Mastocytoza – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Mastocytoza
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Mastocytoza to heterogenna grupa chorób charakteryzujących się klonalnym namnażaniem mastocytów w tkankach, zróżnicowana pod względem rokowania zależnego od podtypu WHO, współistniejących schorzeń oraz czynników prognostycznych. U dorosłych z postacią skórną mastocytozy (np. plamisto-grudkowa mastocytoza skórna) często rozpoznaje się indolentną mastocytozę układową (ISM), z medianą przeżycia około 198 miesięcy (16,5 roku). Pacjenci z ISM mają zachowaną funkcję narządów i przeżycie porównywalne z populacją ogólną, choć 3% może progresować do postaci zaawansowanej. Zaawansowane formy, takie jak agresywna mastocytoza układowa (ASM) z medianą przeżycia 41 miesięcy, mastocytoza z towarzyszącym nowotworem hematologicznym (SM-AHN) z medianą 2 lat oraz białaczka z komórek tucznych (MCL) z medianą przeżycia około 0,52 roku, cechują się znacznie gorszym rokowaniem. Czynniki prognostyczne obejmują m.in. płeć męską, wiek, stan sprawności, organomegalię, podwyższony poziom LDH, niedokrwistość (Hb ≤10,0 mg/dl), małopłytkowość (≤150 000/μL), hipoalbuminemię (≤3,5 g/dl) oraz obecność mutacji KIT D816V i mutacji wysokiego ryzyka (SRSF2, ASXL1, RUNX1).

Mastocytoza (Mastocytosis) – przewidywanie rokowania

Ryzyko anafilaksji

Rokowanie w różnych postaciach mastocytozy

Mastocytoza skórna (CM)
<a href="#indolentna-mastocytoza-ukladowa”>Indolentna mastocytoza układowa (ISM)
Zaawansowana mastocytoza układowa (AdvSM)

Czynniki prognostyczne w mastocytozie

Czynniki demograficzne i kliniczne
Markery laboratoryjne
Markery molekularne i immunofenotypowe

Modele prognostyczne w mastocytozie

Skala MARS (Mutation-Adjusted Risk Score)

Nowe terapie i ich wpływ na rokowanie
Wnioski

Kolejne rozdziały

Mastocytoza (Mastocytosis) – przewidywanie rokowania

Mastocytoza to rzadka choroba, w której dochodzi do nieprawidłowego namnażania i gromadzenia komórek tucznych (mastocytów) w różnych tkankach i narządach. Rokowanie u pacjentów z mastocytozą jest zróżnicowane i zależy od wielu czynników, w tym od konkretnej klasyfikacji choroby według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), współistniejących chorób oraz szeregu czynników prognostycznych.¹²

Ryzyko anafilaksji

Wszyscy pacjenci z mastocytozą, niezależnie od klasyfikacji choroby, są narażeni na zwiększone ryzyko wystąpienia anafilaksji, która jest stanem zagrażającym życiu.¹

Rokowanie w różnych postaciach mastocytozy

Mastocytoza skórna (CM)

U większości dorosłych ze zmianami skórnymi typowymi dla mastocytozy (szczególnie plamisto-grudkową mastocytozą skórną/pokrzywką barwnikową) ostatecznie stwierdza się postać układową, co prowadzi do diagnozy mastocytozy układowej (SM), zwykle w postaci indolentnej (ISM). Dane wskazują, że przeżycie pacjentów z mastocytozą skórną jest lepsze niż pacjentów z indolentną mastocytozą układową, co uzasadnia konieczność biopsji szpiku kostnego u wszystkich dorosłych pacjentów ze zmianami skórnymi i regularne monitorowanie tych przypadków.¹³

mastocytoza-ukladowa”>Indolentna mastocytoza układowa (ISM)

Pacjenci z ISM mają zachowaną funkcję narządów, a ich przeżycie jest zwykle porównywalne z populacją ogólną. Jednak w niektórych badaniach odnotowano 3% wskaźnik progresji do zaawansowanej postaci choroby. Czynnikami predykcyjnymi progresji choroby są poziom β2-mikroglobuliny w surowicy oraz obecność mutacji KIT D816V w wielu liniach komórkowych.¹

