Działania niepożądane
Hydrocortisone Momaja 100 mg

Działania niepożądane hydrokortyzonu – charakterystyka i ryzyko kliniczne

Hydrokortyzon to kortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym, szeroko stosowany w praktyce klinicznej. Pomimo niewątpliwych korzyści terapeutycznych, jego stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia szeregu działań niepożądanych, które mogą mieć istotny wpływ na stan pacjenta. Częstość występowania tych działań jest ściśle skorelowana z zastosowaną dawką oraz czasem trwania terapii. Warto podkreślić, że reakcje nadwrażliwości mogą pojawić się już na początku leczenia hydrokortyzonem.¹

Maskowanie zakażeń i obniżenie odporności

Jednym z najpoważniejszych problemów związanych ze stosowaniem hydrokortyzonu jest jego wpływ na układ immunologiczny. Hydrokortyzon może maskować objawy zakażeń, co opóźnia ich rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Ponadto, może przyczyniać się do występowania zakażeń oportunistycznych wywołanych przez różnorodne patogeny, w dowolnej lokalizacji anatomicznej. Te zakażenia mogą mieć przebieg od łagodnego do zagrażającego życiu. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość reaktywacji gruźlicy u pacjentów z utajoną infekcją.²

Zaburzenia endokrynologiczne i metaboliczne

Długotrwałe stosowanie hydrokortyzonu może prowadzić do rozwoju stanu podobnego do zespołu Cushinga charakteryzującego się redystrybucją tkanki tłuszczowej, zaokrągleniem twarzy, nadmiernym owłosieniem oraz innymi objawami hiperkortyzolizmu. Może również spowodować niedoczynność przysadki mózgowej wskutek supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.³

W zakresie zaburzeń metabolicznych hydrokortyzon może powodować zatrzymywanie sodu i płynów w organizmie, co przyczynia się do rozwoju obrzęków i nadciśnienia tętniczego. Może również wywoływać zasadowicę związaną z hipokaliemią oraz zaburzenia tolerancji glukozy, które są szczególnie niebezpieczne u pacjentów z cukrzycą lub predyspozycją do jej rozwoju.⁴

Zaburzenia psychiczne

Stosowanie hydrokortyzonu może prowadzić do szeregu zaburzeń psychicznych, w tym objawów psychotycznych. U pacjentów może wystąpić euforia, bezsenność, zmiany nastroju, zmiany osobowości, depresja oraz nasilenie niestabilności emocjonalnej. U osób z predyspozycją do zaburzeń psychotycznych może dojść do nasilenia istniejących objawów lub indukcji nowych epizodów psychotycznych.⁵

Skutki ogólnoustrojowe i wpływ na narządy wewnętrzne

Hydrokortyzon może wpływać na układ nerwowy, powodując wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego, łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, drgawki czy tłuszczakowatość zewnątrzoponową.⁶

W obrębie narządu wzroku może dochodzić do rozwoju zaćmy podtorebkowej, wytrzeszczu oraz centralnej chorioretinopatii surowiczej.⁷

U pacjentów z predyspozycjami może wystąpić zastoinowa niewydolność serca, a u wcześniaków kardiomiopatia przerostowa.⁸

W układzie naczyniowym hydrokortyzon może prowadzić do zakrzepicy i nadciśnienia tętniczego.⁹

W przypadku układu oddechowego może dojść do zatoru tętnicy płucnej oraz zespołu śmiertelnych zaburzeń oddechowych (tzw. „gasping” syndrome).¹⁰

Wpływ na układ pokarmowy

Hydrokortyzon może powodować poważne powikłania w obrębie przewodu pokarmowego, w tym wrzody trawienne z możliwością perforacji i krwotoku, krwotok z żołądka, zapalenie trzustki, zapalenie przełyku oraz perforację jelita.¹¹

Wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy

Długotrwałe stosowanie hydrokortyzonu może prowadzić do rozwoju miopatii steroidowej, miastenii, martwicy kości, osteoporozy i złamań patologicznych. U dzieci może dochodzić do zahamowania wzrostu.¹²

Inne działania niepożądane

Wśród pozostałych działań niepożądanych hydrokortyzonu należy wymienić zaburzenia skórne (wybroczyny, wylewy podskórne, atrofia skóry), zaburzenia ze strony układu rozrodczego (nieregularne miesiączkowanie), zaburzenia gojenia ran oraz zmiany w parametrach laboratoryjnych, takie jak wzrost ciśnienia w gałce ocznej, zaburzenia tolerancji węglowodanów, zwiększone zapotrzebowanie na insulinę, zmniejszenie stężenia potasu we krwi czy zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych.¹³

Stosowanie hydrokortyzonu może również wiązać się z ryzykiem złamania kompresyjnego kręgosłupa oraz zerwania ścięgna, szczególnie ścięgna Achillesa.¹⁴

Szczególnie niebezpiecznym powikłaniem jest przełom związany z guzem chromochłonnym, który może prowadzić do zgonu.¹⁵

Ryzyko nowotworów

U pacjentów leczonych kortykosteroidami, w tym hydrokortyzonem, zgłaszano przypadki występowania mięsaka Kaposiego.¹⁶

Tabela działań niepożądanych hydrokortyzonu

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu niezwykle istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa. Tel.: + 48 22 49 21 301, Faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.¹⁷