wrodzona wada metaboliczna
Wrodzona wada metaboliczna to genetycznie uwarunkowane zaburzenie procesów biochemicznych w organizmie, które prowadzi do nieprawidłowego metabolizmu określonych substancji. Najczęściej wynika z mutacji genów kodujących enzymy lub białka transportowe uczestniczące w szlakach metabolicznych.
Wady te mogą dotyczyć metabolizmu aminokwasów (np. fenyloketonuria, choroba syropu klonowego), węglowodanów (np. galaktozemia, glikogenozy), kwasów tłuszczowych (np. acyduria glutarowa), puryn i pirymidyn, a także procesów mitochondrialnych. Większość z nich dziedziczy się w sposób autosomalny recesywny.
Objawy kliniczne wrodzonych wad metabolicznych mogą pojawić się bezpośrednio po urodzeniu lub rozwijać się stopniowo. Spektrum objawów jest bardzo szerokie – od łagodnych zaburzeń po ciężkie uszkodzenia wielonarządowe i śmierć. Częstymi manifestacjami są opóźnienie rozwoju, zaburzenia neurologiczne, problemy z odżywianiem, hepatomegalia czy kardiomiopatia.
Diagnostyka obejmuje badania przesiewowe noworodków (np. test Guthrie’go na fenyloketonurię), specjalistyczne testy biochemiczne, analizy aktywności enzymatycznej oraz badania genetyczne. Wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie, gdyż w wielu przypadkach wdrożenie odpowiedniego leczenia może zapobiec nieodwracalnym uszkodzeniom.
Leczenie wrodzonych wad metabolicznych koncentruje się na ograniczeniu gromadzenia toksycznych metabolitów poprzez modyfikację diety, suplementację brakujących związków, stosowanie leków wiążących szkodliwe substancje oraz w niektórych przypadkach enzymatyczną terapię zastępczą. W wybranych sytuacjach rozważa się transplantację narządów lub terapię genową.