złamania podkrętarzowe
Złamania podkrętarzowe stanowią istotny problem kliniczny, obejmujący obszar kości udowej położony poniżej krętarza większego i mniejszego. Występują najczęściej u osób starszych w wyniku niskoenergetycznych urazów, takich jak upadek z wysokości własnego ciała, oraz u osób młodszych w następstwie urazów wysokoenergetycznych.
Klasyfikacja złamań podkrętarzowych obejmuje głównie podział według AO/OTA oraz klasyfikację Evansa-Jensena. Złamania te dzieli się na stabilne (bez przemieszczenia odłamów, z zachowaną ciągłością przyśrodkowej krawędzi korowej) oraz niestabilne (z przemieszczeniem odłamów i przerwaniem ciągłości przyśrodkowej krawędzi korowej).
Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym (skrócenie i rotacja zewnętrzna kończyny) oraz badaniach obrazowych, przede wszystkim RTG w projekcji AP i osiowej. W przypadkach wątpliwych pomocne jest badanie tomografii komputerowej.
Leczenie złamań podkrętarzowych jest najczęściej operacyjne. Stosuje się stabilizację śródszpikową (gwóźdź gamma, gwóźdź PFN) lub stabilizację zewnątrzszpikową (dynamiczny śrubowy stabilizator biodrowy – DHS). Wybór metody zależy od rodzaju złamania, wieku pacjenta i doświadczenia operatora.
Rokowanie zależy od wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz stabilności złamania. Wczesna mobilizacja pacjenta jest kluczowa dla zapobiegania powikłaniom, takim jak odleżyny, zakrzepica żył głębokich czy zapalenie płuc. Rehabilitacja powinna być rozpoczęta jak najwcześniej po zabiegu operacyjnym.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Kwas ryzedronowy – Działania niepożądane
Kwas ryzedronowy, podawany w dawce 5 mg/dobę w leczeniu osteoporozy, wykazuje profil bezpieczeństwa potwierdzony w badaniach III fazy na ponad 15 000 pacjentów. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak zaparcia (5,0% vs. 4,8% placebo), niestrawność (4,5% vs. 4,1%), nudności (4,3% vs. 4,0%), ból brzucha (3,5% vs. 3,3%) oraz biegunka (3,0% vs. 2,7%). Często występują również bóle mięśniowo-kostne (2,1% vs. 1,9%). W zakresie układu nerwowego najczęstszym działaniem jest ból głowy (1,8% vs. 1,4%). Rzadziej obserwuje się zapalenie błony śluzowej przełyku, owrzodzenia i zwężenia przełyku, a także zapalenie tęczówki (częstość nieznana). Po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano poważne reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona oraz reakcje anafilaktyczne, których częstość nie jest określona. U niektórych pacjentów w początkowej fazie leczenia obserwowano przemijające, bezobjawowe obniżenie stężenia wapnia i fosforanów w surowicy.
bisfosfoniany, ból mięśniowo-szkieletowy, dysfagia, kwas ryzedronowy, leczenie osteoporozy, leukocytoklastyczne zapalenie naczyń, martwica kości przewodu słuchowego, martwica kości szczęki, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza pomenopauzalna, owrzodzenie przełyku, próby wątrobowe, reakcja anafilaktyczna, ryzedronian sodu, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, zaburzenia czynności wątroby, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie błony śluzowej dwunastnicy, zapalenie błony śluzowej przełyku, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie języka, zapalenie tęczówki, zespół Stevensa-Johnsona, złamania podkrętarzowe, zwężenie przełyku - Leksykon substancji czynnych
Kwas zoledronowy – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Przed rozpoczęciem terapii kwasem zoledronowym konieczne jest potwierdzenie odpowiedniego nawodnienia pacjenta, z uwzględnieniem ryzyka przewodnienia u osób z niewydolnością krążenia. Monitorowanie parametrów metabolicznych, takich jak stężenia wapnia, fosforanów i magnezu w surowicy, jest obligatoryjne, a w przypadku hipokalcemii, hipofosfatemii lub hipomagnezemii wskazane jest wdrożenie terapii uzupełniającej. Szczególną uwagę należy zwrócić na funkcję nerek, zwłaszcza u pacjentów z hiperkalcemią nowotworową, gdzie stężenie kreatyniny w surowicy powinno być oznaczane przed każdą dawką. Dawka 4 mg podawana w 15 minut wiąże się z mniejszym ryzykiem nefrotoksyczności, jednak przypadki niewydolności nerek i konieczności dializ po pojedynczej dawce zostały odnotowane. U pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności nerek zaleca się stosowanie zmniejszonych dawek, a w przypadku pogorszenia funkcji nerek leczenie należy przerwać do czasu powrotu kreatyniny do wartości wyjściowych z tolerancją 10%.
arytmia serca, bisfosfoniany, ból mięśniowo-szkieletowy, funkcja nerek, hiperkalcemia, hiperkalcemia nowotworowa, hipofosfatemia, hipokalcemia, hipomagnezemia, klirens kreatyniny, kwas zoledronowy, martwica kości szczęki, napady padaczkowe, niewydolność krążenia, powikłania kostne, poziom kreatyniny, poziom wapnia, suplementacja wapnia, szpiczak mnogi, tężyczka, zabiegi stomatologiczne, zdarzenia neurologiczne, złamania podkrętarzowe, złamanie kości udowej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ostemax 70 comfort 70 mg
Profil bezpieczeństwa alendronianu, substancji czynnej leku Ostemax 70 comfort (70 mg raz w tygodniu), został szczegółowo oceniony w badaniach klinicznych oraz w praktyce klinicznej po wprowadzeniu do obrotu. Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są objawy ze strony układu pokarmowego, takie jak ból brzucha (3,7%), dyspepsja (2,7%), zarzucanie treści pokarmowej do przełyku (1,9%) oraz nudności (1,9%). Działania te występują z częstością ≥1% i są zgodne z obserwacjami z badań porównujących dawkę 70 mg raz w tygodniu z dawką 10 mg na dobę. Rzadziej obserwuje się poważniejsze powikłania, takie jak owrzodzenie przełyku, zwężenie przełyku, perforacje czy krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego, które mimo niskiej częstości (<1/1000) stanowią istotne zagrożenie kliniczne. W obrębie układu mięśniowo-szkieletowego najczęściej występują bóle mięśniowo-kostne (do 4,1%), a rzadko martwica kości szczęki oraz nietypowe złamania podkrętarzowe i trzonu kości udowej, charakterystyczne dla bisfosfonianów. Działania niepożądane ze strony układu nerwowego obejmują ból głowy i zawroty głowy, a także rzadkie reakcje nadwrażliwości, w tym pokrzywkę i obrzęk naczynioruchowy.
alendronian, bisfosfoniany, ból brzucha, ból głowy, bóle mięśniowo-kostne, dysfagia, dyspepsja, hipokalcemia, krwawienie z przewodu pokarmowego, łysienie, martwica kości przewodu słuchowego, martwica kości szczęki, nadżerki przełyku, nudności, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk stawów, owrzodzenie przełyku, perforacja przewodu pokarmowego, pokrzywka, refluks przełykowy, smoliste stolce, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, zaburzenia smaku, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie przełyku, zapalenie twardówki, zawroty głowy, zespół Stevensa-Johnsona, złamania podkrętarzowe, zwężenie przełyku - Leksykon leków
Działania niepożądane – Osporil 4 mg/100 ml
Osporil (kwas zoledronowy) w dawce 4 mg/100 ml, stosowany jako bisfosfonian, wiąże się z występowaniem charakterystycznych działań niepożądanych, które wymagają ścisłego monitorowania. W ciągu 3 dni po infuzji często pojawia się reakcja ostrej fazy, objawiająca się bólem kości, gorączką, zmęczeniem, bólami stawów i mięśni, dreszczami oraz zapaleniem stawów z obrzękiem, które ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. Istotne działania niepożądane obejmują zaburzenia czynności nerek (częstość 3,1-4,3% w różnych populacjach onkologicznych), martwicę kości szczęki (szczególnie u pacjentów onkologicznych z czynnikami ryzyka jak chemioterapia, kortykosteroidy, zabiegi stomatologiczne), hipokalemię prowadzącą do zaburzeń neurologicznych i kardiologicznych, migotanie przedsionków (2,5% vs 1,9% w grupie placebo w badaniu osteoporozy), a także rzadkie przypadki śródmiąższowej choroby płuc i anafilaksji.
anafilaksja, białkomocz, bisfosfoniany, cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, hipernatremia, hipofosfatemia, hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, krwiomocz, kwas zoledronowy, leukopenia, martwica kości przewodu słuchowego, martwica kości szczęki, migotanie przedsionków, napady padaczkowe, objawy grypopodobne, obrzęk naczynioruchowy, ostra niewydolność nerek, pancytopenia, parestezje, reakcja ostrej fazy, skurcz oskrzeli, śródmiąższowa choroba płuc, szpiczak mnogi, tężyczka, trombocytopenia, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia rytmu serca, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie kości, zapalenie oczodołu, zapalenie spojówek, zapalenie twardówki, zespół Fanconiego, złamania podkrętarzowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Zerlinda
Lek Zerlinda (kwas zoledronowy 4 mg/100 ml) wymaga starannego monitorowania parametrów metabolicznych, zwłaszcza stężenia wapnia, fosforanów i magnezu w surowicy, ze względu na ryzyko hipokalcemii, hipofosfatemii i hipomagnezemii, które mogą wymagać uzupełniającej terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na funkcję nerek, gdyż pacjenci z hiperkalcemią często mają upośledzoną czynność nerek, a kwas zoledronowy może pogorszyć ich stan, zwłaszcza przy odwodnieniu, istniejących zaburzeniach nerkowych, wielokrotnym podawaniu bisfosfonianów lub stosowaniu leków nefrotoksycznych. Dawka 4 mg podawana w 15 minut wiąże się z mniejszym, ale nadal obecnym ryzykiem nefrotoksyczności, a u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (stężenie kreatyniny ≥400 µmol/l lub ≥4,5 mg/dl dla TIH, ≥265 µmol/l lub ≥3,0 mg/dl dla przerzutów do kości) stosowanie leku nie jest zalecane. Przed każdą kolejną dawką należy oznaczyć stężenie kreatyniny, a w przypadku pogorszenia czynności nerek odstawić lek do czasu powrotu parametrów do wartości wyjściowych z tolerancją 10%.
arytmia serca, bisfosfoniany, ból mięśniowo-szkieletowy, chemioterapia, choroba przyzębia, dializoterapia, drgawki, hiperkalcemia nowotworowa, hipofosfatemia, hipokalcemia, hipomagnezemia, inhibitory angiogenezy, kortykosteroidy, kreatynina, kwas zoledronowy, martwica kości szczęki, nefrotoksyczność, niedoczulica, niewydolność krążenia, przerzuty do kości, radioterapia głowy i szyi, szpiczak mnogi, terapia uzupełniająca, tężyczka, zaawansowany rak piersi, zaburzenie czynności wątroby, złamania podkrętarzowe, złamania przeciążeniowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Alendran 70 70 mg
Profil bezpieczeństwa kwasu alendronowego w dawce 70 mg raz na tydzień został potwierdzony w badaniach klinicznych trwających od roku do trzech lat, wykazując podobny do placebo profil działań niepożądanych. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak ból brzucha (3,7%), niestrawność (2,7%) oraz zarzucanie treści żołądkowej do przełyku (1,9%). Wśród zaburzeń mięśniowo-szkieletowych dominował ból mięśniowo-kostny (2,9%). Rzadziej występowały reakcje nadwrażliwości (pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy), objawowa hipokalcemia, zapalenia oka, zawroty głowy, a także poważne powikłania charakterystyczne dla bisfosfonianów, takie jak martwica kości szczęki, atypowe złamania podkrętarzowe i trzonu kości udowej oraz martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego.
bisfosfoniany, ból mięśniowo-szkieletowy, choroba wrzodowa, dysfagia, dysgeusia, fotodermatoza, hipokalcemia, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas alendronowy, martwica kości przewodu słuchowego, martwica kości szczęki, nadżerki przełyku, niestrawność, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, smoliste stolce, toksyczne martwicze oddzielanie naskórka, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie nadtwardówki, zapalenie przełyku, zapalenie twardówki, zespół Stevensa-Johnsona, złamania podkrętarzowe, zwężenie przełyku