Mediana przeżycia w indolentnej mastocytozie układowej wynosi około 198 miesięcy (16,5 roku), co jest znacznie dłuższe niż w innych, bardziej agresywnych postaciach choroby.²

Zaawansowana mastocytoza układowa (AdvSM)

Przeżycie pacjentów z zaawansowaną mastocytozą układową jest znacznie krótsze niż populacji ogólnej i zależy od podtypu choroby:⁴⁵

Agresywna mastocytoza układowa (ASM) – pacjenci cierpią na wyniszczające objawy i wykazują oznaki dysfunkcji narządów (objawy typu C). Mediana przeżycia wynosi około 3,5 roku (41 miesięcy).⁴⁵²
Mastocytoza układowa z towarzyszącym nowotworem hematologicznym (SM-AHN), wcześniej określana jako „SM z towarzyszącą klonalną chorobą hematologiczną linii komórek innych niż mastocyty” (SM-AHNMD) – rokowanie może się różnić w zależności od konkretnego nowotworu mieloproliferacyjnego. Mediana przeżycia wynosi około 2 lata.⁴⁵
Białaczka z komórek tucznych (MCL) – najcięższa postać mastocytozy z medianą przeżycia wynoszącą zaledwie około 0,52 roku (około 6 miesięcy) lub zaledwie 2 miesiące według niektórych źródeł.⁵²

Czynniki prognostyczne w mastocytozie

Czynniki demograficzne i kliniczne

Zidentyfikowano kilka czynników wpływających na rokowanie w mastocytozie:³⁶⁷

Płeć – męska płeć ma istotny wpływ na cechy kliniczne, progresję choroby i przeżycie w mastocytozie. Mężczyźni mają gorsze przeżycie, co wydaje się związane z faktem, że częściej rozwijają wielomutacyjną zaawansowaną mastocytozę układową z towarzyszącym wysokim ryzykiem molekularnym. Różnica w medianie przeżycia całkowitego między mężczyznami a kobietami wynosi 11 lat (17,4 vs 28,4 lat) na korzyść kobiet.⁶
Wiek – młodsze dzieci i pacjenci, u których występują głównie objawy skórne i zaczerwienienie, wykazują niewielki lub żaden postęp choroby przez znaczny okres. Starsi pacjenci mają gorsze rokowanie.²
Stan sprawności – gorszy stan sprawności jest istotnie związany z wyższym ryzykiem progresji i zgonu.³
Organomegalia – obecność powiększonych narządów jest istotnie związana z wyższym ryzykiem progresji i zgonu.³

Markery laboratoryjne

W badaniach laboratoryjnych następujące parametry wskazują na gorsze rokowanie:⁸

Podwyższony poziom dehydrogenazy mleczanowej (LDH)
Niedokrwistość (hemoglobina ≤10,0 mg/dl)
Małopłytkowość (liczba płytek krwi ≤150 000/μL)
Hipoalbuminemia (albumina ≤3,5 g/dl)
Nadmiar blastów w szpiku kostnym (≥5%)

Markery molekularne i immunofenotypowe

Z uwagi na zróżnicowane obrazy kliniczne mastocytozy, trudno było zidentyfikować markery definitywnie wskazujące na rokowanie. Jednak badania pokazują istotne korelacje:⁹¹⁰⁶

Ekspresja markerów CD25 i CD2 – pacjenci, których mastocyty wykazują ekspresję ZARÓWNO CD25 jak i CD2 (ISM/MMAS) lub ŻADNEGO z tych markerów (WDSM), mają dobre rokowanie. Natomiast mieszana ekspresja (zwykle CD25+ i CD2-) wskazuje na gorsze rokowanie.¹⁰
Mutacje wysokiego ryzyka – mutacje genów SRSF2, ASXL1 i/lub RUNX1 są częściej identyfikowane u mężczyzn w porównaniu do kobiet (63% vs 40%) i wiążą się z gorszym rokowaniem.⁶
Obecność mutacji KIT D816V w wielu liniach komórkowych pomaga przewidzieć możliwą progresję choroby.¹

Modele prognostyczne w mastocytozie

Skala MARS (Mutation-Adjusted Risk Score)

W 2019 roku Jawhar i współpracownicy opublikowali zwalidowaną pięcioparametrową skalę ryzyka skorygowaną o mutacje (MARS), która definiuje trzy grupy ryzyka wśród pacjentów z zaawansowaną mastocytozą układową, co może poprawić wstępną stratyfikację leczenia:⁸

Niskie ryzyko – mediana przeżycia całkowitego (OS) nie została osiągnięta
Pośrednie ryzyko – mediana OS wynosiła 3,9 roku (95% CI, 2,1 do 5,7 lat)
Wysokie ryzyko – mediana OS wynosiła 1,9 roku (95% CI, 1,3 do 2,6 lat)

Nowe terapie i ich wpływ na rokowanie

Nowsze terapie, takie jak awapritynib, wykazują obiecujące wyniki w leczeniu zaawansowanej mastocytozy układowej. Badania pokazują, że awapritynib był związany ze znacznie lepszym przeżyciem w porównaniu z najlepszą dostępną terapią (BAT) (HR (95% CI): 0,48 (0,29, 0,79); p=0,004). Wszystkie podgrupy pacjentów leczone awapritynibem doświadczyły zmniejszonego ryzyka zgonu w porównaniu z pacjentami leczonymi BAT, przy czym większość porównań była statystycznie istotna.⁵

Awapritynib oferował również znacznie większą redukcję obciążenia komórkami tucznymi w stosunku do BAT, ze średnią maksymalną procentową redukcją poziomów tryptazy w surowicy wynoszącą 93% w porównaniu z 37% dla BAT. Wyniki te wskazują na korzyści w zakresie przeżycia u pacjentów leczonych awapritynibem w dawce 200 mg we wszystkich liniach leczenia w porównaniu z BAT.⁵¹¹

Wnioski

Rokowanie w mastocytozie jest wysoce zindywidualizowane i zależy od wielu czynników, w tym klasyfikacji choroby, cech demograficznych (zwłaszcza płci i wieku), markerów laboratoryjnych, immunofenotypu i profilu genetycznego. Indolentna mastocytoza układowa (ISM) ma generalnie dobre rokowanie, podczas gdy zaawansowane formy, zwłaszcza białaczka z komórek tucznych (MCL), wiążą się z istotnie krótszym przeżyciem.⁹²

Modele prognostyczne, takie jak skala MARS, pomagają w stratyfikacji ryzyka i optymalizacji podejścia terapeutycznego. Nowe terapie celowane, w szczególności awapritynib, pokazują obiecujące wyniki w poprawie przeżycia pacjentów z zaawansowaną mastocytozą układową.⁸¹¹

Trwające badania mają na celu lepszą identyfikację podobieństw i różnic pomiędzy pacjentami z mastocytozą, co powinno prowadzić do bardziej precyzyjnych metod przewidywania rokowania w przyszłości.¹⁰

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 Prognosis – TMS – The Mast Cell Disease Society, IncAccessibilityIncrease TextDecrease TextGrayscaleHigh ContrastNegative ContrastLight BackgroundLinks UnderlineReadable FontReset
https://tmsforacure.org/prognosis/
All patients with mastocytosis are at increased risk for anaphylaxis, a life-threatening event. The prognosis of mastocytosis depends on the specific classification of disease and any comorbid conditions. […] In most adults with skin lesions typical for mastocytosis [in particular, maculopapular cutaneous mastocytosis (MPCM)/urticaria pigmentosa (UP)], systemic disease will ultimately be found, leading to a diagnosis of systemic mastocytosis (SM), usually in an indolent form (ISM). ISM patients have preserved organ function and their survival is typically comparable to that of the general population. However, a 3% rate of progression to advanced disease has been noted in some studies, with the serum level of Î²2-microglobulin and the presence of the KIT D816V mutation in multiple cell lineages helping to predict possible disease progression.
#2 Systemic Mastocytosis: Practice Essentials, Background, Pathophysiology
https://emedicine.medscape.com/article/203948-overview
Median survival ranges from 198 months in patients with indolent systemic mastocytosis to 41 months in aggressive systemic mastocytosis and 2 months in acute mast cell leukemia. […] The prognosis in patients with systemic mastocytosis (systemic mast cell disease) is variable. Several prognostic models for systemic mastocytosis have been developed, but there is no consensus regarding the preferred approach for defining prognosis. Young children and patients who present with primarily cutaneous and flushing manifestations tend to have little or no progression of the disease over a considerable length of time. However, older patients and those with more extensive systemic disease involving organ systems other than the skin have a poorer prognosis; although their median duration of survival is not known, it appears to be a few years.
#3 Clinical features and survival of patients with indolent systemic mastocytosis defined by the updated WHO classification
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7115854/
In indolent systemic mastocytosis (ISM), several risk factors of disease progression have been identified. […] We found that overall survival (OS) is worse in ISM compared to CM. […] Higher risk of both progression and death was significantly associated with male gender, worse performance status, and organomegaly. […] Our data confirm the clinical impact of the WHO classification that separates ISM from CM and from other SM variants. […] The prognosis of patients with SSM was similar to OS and EFS compared to ISM which contrasts previous studies. […] Our data show that the OS is worse in adult patients with ISM compared to adults with CM, although statistical significance was not reached. […] The different prognosis of ISM and CM gives a sufficient reason for a BM investigation in all adult patients with skin lesions (MIS) and point at the need to recommend a regular follow-up in these cases.
#4 Prognosis – TMS – The Mast Cell Disease Society, IncAccessibilityIncrease TextDecrease TextGrayscaleHigh ContrastNegative ContrastLight BackgroundLinks UnderlineReadable FontReset
https://tmsforacure.org/prognosis/
Survival of patients with advanced SM is significantly shorter than that of the general population and is affected by disease subtype. Patients with aggressive SM (ASM) suffer debilitating symptoms and have signs of organ dysfunction (C findings). In patients who have SM with an associated hematologic neoplasm (SM-AHN), previously referred to as âSM with associated clonal hematologic non mast cell lineage diseaseâ (SM-AHNMD), prognosis can differ depending on the particular myeloproliferative neoplasm.
#5 Efficacy of avapritinib versus best available therapy in the treatment of advanced systemic mastocytosis | Leukemia
https://www.nature.com/articles/s41375-022-01615-z
Advanced systemic mastocytosis (AdvSM) is a rare myeloid neoplasm associated with poor overall survival (OS). […] Patients with AdvSM have a poor prognosis, with a median overall survival (OS) of ~3.5 years for ASM, 2 years for SM-AHN, and 0.52 years for MCL. […] After adjusting for differences in key prognostic factors and confounders between the two treatment cohorts, avapritinib was associated with significantly improved survival compared with BAT (HR (95% CI): 0.48 (0.29, 0.79); p=0.004). […] In subgroup analyses, all subgroups of patients in the avapritinib cohort experienced a reduced risk of death compared to patients in the BAT cohort, with most comparisons statistically significant. […] Avapritinib also offered significantly greater reduction in mast cell burden relative to BAT, with median maximum percentage reduction in serum tryptase levels of 93% compared with 37% for BAT.
#6 Cytogenetic and molecular aberrations and worse outcome for male patients in systemic mastocytosis
https://www.thno.org/v11p0292.htm
In systemic mastocytosis (SM), the clinical features and survival vary greatly. Patient-related factors determining the outcome in SM are largely unknown. […] Male sex has a major impact on clinical features, disease progression, and survival in mastocytosis. Male patients have an inferior survival, which seems related to the fact that they more frequently develop a multi-mutated AdvSM associated with a high-risk molecular background. […] There was a significant difference in OS between male and female patients with a median OS difference of 11 years (17.4 vs. 28.4 years, p 0.0001) in favor of female patients. […] A significant difference (p = 0.0002) was seen between PFS of male and female patients. […] Even within the SM-AHN group, the OS was worse for male patients (p = 0.013). […] High-risk molecular mutations (at least one gene mutation in SRSF2, ASXL1, and/or RUNX1) were more frequently identified in male patients compared to female patients (63% vs. 40%; p = 0.003).
#7 Cytogenetic and molecular aberrations and worse outcome for male patients in systemic mastocytosis
https://www.thno.org/v11p0292.htm
Sex differences have a major impact on clinical features, disease progression and survival in patients with mastocytosis, with male patients having an inferior survival compared to females. This is not only explained by the fact that male patients more often present with SM-AHN, but also that these patients more frequently develop high-risk cytogenetic and molecular abnormalities.
#8 Systemic Mastocytosis: Practice Essentials, Background, Pathophysiology
https://emedicine.medscape.com/article/203948-overview
On laboratory studies, elevated lactate dehydrogenase levels are a poor prognostic sign. On multivariate analysis, the following findings have also been shown to portend poor prognosis: Anemia (hemoglobin 10.0 mg/dL), Thrombocytopenia (platelet count 150,000/ L), Hypoalbuminemia (albumin 3.5 g/dL), Excess bone marrow blasts (5%). […] In 2019, Jawhar et al published a validated five-parameter mutation-adjusted risk score (MARS) that defines three risk groups among patients with advanced systemic mastocytosis, which may improve up-front treatment stratification. […] Median overall survival (OS) in the three risk categories were as follows: Low risk – Median OS not reached, Intermediate risk – Median OS 3.9 years (95% CI, 2.1 to 5.7 years), High risk – Median OS 1.9 years (95% CI, 1.3 to 2.6 years).
#9 On prognosis and dying from mast cell disease – Mast Attack
https://www.mastattack.org/2014/05/on-prognosis-and-dying-from-mast-cell-disease/
There isnt a lot of data on death from mast cell disease. Not real data, with statistics and numbers. People with SM and MCAS are frequently reassured that they will live a normal life span. People with SM-AHNMD are quoted an average survival of about 8.5 years; ASM, 3.5 years; MCL, under a year. […] This is because mast cell leukemia has a pretty homogenous presentation, meaning that it affects most people in the same way. […] The effects of mast cell disease are highly individualized. […] Someone with ASM-AML is going to have a very different prognosis than someone with SM-CEL. […] Even though we know that most people with SM die from something else, or that for many people, it is a very manageable disease, there is always the possibility that it will be different for you. […] Due to the differences in presentation, it has been difficult to identify markers that definitively indicate prognosis.
#10 On prognosis and dying from mast cell disease – Mast Attack
https://www.mastattack.org/2014/05/on-prognosis-and-dying-from-mast-cell-disease/
However, a paper published in 2009, established a link between immunophenotype, in this case which markers the cells present, and prognosis. […] They defined the patients as either good-prognosis (SM, well differentiated SM, and cMAD, clonal mast cell activation disorder (what we now call monoclonal mast cell activation syndrome, MMAS)), or poor-prognosis (ASM and MCL.) […] They determined that for patients whose mast cells expressed BOTH CD25 and CD2 (ISM/MMAS) or NEITHER CD25 and CD2 (WDSM), prognosis was good. […] However, mixed expression (typically CD25+ and CD2-) indicated a poorer prognosis. […] The expression of markers was found to be a sounder method for estimating life expectancy than any of these. […] But the good news is that science is trying to catch up. More people are being diagnosed with mast cell disease, and science is getting better at identifying the ways that we are alike and different. There is every reason to think we will have comforting data in the future. We just have to get there.
#11 Efficacy of avapritinib versus best available therapy in the treatment of advanced systemic mastocytosis | Leukemia
https://www.nature.com/articles/s41375-022-01615-z
The results from this analysis show that patients with AdvSM treated with avapritinib in EXPLORER and PATHFINDER experienced significantly improved survival, longer DOT, as well as greater reductions in serum tryptase levels, compared to patients treated with BAT. […] Furthermore, the findings indicated a survival benefit in patients treated with avapritinib at doses of 200mg across all lines compared to BAT.