Działania niepożądane
Fluocynolon acetonid

Działania niepożądane fluocynolonu acetonidu

Fluocynolon acetonid jest kortykosteroidem podawanym miejscowo w postaci preparatów dermatologicznych (np. maści Flucinar, Flucinar N) lub implantu do ciałka szklistego (Iluvien). Przy jego stosowaniu mogą wystąpić działania niepożądane miejscowe oraz ogólnoustrojowe, szczególnie przy długotrwałej aplikacji, stosowaniu na dużą powierzchnię skóry, pod opatrunkiem okluzyjnym lub u dzieci.¹²

Działania miejscowe przy stosowaniu na skórę

Fluocynolon acetonid stosowany miejscowo na skórę może powodować szereg reakcji dermatologicznych. Do najczęściej obserwowanych należą:³⁴

• Zanik skóry (atrofia) – częstość: niezbyt często
• Teleangiektazje (rozszerzenie drobnych naczyń krwionośnych) – częstość: niezbyt często
• Hipertrichoza (nadmierne owłosienie) – częstość: rzadko
• Trądzikopodobne zmiany – częstość nieznana
• Plamica posteroidowa – częstość nieznana
• Zahamowanie wzrostu naskórka – częstość nieznana
• Zaniki tkanki podskórnej – częstość nieznana
• Suchość skóry – częstość nieznana
• Łysienie – częstość nieznana
• Odbarwienie lub przebarwienie skóry – częstość nieznana
• Rozstępy skóry – częstość nieznana
• Okołoustne zapalenie skóry – częstość nieznana
• Miejscowe reakcje skórne (np. kontaktowe zapalenie skóry) – częstość nieznana
• Wykwity wtórne – częstość nieznana

⁵

Dodatkowo pacjenci mogą doświadczać objawów subiektywnych takich jak:⁶⁷

• Pieczenie
• Świąd
• Podrażnienie
• Wysypka

W niektórych przypadkach może wystąpić:⁸⁹

• Pokrzywka
• Wysypka plamisto-grudkowa
• Zaostrzenie istniejących zmian chorobowych

Zaburzenia okulistyczne

Przy stosowaniu fluocynolonu acetonidu w okolicy oczu lub w formie implantu do ciałka szklistego (Iluvien) mogą wystąpić następujące działania niepożądane:¹⁰¹¹

• Nieostre widzenie – częstość: niezbyt często przy stosowaniu miejscowym; często przy implancie
• Jaskra – może wystąpić przy stosowaniu na powiekach; często przy implancie
• Zaćma – może wystąpić przy stosowaniu na powiekach; bardzo często przy implancie
• Zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego – bardzo często przy implancie

Przy implancie z fluocynolonem acetonidem (Iluvien) dodatkowo często występują:¹²

• Odwarstwienie siatkówki
• Krwawienie do tarczy nerwu wzrokowego
• Krwawienie do ciałka szklistego
• Zmniejszona ostrość widzenia
• Zmiany w polu widzenia
• Zwłóknienie plamki żółtej
• Krwawienie spojówkowe

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Stosowanie kortykosteroidów miejscowo może zwiększać ryzyko zakażeń skórnych przez osłabienie lokalnych mechanizmów obronnych:¹³¹⁴

• Zakażenia wtórne – częstość nieznana
• Zapalenie mieszków włosowych skóry – częstość nieznana

W przypadku implantu wewnątrzgałkowego istnieje ryzyko:¹⁵

• Wewnętrzne zapalenie oka – częstość niezbyt często

Działania ogólnoustrojowe

Ze względu na możliwość wchłaniania fluocynolonu acetonidu do krwiobiegu, mogą wystąpić ogólnoustrojowe działania niepożądane, typowe dla kortykosteroidów, szczególnie w przypadku długotrwałego stosowania, aplikacji na dużą powierzchnię skóry, pod opatrunkiem okluzyjnym lub u dzieci:¹⁶¹⁷

• Zahamowanie czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza – częstość nieznana
• Zespół Cushinga – częstość nieznana
• Hamowanie wzrostu i rozwoju u dzieci – częstość nieznana
• Hiperglikemia – częstość nieznana
• Cukromocz – częstość nieznana
• Nadciśnienie tętnicze – częstość nieznana
• Zmniejszenie odporności – częstość nieznana

¹⁸

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Ryzyko stosowania u dzieci

Stosowanie fluocynolonu acetonidu u dzieci wiąże się ze szczególnie wysokim ryzykiem działań ogólnoustrojowych ze względu na większy stosunek powierzchni skóry do masy ciała. Najpoważniejszym zagrożeniem jest:¹⁹²⁰

• Hamowanie wzrostu i rozwoju – może mieć długotrwałe konsekwencje dla rozwoju dziecka
• Zahamowanie czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza – może powodować niewydolność nadnerczy w sytuacjach stresowych

Zaburzenia endokrynologiczne

Wchłanianie fluocynolonu acetonidu do krwiobiegu może prowadzić do poważnych zaburzeń hormonalnych:²¹²²

• Zespół Cushinga – charakteryzuje się otyłością centralną, twarzą księżycowatą, rozstępami, nadciśnieniem, zaburzeniami metabolicznymi i psychicznymi
• Zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza – może prowadzić do niewystarczającej produkcji kortyzolu w sytuacjach stresowych, co jest szczególnie niebezpieczne w przypadku nagłego przerwania terapii

Powikłania oczne przy stosowaniu implantu

Najpoważniejsze ryzyko związane ze stosowaniem implantu z fluocynolonem acetonidem (Iluvien) dotyczy: ^{21 mmHg przed leczeniem zostały wyłączone. Częstość występowania zwiększonego ciśnienia wewnątrzgałkowego wynosiła 37%, a 38% osób wymagało zastosowania leku obniżającego ciśnienie wewnątrzgałkowe, z czego połowa wymagała co najmniej dwóch leków do kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego. […] Dodatkowo 5,6% (21/375) osób, które otrzymało implant, wymagało zabiegu chirurgicznego lub laserowego do kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego (trabekuloplastyka 5 (1,3%), trabekulektomia 10 (2,7%), endocykloablacja 2 (0,5%) i innych zabiegów chirurgicznych 6 (1,6%)).”>23}

• Zaćma – występuje u ok. 82% pacjentów z naturalną soczewką, u 80% konieczna jest operacja zaćmy w ciągu 3 lat
• Zwiększone ciśnienie wewnątrzgałkowe – występuje u 37% pacjentów, z czego 38% wymaga leczenia farmakologicznego, a 5,6% zabiegów chirurgicznych
• Odwarstwienie siatkówki – poważne powikłanie mogące prowadzić do utraty wzroku
• Krwawienie do tarczy nerwu wzrokowego – poważne powikłanie zagrażające widzeniu

Tabela działań niepożądanych

<sup data-drug="Flucinar" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wymieniono poniżej zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA oraz częstością występowania, według następującej konwencji: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (24<sup data-drug="Flucinar N" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wymieniono poniżej zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA oraz częstością występowania, według następującej konwencji: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (25<sup data-drug="Iluvien" data-section="Działania niepożądane" title="Na podstawie danych z badań klinicznych III fazy (terapii DMO i zapalenia błony naczyniowej oka) oraz zgłoszeń spontanicznych uznano, że następujące działania niepożądane były związane z leczeniem i zostały sklasyfikowane według następującej konwencji: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do 26

Monitorowanie i zapobieganie działaniom niepożądanym

W celu zminimalizowania ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem fluocynolonu acetonidu należy przestrzegać następujących zasad:²⁷²⁸

Przy stosowaniu miejscowym na skórę

• Unikać długotrwałego stosowania, szczególnie u dzieci
• Unikać stosowania na duże powierzchnie skóry
• Nie stosować pod opatrunkiem okluzyjnym bez wyraźnych wskazań medycznych
• Zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu w okolicy oczu
• Regularnie monitorować stan skóry pod kątem objawów zaniku lub innych działań niepożądanych
• Przerwać stosowanie w przypadku wystąpienia objawów podrażnienia lub infekcji

Przy stosowaniu implantu do ciałka szklistego

• Regularne monitorowanie ciśnienia wewnątrzgałkowego
• Regularne badania okulistyczne pod kątem rozwoju zaćmy
• Wczesne wdrożenie leczenia w przypadku wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego
• Szczególna ostrożność u pacjentów z jaskrą w wywiadzie lub podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym przed leczeniem (≥15 mmHg)

Monitorowanie działań ogólnoustrojowych

• U pacjentów stosujących fluocynolon acetonid długotrwale należy okresowo monitorować:
  • Ciśnienie tętnicze krwi
  • Poziom glukozy we krwi
  • U dzieci – tempo wzrostu i rozwoju
• W przypadku stosowania przewlekłego należy rozważyć ocenę czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza

Należy pamiętać, że w razie wystąpienia działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁹