Przeciwwskazania stosowania leku Atenza

Lek Atenza (metylofenidat) podlega licznym przeciwwskazaniom, które klinicysta powinien dokładnie przeanalizować przed jego włączeniem u pacjenta z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie sytuacji klinicznych, w których należy kategorycznie odradzić stosowanie tego leku.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania leku Atenza jest nadwrażliwość na metylofenidat (substancję czynną) lub którykolwiek ze składników pomocniczych preparatu. Należy zaznaczyć, że tabletki o przedłużonym uwalnianiu Atenza zawierają laktozę jednowodną w różnych ilościach zależnie od dawki (od 3,4 mg do 6,8 mg), co może mieć znaczenie kliniczne u pacjentów z nietolerancją tego cukru.²

Schorzenia okulistyczne

U pacjentów z jaskrą stosowanie metylofenidatu jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko zwiększenia ciśnienia wewnątrzgałkowego, co może prowadzić do dalszego uszkodzenia nerwu wzrokowego i pogorszenia pola widzenia.³

Zaburzenia endokrynologiczne

Istnieją dwa istotne przeciwwskazania endokrynologiczne do stosowania leku Atenza:

• Guz chromochłonny nadnerczy (pheochromocytoma) – metylofenidat może nasilać wydzielanie katecholamin i prowadzić do niebezpiecznych przełomów nadciśnieniowych u tych pacjentów⁴
• Nadczynność tarczycy lub tyreotoksykoza – wzmożona aktywność układu współczulnego wywoływana przez metylofenidat może nasilać objawy tyreotoksykozy i prowadzić do zagrażających życiu powikłań sercowo-naczyniowych⁵

Interakcje lekowe o krytycznym znaczeniu

Bezwzględnie przeciwwskazane jest stosowanie leku Atenza w trakcie leczenia nieselektywnymi i nieodwracalnymi inhibitorami monoaminooksydazy (MAO) lub w okresie krótszym niż 14 dni od ich odstawienia. Jednoczesne podawanie tych leków może prowadzić do przełomu nadciśnieniowego zagrażającego życiu pacjenta.⁶

Zaburzenia psychiczne

Metylofenidat jest przeciwwskazany u pacjentów z następującymi zaburzeniami psychicznymi:

1. Ciężka depresja – obecna lub występująca w przeszłości – metylofenidat może nasilać objawy depresyjne i zwiększać ryzyko samobójstwa⁷
2. Anoreksja i/lub zaburzenia łaknienia – ze względu na anorektyczne działanie metylofenidatu⁸
3. Skłonności samobójcze – metylofenidat może nasilać te tendencje⁹
4. Objawy psychotyczne – lek może wywoływać lub nasilać istniejące objawy psychotyczne¹⁰
5. Ciężkie zaburzenia nastroju – metylofenidat może przyczyniać się do niestabilności emocjonalnej¹¹
6. Mania – obecna lub w wywiadzie – lek może wywołać epizod maniakalny¹²
7. Schizofrenia – ze względu na ryzyko zaostrzenia objawów psychotycznych¹³
8. Zaburzenia psychopatyczne i/lub osobowości z pogranicza (borderline) – metylofenidat może nasilać labilność emocjonalną i impulsywność¹⁴
9. Choroba afektywna dwubiegunowa (ciężka lub epizodyczna typu I), która nie jest dobrze kontrolowana – ze względu na ryzyko wywołania manii lub mieszanego epizodu afektywnego¹⁵

Przeciwwskazania kardiologiczne i naczyniowe

Ze względu na działanie sympatykomimetyczne metylofenidatu, lek Atenza jest przeciwwskazany u pacjentów z następującymi schorzeniami układu sercowo-naczyniowego:¹⁶

• Ciężkie nadciśnienie tętnicze – metylofenidat może powodować dalsze podwyższenie ciśnienia tętniczego
• Niewydolność serca – ze względu na zwiększone obciążenie mięśnia sercowego
• Zarostowa choroba tętnic – metylofenidat może nasilać skurcz naczyń
• Dławica piersiowa – ze względu na ryzyko nasilenia niedokrwienia mięśnia sercowego
• Znaczące zaburzenia hemodynamiczne w przebiegu wrodzonej wady serca – metylofenidat może pogorszyć stan hemodynamiczny
• Kardiomiopatie – ze względu na ryzyko zaburzeń rytmu i pogorszenia funkcji mięśnia sercowego
• Stan po zawale mięśnia sercowego – ze względu na zwiększone ryzyko ponownego incydentu wieńcowego
• Potencjalnie zagrażające życiu zaburzenia rytmu serca – metylofenidat może nasilać arytmie
• Kanałopatie – zaburzenia spowodowane nieprawidłową funkcją kanałów jonowych mogą być nasilane przez metylofenidat

Przeciwwskazania naczyniowo-mózgowe

Lek Atenza jest również przeciwwskazany u pacjentów z:¹⁷

• Zaburzeniami naczyń mózgowych – ze względu na ryzyko powikłań krwotocznych
• Tętniakiem mózgu – metylofenidat może zwiększać ryzyko pęknięcia tętniaka
• Nieprawidłowościami naczyniowymi, w tym zapaleniem naczyń – lek może nasilać proces zapalny
• Przebytym udarem mózgu – ze względu na zwiększone ryzyko ponownego incydentu naczyniowego

Szczególne sytuacje kliniczne wymagające rozwagi

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, lekarz powinien szczególnie uważnie rozważyć stosowanie leku Atenza w następujących sytuacjach:

• U pacjentów z nietolerancją laktozy – preparat zawiera laktozę jednowodną w ilościach od 3,4 mg do 6,8 mg, zależnie od dawki¹⁸
• U pacjentów z łagodnymi zaburzeniami psychicznymi, które mogą ulec zaostrzeniu pod wpływem leku
• U pacjentów z niestabilnym, choć nie ciężkim nadciśnieniem tętniczym

Istotne aspekty praktyczne dla lekarza klinicysty

Przed przepisaniem leku Atenza lekarz powinien przeprowadzić dokładny wywiad ukierunkowany na wykluczenie wszystkich wymienionych przeciwwskazań. Należy w szczególności:

• Wykonać ocenę stanu układu krążenia, w tym pomiar ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca
• Przeprowadzić wywiad psychiatryczny w kierunku zaburzeń nastroju, psychoz, tendencji samobójczych
• Ocenić funkcję tarczycy
• Przeanalizować stosowane przez pacjenta leki, ze szczególnym uwzględnieniem inhibitorów MAO
• Zebrać wywiad neurologiczny w kierunku chorób naczyniowych mózgu
• Rozważyć wykonanie EKG u pacjentów z czynnikami ryzyka chorób układu krążenia

W przypadku stwierdzenia któregokolwiek z wymienionych przeciwwskazań, należy kategorycznie odradzić pacjentowi stosowanie leku Atenza i rozważyć alternatywne metody terapeutyczne.¹⁹