzieci, z pewnymi cechami charakterystycznymi:12
- Powiększenie węzłów chłonnych jest najczęstszym objawem1
- Objawy uciskowe związane z powiększonymi węzłami chłonnymi (takie jak ból brzucha, ból w klatce piersiowej)1
- Gorączka (występująca u 5/9 przypadków w jednym z badań)1
- Zmęczenie (3/9 przypadków)1
- Zmiany w morfologii krwi (1/9 przypadków)1
- Wymioty (2/8 przypadków)1
- Wysięki w jamach surowiczych (3/8 przypadków)1
- Kaszel1
U dzieci z MCD, średni wiek w momencie wystąpienia pierwszych objawów wynosił 8,3±3,4 lat (zakres 2,8-13). Prezentowali oni gorączkę (5/6; 83,3%), węzły chłonne brzuszne (5/6; 83,3%), zahamowanie wzrostu (3/6; 50%), powiększenie wątroby i/lub śledziony (3/6; 50%), bóle stawów (2/6; 33,3%), ból brzucha (2/6; 33,3%), zmęczenie (2/6; 33,3%), obrzęk twarzy (1/6; 16,7%), izolowaną limfadenopatię (1/6; 16,7%), wysypkę na tułowiu (1/6; 16,7%), hepatopatię naczyniową z żylakami przełyku (1/6; 16,7%), biegunkę (1/6; 16,7%) i cholestazę (1/6; 16,7%).1
Pacjenci pediatryczni z iMCD są bardziej podatni na progresję choroby i nawroty. W jednym z badań 8 z 9 pacjentów doświadczyło różnego stopnia nawrotu lub progresji choroby podczas diagnozy i leczenia. Jednak ogólne rokowanie jest zazwyczaj dobre, z niewielką liczbą zgonów po otrzymaniu odpowiedniego leczenia.1
Podsumowanie i wnioski kliniczne
Choroba Castlemana stanowi grupę rzadkich zaburzeń charakteryzujących się powiększeniem węzłów chłonnych i szeregiem objawów ogólnoustrojowych, których nasilenie waha się od łagodnego do zagrażającego życiu.12
Jednooogniskowa choroba Castlemana (UCD) zwykle ma łagodniejszy przebieg, często bez objawów lub z objawami związanymi z uciskiem powiększonych węzłów chłonnych na okoliczne struktury. Rokowanie jest zazwyczaj dobre, a chirurgiczne usunięcie zajętego węzła chłonnego jest często wystarczające do wyleczenia.12
Wieloogniskowa choroba Castlemana (MCD) jest bardziej złożona, z zajęciem wielu regionów węzłów chłonnych i objawami ogólnoustrojowymi wynikającymi z burzy cytokinowej. Objawy obejmują gorączkę, nocne poty, utratę masy ciała, zmęczenie, powiększenie wątroby i śledziony, obrzęki, neuropatię obwodową i różne nieprawidłowości laboratoryjne. Rokowanie zależy od podtypu MCD i jego nasilenia, z przeżyciem pięcioletnim wynoszącym od 65% do 75%.12
Choroba Castlemana, szczególnie w formie wieloogniskowej, może prowadzić do znacznego obciążenia chorobowego, wymagającego częstych hospitalizacji i interwencji medycznych. Bez odpowiedniego leczenia, iMCD może postępować do niewydolności wielonarządowej i śmierci.12
Wczesne rozpoznanie i leczenie mają kluczowe znaczenie dla poprawy rokowania pacjentów z chorobą Castlemana. Opóźnienie diagnostyczne jest często spowodowane brakiem specyficzności objawów i małą świadomością tej choroby wśród lekarzy.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.