Działania niepożądane
Kwas ryzedronowy

Działania niepożądane kwasu ryzedronowego

Kwas ryzedronowy, występujący w postaciach farmaceutycznych jako sodu ryzedronian, jest substancją z grupy bisfosfonianów stosowaną w leczeniu osteoporozy. W badaniach klinicznych III fazy substancja ta była podawana ponad 15 000 pacjentów, co pozwoliło na dokładną ocenę jej profilu bezpieczeństwa. Większość zaobserwowanych działań niepożądanych miała charakter łagodny lub umiarkowany i rzadko wymagała przerwania terapii.¹²

Klasyfikacja częstotliwości występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem kwasu ryzedronowego są klasyfikowane według następującej konwencji częstotliwości występowania:<sup data-drug="Risendros 35" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane zgłaszane w badaniach klinicznych III fazy u kobiet z osteoporozą po menopauzie leczonych do 36 miesięcy sodu ryzedronianem w dawce 5 mg/dobę (n=5020) lub placebo (n=5048) i uznane za możliwe lub prawdopodobnie związane ze stosowaniem sodu ryzedronianu są wymienione poniżej zgodnie z następującą konwencją (częstość zdarzeń w porównaniu z placebo podano w nawiasach): bardzo często (≥ 1/10); często (≥ 1/100; < 1/10); niezbyt często (≥ 1/1000; < 1/100); rzadko (≥ 1/10 000; < 1/1000); bardzo rzadko (3<sup data-drug="Yarisen" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane zgłaszane w badaniach klinicznych III fazy u kobiet z osteoporozą po menopauzie leczonych do 36 miesięcy ryzedronianem w dawce 5 mg/dobę (n=5020) lub placebo (n=5048) i uznane za możliwe lub prawdopodobnie związane ze stosowaniem ryzedronianu sodu są wymienione poniżej stosując następującą konwencję (częstość zdarzeń w porównaniu z placebo podano w nawiasach): bardzo często (≥ 1/10); często (≥ 1/100; < 1/10); niezbyt często (≥ 1/1000; < 1/100); rzadko (≥ 1/10 000; < 1/1000); bardzo rzadko (4

• Bardzo często: występują u co najmniej 1 na 10 pacjentów (≥1/10)
• Często: występują u co najmniej 1 na 100, ale mniej niż 1 na 10 pacjentów (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często: występują u co najmniej 1 na 1000, ale mniej niż 1 na 100 pacjentów (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko: występują u co najmniej 1 na 10 000, ale mniej niż 1 na 1000 pacjentów (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko: występują u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów (<1/10 000)
• Częstość nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

<sup data-drug="Risendros 35" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane zgłaszane w badaniach klinicznych III fazy u kobiet z osteoporozą po menopauzie leczonych do 36 miesięcy sodu ryzedronianem w dawce 5 mg/dobę (n=5020) lub placebo (n=5048) i uznane za możliwe lub prawdopodobnie związane ze stosowaniem sodu ryzedronianu są wymienione poniżej zgodnie z następującą konwencją (częstość zdarzeń w porównaniu z placebo podano w nawiasach): bardzo często (≥ 1/10); często (≥ 1/100; < 1/10); niezbyt często (≥ 1/1000; < 1/100); rzadko (≥ 1/10 000; < 1/1000); bardzo rzadko (5

Działania niepożądane kwasu ryzedronowego według układów

Zaburzenia układu nerwowego

W zakresie układu nerwowego najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym jest ból głowy, który występuje często (1,8% w porównaniu z 1,4% w grupie placebo).⁶⁷

Zaburzenia oka

W obrębie narządu wzroku niezbyt często obserwuje się zapalenie tęczówki. Przypadki te nie były bezpośrednio związane z badaniami III fazy dotyczącymi osteoporozy, a częstość ich występowania została określona na podstawie działań niepożądanych i wyników badań laboratoryjnych z wcześniejszych faz badań klinicznych.⁸⁹

Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu odnotowano również przypadki zapalenia tęczówki i błony naczyniowej oka, jednakże częstość występowania tych zaburzeń nie jest znana.¹⁰¹¹

Zaburzenia żołądka i jelit

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe stanowią najliczniejszą grupę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kwasu ryzedronowego. Często występujące działania to: zaparcia (5,0% w porównaniu z 4,8% w grupie placebo), niestrawność (4,5% w porównaniu z 4,1%), nudności (4,3% w porównaniu z 4,0%), ból brzucha (3,5% w porównaniu z 3,3%) oraz biegunka (3,0% w porównaniu z 2,7%).¹²¹³

Niezbyt często zgłaszane są: zapalenie błony śluzowej żołądka (0,9% w porównaniu z 0,7%), zapalenie błony śluzowej przełyku (0,9% w porównaniu z 0,9%), utrudnione połykanie (0,4% w porównaniu z 0,2%), zapalenie błony śluzowej dwunastnicy (0,2% w porównaniu z 0,1%) oraz owrzodzenie przełyku (0,2% w porównaniu z 0,2%).¹⁴¹⁵

Do rzadkich działań niepożądanych w obrębie układu pokarmowego należą: zapalenie języka (<0,1% w porównaniu z 0,1%) oraz zwężenie przełyku (<0,1% w porównaniu z 0,0%).<sup data-drug="Risendros 35" data-section="Działania niepożądane" title="Rzadko: zapalenie języka (< 0,1% w porównaniu z 0,1%), zwężenie przełyku (16<sup data-drug="Yarisen" data-section="Działania niepożądane" title="Rzadko: zapalenie języka (< 0,1% w porównaniu z 0,1%), zwężenie przełyku (17

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W zakresie układu mięśniowo-szkieletowego często występującym działaniem niepożądanym są bóle mięśniowo-kostne (2,1% w porównaniu z 1,9% w grupie placebo).¹⁸¹⁹

Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano również przypadki martwicy kości szczęki (częstość nieznana).²⁰²¹

Rzadko obserwowano nietypowe złamania podkrętarzowe i trzonu kości udowej, które są działaniem niepożądanym charakterystycznym dla całej grupy bisfosfonianów.²²²³

Bardzo rzadko zgłaszano przypadki martwicy kości przewodu słuchowego zewnętrznego, co również wiąże się ze stosowaniem leków z grupy bisfosfonianów.²⁴²⁵

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu odnotowano reakcje skórne takie jak: nadwrażliwość, obrzęk naczynioruchowy, uogólniona wysypka, pokrzywka i pęcherze skórne. W niektórych przypadkach reakcje te miały ciężki przebieg, w tym pojedyncze przypadki zespołu Stevensa-Johnsona, toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka oraz leukocytoklastycznego zapalenia naczyń. Zgłaszano również przypadki łysienia. Częstość występowania tych działań niepożądanych nie jest znana.²⁶²⁷

Zaburzenia układu immunologicznego

W zakresie układu immunologicznego zgłaszano przypadki reakcji anafilaktycznej (częstość nieznana).²⁸²⁹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Rzadko obserwowano zmiany wskaźników badań prób czynnościowych wątroby. Przypadki te, podobnie jak zapalenie tęczówki, nie były bezpośrednio związane z badaniami III fazy dotyczącymi osteoporozy.³⁰³¹

Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano przypadki ciężkich zaburzeń czynności wątroby. W większości przypadków pacjenci byli równocześnie leczeni innymi lekami o znanym wpływie na zaburzenia wątroby. Częstość występowania tych zaburzeń nie jest znana.³²³³

Zaburzenia wskaźników laboratoryjnych

U niektórych pacjentów w początkowej fazie leczenia kwasem ryzedronowym obserwowano przemijające, bezobjawowe i łagodne zmniejszenie stężenia wapnia i fosforanów w surowicy.³⁴³⁵

Tabela działań niepożądanych kwasu ryzedronowego

Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Powikłania kostne

Stosowanie kwasu ryzedronowego, podobnie jak innych bisfosfonianów, wiąże się z ryzykiem wystąpienia martwicy kości szczęki. Jest to poważne powikłanie mogące prowadzić do znacznego upośledzenia jakości życia pacjenta. Stanowi ono istotne zagrożenie, zwłaszcza u pacjentów poddawanych zabiegom stomatologicznym w trakcie leczenia.³⁶³⁷

Szczególną ostrożność należy zachować w związku z możliwością wystąpienia nietypowych złamań podkrętarzowych i trzonu kości udowej. Są to złamania występujące rzadko, ale mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych i niepełnosprawności pacjenta.³⁸³⁹

Bardzo rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego, prowadząca do zaburzeń słuchu i innych powikłań otologicznych.⁴⁰⁴¹

Reakcje nadwrażliwości i skórne

Stosowanie kwasu ryzedronowego może wywoływać poważne reakcje nadwrażliwości, w tym zagrażającą życiu reakcję anafilaktyczną. Wymaga ona natychmiastowej interwencji medycznej.⁴²⁴³

Szczególnie niebezpieczne są ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, które mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia. Reakcje te wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i wdrożenia intensywnej terapii.⁴⁴⁴⁵

Hepatotoksyczność

Ciężkie zaburzenia czynności wątroby są poważnym powikłaniem, które może prowadzić do uszkodzenia tego narządu, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących równocześnie inne leki o znanym działaniu hepatotoksycznym. Konieczne jest monitorowanie funkcji wątroby u pacjentów z grupy ryzyka.⁴⁶⁴⁷

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Istotne zagrożenie stanowią powikłania ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego, szczególnie zapalenie błony śluzowej przełyku, owrzodzenie przełyku i zwężenie przełyku. Mogą one prowadzić do poważnego uszkodzenia przewodu pokarmowego, zwłaszcza w przypadku nieprzestrzegania zaleceń dotyczących przyjmowania leku (pozycja pionowa przez minimum 30 minut po przyjęciu, przyjmowanie z odpowiednią ilością wody).<sup data-drug="Risendros 35" data-section="Działania niepożądane" title="Niezbyt często: zapalenie błony śluzowej żołądka (0,9% w porównaniu z 0,7%), zapalenie błony śluzowej przełyku (0,9% w porównaniu z 0,9%), utrudnienie połykania (0,4% w porównaniu z 0,2%), zapalenie błony śluzowej dwunastnicy (0,2% w porównaniu z 0,1%), owrzodzenie przełyku (0,2% w porównaniu z 0,2%). […] Rzadko: zapalenie języka (< 0,1% w porównaniu z 0,1%), zwężenie przełyku (48<sup data-drug="Yarisen" data-section="Działania niepożądane" title="Niezbyt często: zapalenie błony śluzowej żołądka (0,9% w porównaniu z 0,7%), zapalenie błony śluzowej przełyku (0,9% w porównaniu z 0,9%), utrudnienie połykania (0,4% w porównaniu z 0,2%), zapalenie błony śluzowej dwunastnicy (0,2% w porównaniu z 0,1%), owrzodzenie przełyku (0,2% w porównaniu z 0,2%). […] Rzadko: zapalenie języka (< 0,1% w porównaniu z 0,1%), zwężenie przełyku (49

Porównanie działań niepożądanych między różnymi dawkami kwasu ryzedronowego

W jednorocznym, wieloośrodkowym badaniu z podwójnie ślepą próbą, porównującym sodu ryzedronian w dawce 5 mg na dobę i sodu ryzedronian w dawce 35 mg raz na tydzień u kobiet po menopauzie z osteoporozą, wykazano podobne ogólne profile bezpieczeństwa i tolerancji. Zaobserwowano jednak nieco większą częstość występowania zaburzeń żołądka i jelit (1,6% vs. 1,0%) oraz bólu (1,2% vs. 0,8%) w grupie stosującej dawkę 35 mg raz na tydzień w porównaniu z grupą przyjmującą dawkę 5 mg codziennie.⁵⁰⁵¹

Działania niepożądane u mężczyzn z osteoporozą

W dwuletnim badaniu przeprowadzonym u mężczyzn z osteoporozą, ogólne profile bezpieczeństwa stosowania i tolerancji w grupie leczonej i w grupie placebo były podobne. Działania niepożądane obserwowane u mężczyzn były zbliżone do tych, które wcześniej stwierdzono w badaniach z udziałem kobiet.⁵²⁵³

Monitoring i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁵⁴⁵⁵

Dzięki zgłaszaniu działań niepożądanych można zgromadzić więcej informacji na temat bezpieczeństwa stosowania leku. Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego lub jego przedstawiciela w Polsce.⁵⁶⁵⁷