Leki w grupie
„leki psychostymulujące”

Leki psychostymulujące stanowią grupę substancji farmakologicznych, które oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy, zwiększając aktywność neuroprzekaźników takich jak dopamina i noradrenalina. Ich działanie polega na poprawie koncentracji, zwiększeniu czujności, redukcji uczucia zmęczenia oraz ogólnym podniesieniu nastroju i poziomu energii. Stosowane są głównie w leczeniu zaburzeń neuropsychiatrycznych, szczególnie zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) oraz narkolepsji.

Do najważniejszych leków psychostymulujących zaliczamy: metylfenidat (dostępny w Polsce jako Concerta, Medikinet), atomoksetynę (Strattera), lisdeksamfetaminę (Elvanse), modafinil (Vigil), armodafinil oraz amfetaminę i jej pochodne. Warto zaznaczyć, że dostępność tych leków w Polsce jest ograniczona, a niektóre z nich (jak preparaty zawierające amfetaminę) nie są zarejestrowane do użytku medycznego ze względu na potencjał uzależniający.

Główną zaletą stosowania leków psychostymulujących jest ich wysoka skuteczność w leczeniu objawów ADHD, gdzie mogą znacząco poprawić funkcjonowanie poznawcze, społeczne i edukacyjne pacjenta. U osób z narkolepsją skutecznie zmniejszają nadmierną senność dzienną. Działają stosunkowo szybko, co pozwala na szybką ocenę skuteczności terapii i ewentualną modyfikację dawkowania.

Stosowanie psychostymulantów wiąże się jednak z istotnymi zagrożeniami. Najpoważniejsze z nich to ryzyko uzależnienia psychicznego i fizycznego, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu lub nadużywaniu. Mogą powodować poważne działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego (wzrost ciśnienia tętniczego, zaburzenia rytmu serca), bezsenność, utratę apetytu prowadzącą do niedowagi, a także zaburzenia nastroju, lęk i drażliwość. U dzieci obserwowano również zahamowanie wzrostu podczas długotrwałej terapii.

Leki psychostymulujące można podzielić na kilka podgrup. Pierwszą stanowią pochodne amfetaminy (amfetamina, metamfetamina, lisdeksamfetamina), które bezpośrednio zwiększają uwalnianie dopaminy i noradrenaliny. Drugą grupę tworzą pochodne metylofenidatu, działające jako inhibitory wychwytu zwrotnego dopaminy. Trzecią podgrupą są tzw. stymulanty nieklasyczne, jak modafinil i armodafinil, których mechanizm działania różni się od klasycznych stymulantów i wiąże się z mniejszym ryzykiem uzależnienia. Ostatnią grupę stanowią selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny, jak atomoksetyna, które nie są klasycznymi stymulantami, ale stosowane są w podobnych wskazaniach.

Lista leków w tej grupie

  1. 15.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl