prolek fluoropirymidynowy
Proleki fluoropirymidynowe to specyficzna grupa leków przeciwnowotworowych, które po wniknięciu do organizmu ulegają przekształceniu do aktywnych metabolitów zawierających fluor, działających cytotoksycznie na komórki nowotworowe. Najczęściej stosowanym przedstawicielem tej grupy jest kapecytabina (Xeloda), będąca prolekiem 5-fluorouracylu (5-FU).
Mechanizm działania proleków fluoropirymidynowych polega na hamowaniu syntezy DNA poprzez blokowanie aktywności syntazy tymidylanowej oraz na bezpośrednim wbudowywaniu się w strukturę kwasów nukleinowych, co prowadzi do zaburzenia ich funkcji i śmierci komórki. Aktywacja tych proleków zachodzi głównie w wątrobie oraz w komórkach nowotworowych, co zwiększa selektywność działania i potencjalnie zmniejsza toksyczność ogólnoustrojową.
Proleki fluoropirymidynowe znalazły zastosowanie w leczeniu wielu typów nowotworów, w szczególności raka jelita grubego, raka piersi, raka żołądka i raka trzustki. Ich podawanie doustne (jak w przypadku kapecytabiny) stanowi wygodną alternatywę dla dożylnego 5-FU, umożliwiając prowadzenie terapii w warunkach ambulatoryjnych. Przed wdrożeniem leczenia konieczna jest ocena aktywności enzymu dehydrogenazy dihydropirymidynowej (DPD), gdyż jej niedobór może prowadzić do ciężkich działań niepożądanych.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Kapecytabina – Właściwości farmakokinetyczne
Kapecytabina jest doustnym prolekiem fluoropirymidynowym, który ulega wieloetapowej przemianie metabolicznej do aktywnego metabolitu 5-fluorouracylu (5-FU). Po podaniu dawki 1250 mg/m² pc. po posiłku, farmakokinetyka wykazuje Cmax dla kapecytabiny na poziomie 4,67 µg/ml, a dla 5-FU 0,95 µg/ml, z Tmax odpowiednio 1,5 h i 2 h. AUC dla 5-FU wynosi 2,03 µg×h/ml, przy czym stężenia 5-FU w guzie jelita grubego są znacząco wyższe niż w tkankach zdrowych (stosunek 3,2) i surowicy (stosunek 21,4), co podkreśla selektywne działanie przeciwnowotworowe. Farmakokinetyka kapecytabiny charakteryzuje się nieliniową zależnością dawka-stężenie aktywnego metabolitu, co ma znaczenie przy modyfikacji dawkowania w przypadku toksyczności. Wiązanie z białkami osocza jest zróżnicowane: kapecytabina 54%, 5′-DFUR 62%, a 5-FU 10%. Okresy półtrwania metabolitów wahają się od 0,66 h (5′-DFUR) do 3,23 h (FBAL), a eliminacja odbywa się głównie przez nerki (95,5% dawki w moczu), z dominującym metabolitem wydalanym jako FBAL (57% dawki).
5-fluorouracyl, 5′-deoksy-5-fluorocytydyna, 5′-deoksy-5-fluorourydyna, biodostępność leku, biotransformacja leku, dehydrogenaza pirymidynowa, dezaminaza cytydyny, dihydro-5-fluorouracyl, dihydropirymidynaza, docetaksel, ekspozycja ogólnoustrojowa, esteraza karboksylowa, fosforylaza tymidynowa, interakcja farmakokinetyczna, kapecytabina, klirens kreatyniny, kwas 5-fluoroureidopriopionowy, okres półtrwania eliminacji, paklitaksel, parametr farmakokinetyczny, pole pod krzywą stężenia, prolek fluoropirymidynowy, skala Karnofsky’ego, α-fluoro-β-alanina, β-ureido-propionaza