glikokortykosteroidy miejscowe

Glikokortykosteroidy miejscowe to leki przeciwzapalne stosowane zewnętrznie na skórę, błony śluzowe lub do inhalacji. Ich działanie opiera się na hamowaniu procesu zapalnego poprzez blokowanie syntezy mediatorów zapalenia i ograniczenie aktywności komórek zapalnych.

Preparaty te występują w różnych postaciach: maści, kremy, lotiony, pianki, roztwory, aerozole oraz żele. Różnią się mocą działania (od słabych do superpotentnych), co pozwala na dostosowanie terapii do nasilenia choroby i obszaru ciała. Stosowane są w leczeniu chorób dermatologicznych takich jak atopowe zapalenie skóry, łuszczyca, liszaj płaski, wyprysk kontaktowy czy choroby autoimmunologiczne.

Długotrwałe stosowanie miejscowych glikokortykosteroidów może prowadzić do działań niepożądanych, takich jak ścieńczenie naskórka i skóry właściwej, rozstępy, teleangiektazje, odbarwienia, nadkażenia, trądzik posteroidowy oraz tachyfilaksja (zmniejszenie skuteczności przy przedłużonym stosowaniu). Szczególną ostrożność należy zachować przy aplikacji na twarz, okolice anogenitalne oraz u dzieci.

W praktyce klinicznej istotna jest właściwa edukacja pacjenta odnośnie aplikacji preparatu, częstości stosowania oraz potencjalnych działań niepożądanych. Nowoczesne formuły miejscowych glikokortykosteroidów charakteryzują się korzystnym profilem bezpieczeństwa przy zachowaniu skuteczności terapeutycznej.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Interakcje leku – Puder płynny (180 mg + 10 mg)/g

Produkt leczniczy Puder płynny w postaci zawiesiny na skórę o stężeniu 180 mg cynku tlenku (Zinci oxidum) oraz 10 mg mentolu (Mentholum) na gram preparatu nie wykazuje udokumentowanych interakcji z innymi lekami ani alkoholem. Cynk tlenek wykazuje działanie ściągające, przeciwzapalne i łagodnie antyseptyczne, natomiast mentol może potencjalnie zwiększać penetrację leków miejscowych, choć nie potwierdzono tego klinicznie. Zaleca się ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu innych preparatów miejscowych, zwłaszcza zawierających alkohol, które mogą nasilać podrażnienia skóry lub osłabiać działanie cynku tlenku. Wskazane jest unikanie nakładania preparatów cynkowych i nawilżających jednocześnie na ten sam obszar skóry oraz zachowanie odstępów czasowych między aplikacjami z glikokortykosteroidami i antybiotykami miejscowymi.
antybiotyki miejscowe, cynku tlenek, działanie drażniące, działanie ściągające, emolienty, glikokortykosteroidy miejscowe, interakcje z alkoholem, leki miejscowo znieczulające, mentol, ochrona przed promieniowaniem UV, substancja czynna, właściwości przeciwzapalne, zawiesina na skórę
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Toctino 30 mg

Toctino (alitretynoina) w kapsułkach miękkich o dawkach 10 mg i 30 mg jest wskazany do leczenia dorosłych pacjentów z ciężkim przewlekłym wypryskiem rąk, opornym na terapię silnymi miejscowymi kortykosteroidami. Skuteczność leku jest wyższa u pacjentów z wypryskiem o charakterze hiperkeratotycznym w porównaniu do postaci potówkowej, co powinno być uwzględniane przy kwalifikacji do leczenia. Preparat zawiera substancje pomocnicze, takie jak olej sojowy (176,50 mg w kapsułce 10 mg i 282,40 mg w kapsułce 30 mg) oraz sorbitol (20,08 mg i 25,66 mg odpowiednio), które mogą stanowić przeciwwskazanie u pacjentów z alergią na soję lub orzeszki ziemne.
alitretynoina, ciężki przewlekły wyprysk rąk, glikokortykosteroidy, glikokortykosteroidy miejscowe, kapsułki miękkie, kortykosteroidy miejscowe, lek systemowy, olej sojowy, potówka, silne kortykosteroidy, sorbitol, Toctino, wyprysk hiperkeratotyczny
Leksykon leków
Interakcje leku – Crotamiton Farmapol 100 mg/g

Produkt leczniczy Crotamiton Farmapol w postaci maści o stężeniu 100 mg/g nie posiada udokumentowanych badań dotyczących interakcji z innymi lekami. Ze względu na miejscowe stosowanie i ograniczoną penetrację systemową, ryzyko klinicznie istotnych interakcji z lekami ogólnoustrojowymi jest minimalne. Jednakże, przy aplikacji na dużą powierzchnię skóry lub uszkodzoną skórę, istnieje potencjalne zwiększenie absorpcji substancji czynnej, co wymaga ostrożności. Zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania innych preparatów miejscowych na tę samą powierzchnię skóry, gdyż może to wpłynąć na skuteczność terapii lub zwiększyć ryzyko działań niepożądanych. Brak jest specyficznych danych dotyczących interakcji z alkoholem etylowym, jednak stosowanie alkoholu na skórę przed lub po aplikacji maści może zwiększać penetrację krotamitonu, powodować nadmierne wysuszenie skóry oraz modyfikować właściwości fizykochemiczne preparatu.
absorpcja substancji czynnej, alkohol etylowy, bariera skórna, detergenty, działania niepożądane, działanie przeciwświądowe, emolienty, glikokortykosteroidy miejscowe, interakcje lekowe, krotamiton, kwas salicylowy, mocznik, penetracja systemowa, preparaty dermatologiczne, preparaty keratolityczne, preparaty miejscowe, reakcje skórne, uszkodzona skóra, właściwości farmakologiczne, wysuszenie skóry
Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Elosone 1 mg/g

Mometazonu furoinian w kremie Elosone (1 mg/g) wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania u kobiet w ciąży i karmiących piersią ze względu na potencjalne ryzyko wchłaniania ogólnoustrojowego kortykosteroidu. Badania na zwierzętach wykazały możliwość wystąpienia wad rozwojowych płodu, takich jak rozszczep podniebienia oraz opóźnienie wzrostu wewnątrzmacicznego, co wskazuje na konieczność indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka przed rozpoczęciem terapii. Zaleca się unikanie aplikacji na duże powierzchnie skóry oraz ograniczenie czasu stosowania do niezbędnego minimum. Brak jest wystarczających danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania kremu u kobiet ciężarnych, dlatego decyzja o terapii powinna być podejmowana wyłącznie przez lekarza po szczegółowej konsultacji z pacjentką.
bariera łożyskowa, ekspozycja na kortykosteroidy, Elosone, glikokortykosteroidy miejscowe, karmienie piersią, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroidy miejscowe, laktacja, mometazonu furoinian, opóźnienie rozwoju wewnątrzmacicznego, rozszczep podniebienia, stosunek korzyści do ryzyka, wady rozwojowe płodu, wchłanianie ogólnoustrojowe, zahamowanie wzrostu płodu
Leksykon chorób i schorzeń
Dyshydroza – Leczenie

Dyshydroza (pompholyx) to przewlekła dermatoza charakteryzująca się nawracającymi pęcherzykowymi wykwitami na dłoniach, palcach i stopach, często z towarzyszącym świądem i bólem. Podstawą terapii są miejscowe glikokortykosteroidy o dużej i bardzo dużej sile działania (np. klobetazol, fluocinonid, halobetazol, triamcynolon), stosowane z okluzją dla zwiększenia penetracji, jednak ograniczone czasowo ze względu na ryzyko atrofii skóry. Alternatywą są inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus), które nie wywołują tachyfilaksji ani teleangiektazji, ale mogą nasilać podrażnienia. W terapii miejscowej stosuje się także inhibitory PDE4 (krisaborol), inhibitory JAK, preparaty przeciwświądowe (pramoksyna), środki wysuszające (mleczan amonu 12%, krem Carmol 20%) oraz emolienty na bazie wazeliny. W ostrych, sączących zmianach pomocne są okłady z roztworu nadmanganianu potasu (1:8000–1:10000) lub siarczanu glinu (Domeboro, Burow).
acytretyna, alergia na nikiel, alitretynoina, atopowe zapalenie skóry, azatiopryna, baricytynib, choroba skóry, cyklosporyna, dupilumab, dyshydroza, działanie przeciwzapalne, fotochemioterapia PUVA, fototerapia, glikokortykosteroidy doustne, glikokortykosteroidy miejscowe, inhibitory JAK, inhibitory kalcyneuryny, interleukina-4, izotretynoina, jonoforeza, klobetazol, krisaborol, limfocyty T, metotreksat, mykofenolan mofetylu, nadmanganian potasu, okluzja, paciorkowce grupy A, pimekrolimus, prednizon, promieniowanie UVB, Staphylococcus aureus, tachyfilaksja, takrolimus, toksyna botulinowa, triamcynolon, upadacytynib, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze
Leksykon chorób i schorzeń
Łupież różowy – Leczenie

Łupież różowy (pityriasis rosea) to samoograniczająca się dermatoza, ustępująca zwykle w ciągu 4-12 tygodni bez konieczności leczenia. Głównym objawem jest świąd, występujący u około 25% pacjentów, który można łagodzić za pomocą emolientów, miejscowych preparatów z cynkiem, kalaminą, mentol-fenolem, pramoksyną lub wyciągiem z owsa oraz doustnych leków przeciwhistaminowych. W przypadku nasilonego świądu i rozległych zmian stosuje się miejscowe glikokortykosteroidy o średniej mocy, aplikowane 2-3 razy dziennie przez 2-3 tygodnie. W wyjątkowo ciężkich przypadkach rozważa się krótkotrwałe podawanie doustnych glikokortykosteroidów (prednizon 0,5-1 mg/kg/dobę przez 7 dni), jednak rutynowe stosowanie jest niewskazane ze względu na ograniczone dowody skuteczności i ryzyko nawrotu. Fototerapia UVB, szczególnie skuteczna w pierwszym tygodniu choroby, może zmniejszyć świąd i skrócić czas trwania wysypki, jednak wiąże się z ryzykiem przebarwień pozapalnych, zwłaszcza u osób o ciemniejszej karnacji.
acyklowir, antybiotyk, azytromycyna, działanie immunomodulujące, emolienty, erytromycyna, fototerapia UVB, glikokortykosteroidy doustne, glikokortykosteroidy miejscowe, infekcja bakteryjna wtórna, kalamina, leki przeciwhistaminowe, łupież różowy, poród przedwczesny, pramoksyna, prednizon, przebarwienie pozapalne, świąd, właściwości przeciwzapalne, zmiany pęcherzykowe, zmiany skórne
Leksykon substancji czynnych
2-difenylol – Działania niepożądane

2-difenylol, obecny w preparacie Primasept Med w stężeniu 2 g/100 g, wraz z propanolem (10 g/100 g) i alkoholem izopropylowym (8 g/100 g), wykazuje działanie odtłuszczające, które może prowadzić do nadmiernego wysuszenia skóry oraz podrażnień w miejscu aplikacji. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są suchość skóry, złuszczanie naskórka oraz uczucie ściągnięcia, a także reakcje podrażnieniowe takie jak zaczerwienienie, pieczenie i świąd. Rzadziej występują reakcje alergiczne typu IV, takie jak uczuleniowe kontaktowe zapalenie skóry i pokrzywka kontaktowa, manifestujące się rumieniem, obrzękiem, pęcherzykami oraz bąblami pokrzywkowymi, które mogą wymagać przerwania terapii i wdrożenia leczenia przeciwzapalnego, np. miejscowych glikokortykosteroidów.
2-difenylol, alkohol izopropylowy, atopowe zapalenie skóry, glikokortykosteroidy miejscowe, klasyfikacja Gella-Coombsa, kontaktowe zapalenie skóry, leczenie przeciwzapalne, płaszcz lipidowy skóry, podrażnienie skóry, pokrzywka kontaktowa, Primasept Med, propanol, reakcja alergiczna, reakcja typu późnego, rumień, wrota zakażenia, wysuszenie skóry, zaburzenia skóry, złuszczanie naskórka, zmiany zapalne
Leksykon leków
Interakcje leku – Alantan 20 mg/g

Maść Alantan zawierająca 20 mg/g alantoiny jest preparatem stosowanym miejscowo na skórę, charakteryzującym się minimalnym wchłanianiem systemowym, co przekłada się na brak udokumentowanych klinicznie istotnych interakcji z innymi lekami miejscowymi oraz ogólnoustrojowymi. Dotychczasowe dane nie wskazują na interakcje z preparatami dermatologicznymi, w tym glikokortykosteroidami, ani z alkoholem etylowym spożywczym. Zaleca się jednak zachowanie ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu preparatów zawierających substancje drażniące (np. kwasy, retinoidy) oraz miejscowych preparatów alkoholowych, ze względu na potencjalne nasilenie podrażnienia lub zmianę właściwości fizykochemicznych maści. W przypadku badań diagnostycznych skóry, takich jak testy płatkowe, rekomenduje się przerwanie stosowania maści na co najmniej 24 godziny przed procedurą.
absorpcja substancji, alantoina, bariera skórna, choroby skóry, glikokortykosteroidy miejscowe, indeks terapeutyczny, interakcje lekowe, oparzenie, podrażnienie skóry, preparat dermatologiczny, preparat z alkoholem, procedura diagnostyczna, profil bezpieczeństwa, retinoidy, substancja czynna, terapia miejscowa, terapia skojarzona, test płatkowy, wchłanianie systemowe, zabieg dermatologiczny
Leksykon leków
Interakcje leku – Aphtin Aflofarm 200 mg/g

Aphtin Aflofarm, zawierający boraks w stężeniu 200 mg/g, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne związane z miejscowym przekrwieniem błony śluzowej jamy ustnej, które zwiększa absorpcję związków boru do krążenia ogólnego. Szczególnie istotne są interakcje z lekami wywołującymi przekrwienie, takimi jak miejscowe NLPZ, leki rozszerzające naczynia, preparaty rozgrzewające oraz środki drażniące błonę śluzową. Spożycie alkoholu podczas terapii może dodatkowo nasilać wchłanianie boraksu, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych i podrażnienia błony śluzowej. Zaleca się unikanie alkoholu oraz zachowanie minimum 2-godzinnego odstępu między aplikacją Aphtin Aflofarm a innymi lekami miejscowymi.
alkohol etylowy, biodostępność boraksu, boraks, działania niepożądane, glikokortykosteroidy miejscowe, hemodynamika, integralność błony śluzowej, leki przeciwzapalne miejscowe, leki rozszerzające naczynia krwionośne, niesteroidowe leki przeciwzapalne, rozszerzenie naczyń krwionośnych, terapia skojarzona, związki boru
Leksykon leków
Interakcje leku – Maść na odciski Aflofarm (400 mg + 100 mg)/g

Preparat Maść na odciski Aflofarm zawiera kwas salicylowy (400 mg/g) oraz kwas mlekowy (100 mg/g) i wykazuje działanie keratolityczne. Brak jest udokumentowanych danych dotyczących interakcji z innymi lekami, jednak ze względu na miejscową aplikację, systemowe interakcje są rzadkie. Przy stosowaniu na rozległe lub uszkodzone powierzchnie skóry oraz długotrwałym użyciu możliwe jest wchłanianie kwasu salicylowego, co może prowadzić do potencjalnych interakcji. Zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania z innymi preparatami keratolitycznymi (np. zawierającymi mocznik), retinoidami miejscowymi, kwasami AHA/BHA oraz glikokortykosteroidami ze względu na ryzyko nasilenia działania złuszczającego i podrażnienia skóry.
aplikacja preparatu, działanie keratolityczne, działanie złuszczające, glikokortykosteroidy miejscowe, interakcja ogólnoustrojowa, kwas mlekowy, kwas salicylowy, kwasy AHA/BHA, podrażnienie skóry, podrażnienie tkanek, preparat keratolityczny, preparaty drażniące skórę, przenikanie steroidów, retinoidy miejscowe, tretynoina, złuszczanie naskórka
Leksykon leków
Interakcje leku – Skinatan 1 mg/g

Produkt leczniczy Skinatan, zawierający 1 mg/g metyloprednizolonu aceponianu w postaci emulsji do stosowania miejscowego, nie wykazuje znanych interakcji farmakokinetycznych ani farmakodynamicznych z innymi lekami, zarówno miejscowo, jak i ogólnoustrojowo. Stężenie 0,1% metyloprednizolonu aceponianu nie powoduje klinicznie istotnych interakcji, a obecność 12,5 mg alkoholu benzylowego w 1 g emulsji nie została powiązana z interakcjami przy jednoczesnym spożyciu alkoholu etylowego. Potencjalne, teoretyczne zwiększenie penetracji leku przez skórę może wystąpić przy stosowaniu preparatów zawierających mocznik lub kwas salicylowy, jednak brak jest danych klinicznych potwierdzających takie zjawisko.
alkohol benzylowy, glikokortykosteroidy miejscowe, interakcje farmakodynamiczne, interakcje farmakokinetyczne, interakcje lekowe, interakcje ogólnoustrojowe, interakcje z alkoholem, kortykosteroidy miejscowe, kwas salicylowy, leki ogólnoustrojowe, metyloprednizolonu aceponiat, mocznik, opatrunek okluzyjny, penetracja przez skórę, substancja pomocnicza
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Gebetil (0,64 mg + 1 mg)/g

Gebetil to preparat miejscowy zawierający betametazonu dipropionian (0,64 mg/g, odpowiadający 0,5 mg betametazonu) oraz gentamycynę (1 mg/g, w formie 1,67 mg gentamycyny siarczanu). Farmakokinetyka betametazonu po aplikacji miejscowej jest zbliżona do podania ogólnoustrojowego, z wchłanianiem zależnym od podłoża, stanu skóry oraz stosowania opatrunków okluzyjnych, które znacząco zwiększają penetrację. W stanach zapalnych i dermatozach wchłanianie betametazonu jest zwiększone, co potwierdzają badania kliniczne wykazujące przemijające obniżenie stężenia kortyzolu przy stosowaniu >60 g maści na dobę przez 4 tygodnie. Gentamycyna wchłania się przez nieuszkodzoną skórę w ilości około 0,5% z maści 0,1%, natomiast w przypadku ran absorpcja wzrasta do 1,5 μg/cm² powierzchni rany, co może prowadzić do stężeń w surowicy do 1 μg/mL, stanowiących około 10% minimalnego stężenia toksycznego; w oparzeniach stężenia mogą sięgać 3-4,3 μg/mL.
antybiotyki miejscowe, betametazonu dipropionian, białka osocza, farmakokinetyka, gentamycyna siarczan, glikokortykosteroidy miejscowe, kortyzol w osoczu, metabolizm wątrobowy, nieuszkodzona skóra, okres półtrwania, opatrunek okluzyjny, powierzchnia rany, przesączanie kłębuszkowe, stężenie toksyczne, wchłanianie przezskórne, wydalanie z żółcią, wyprysk atopowy, zapalenie skóry