zwłóknienie plamki żółtej
Zwłóknienie plamki żółtej (ang. macular fibrosis) to patologiczny stan okulistyczny charakteryzujący się tworzeniem się tkanki włóknistej w obszarze plamki żółtej siatkówki. Jest to najczęściej konsekwencja zaawansowanych postaci wysiękowego zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD), retinopatii cukrzycowej lub innych chorób naczyniowych siatkówki.
Proces zwłóknienia rozpoczyna się od neowaskularyzacji podsiatkówkowej, czyli nieprawidłowego rozrostu naczyń krwionośnych pod siatkówką. Naczynia te są kruche i przepuszczalne, co prowadzi do wynaczynienia płynu, krwi i lipidów. W odpowiedzi na przewlekłe uszkodzenie tkanek dochodzi do proliferacji fibroblastów i formowania się blizny włóknistej w centralnej części siatkówki.
Klinicznie zwłóknienie plamki objawia się znacznym, nieodwracalnym pogorszeniem ostrości widzenia centralnego, metamorfopsjami (zniekształceniem obrazu) oraz centralnym ubytkiem w polu widzenia (mroczkiem). W badaniu okulistycznym obserwuje się białawą lub szarawą tkankę bliznowatą w okolicy plamki, widoczną zarówno w badaniu dna oka, jak i w badaniach obrazowych (OCT, angiografia fluoresceinowa).
Leczenie zwłóknienia plamki jest bardzo ograniczone, gdyż proces bliznowacenia jest zazwyczaj nieodwracalny. Kluczowe znaczenie ma profilaktyka i wczesne leczenie stanów prowadzących do zwłóknienia, takich jak iniekcje anty-VEGF w wysiękowej postaci AMD czy fotokoagulacja laserowa w retinopatii cukrzycowej. W przypadku już istniejącego zwłóknienia postępowanie koncentruje się na rehabilitacji wzrokowej i pomocy w adaptacji do pogorszonego widzenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Fluocynolon acetonid – Działania niepożądane
Fluocynolon acetonid, stosowany miejscowo w dermatologii (np. Flucinar, Flucinar N) oraz jako implant do ciała szklistego (Iluvien), wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych. Na skórze mogą wystąpić atrofia, teleangiektazje (częstość niezbyt często), hipertrichoza (rzadko), trądzikopodobne zmiany, plamica posteroidowa, rozstępy, a także subiektywne objawy jak pieczenie, świąd i podrażnienie. W okolicy oczu oraz przy implancie obserwuje się często zaćmę (≥82% pacjentów z naturalną soczewką, 80% wymaga operacji w ciągu 3 lat), zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego (37%, z koniecznością leczenia u części pacjentów), jaskrę, odwarstwienie siatkówki i krwawienia do ciała szklistego. Długotrwałe stosowanie, szczególnie u dzieci, może prowadzić do ogólnoustrojowych efektów ubocznych typowych dla kortykosteroidów, takich jak zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespół Cushinga, hiperglikemia, nadciśnienie tętnicze oraz zahamowanie wzrostu i rozwoju.
atrofia skóry, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cukromocz, fluocynolon acetonid, hiperglikemia, hipertrichoza, implant do ciałka szklistego, infekcja bakteryjna, jaskra, kortykosteroid, krwawienie do ciałka szklistego, krwawienie do tarczy nerwu wzrokowego, krwawienie spojówkowe, nadciśnienie tętnicze, niedobór kortyzolu, odwarstwienie siatkówki, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, plamica posteroidowa, pokrzywka, rozstępy skórne, teleangiektazja, twarz księżycowata, zaćma, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie wewnątrzgałkowe, zespół Cushinga, zmiany trądzikopodobne, zwłóknienie plamki żółtej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Iluvien 190 mcg
ILUVIEN to implant do ciała szklistego zawierający 190 µg fluocynolonu acetonidu, stosowany w leczeniu cukrzycowego obrzęku plamki żółtej (DMO) oraz niezakaźnego zapalenia tylnego odcinka błony naczyniowej oka. W badaniach klinicznych FAME (768 pacjentów) najczęstszymi działaniami niepożądanymi były zaćma (około 82% u pacjentów z naturalną soczewką), operacje zaćmy (80% wymagało zabiegu do 3 lat), oraz wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP) – 38,4% wymagało leków obniżających IOP, a 4,8% zabiegów chirurgicznych (trabekuloplastyka, trabekulektomia, endocykloablacja). W badaniach PSV-FAI-001 i PSV-FAI-005 obserwowano podobne profile bezpieczeństwa, z częstością IOP > 25 mmHg do 24,1% i 21,8% odpowiednio, oraz koniecznością stosowania leków obniżających IOP u 42,5% i 50,5% pacjentów. Długotrwałe bezpieczeństwo implantu niebiodegradowalnego pozostaje nieznane, a ryzyko powikłań rośnie przy wielokrotnych implantacjach.
atrofia nerwu wzrokowego, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cukrzycowy obrzęk plamki żółtej, fluocynolon acetonid, hipotonia, implant do ciałka szklistego, jaskra, krwawienie do ciałka szklistego, krwawienie do tarczy nerwu wzrokowego, krwawienie spojówkowe, makulopatia, neowaskularyzacja tęczówki, niezakaźne zapalenie błony naczyniowej oka, odklejenie ciałka szklistego, odwarstwienie naczyniówki, odwarstwienie siatkówki, trabekulektomia, witrektomia, zaćma, zaćma podtorebkowa, zamazane widzenie, zamknięcie naczyń siatkówki, zwłóknienie plamki żółtej