Przedawkowanie
Fluocynolon acetonid

Fluocynolon acetonid, silny syntetyczny glikokortykosteroid stosowany miejscowo, może prowadzić do przedawkowania, zwłaszcza przy długotrwałej aplikacji na duże powierzchnie skóry lub pod okluzją. Przedawkowanie manifestuje się objawami zespołu Cushinga, hiperglikemią (z ryzykiem cukrzycy posteroidowej), supresją osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, osłabieniem odporności oraz zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, takimi jak nadciśnienie tętnicze (>140/90 mmHg) i obrzęki. W przypadku preparatu FLUCINAR N, zawierającego dodatkowo neomycynę, istnieje ryzyko ototoksyczności i nefrotoksyczności, a także rozwoju opornych szczepów bakterii. Wchłanianie systemowe wzrasta przy uszkodzonej skórze, stosowaniu okluzji oraz u pacjentów pediatrycznych ze względu na większy stosunek powierzchni ciała do masy.

  1. Przedawkowanie fluocynolonu acetonidu
    1. Mechanizm przedawkowania
    2. Objawy i niebezpieczeństwa przedawkowania
    3. Postępowanie w przypadku przedawkowania
    4. Grupy ryzyka przedawkowania
    5. Tabela objawów przedawkowania
    6. Monitorowanie pacjentów z grupy ryzyka
    7. Zapobieganie przedawkowaniu
    8. Kolejne rozdziały

Przedawkowanie fluocynolonu acetonidu

Fluocynolon acetonid jest syntetycznym glikokortykosteroidem o silnym działaniu przeciwzapalnym, stosowanym przede wszystkim w postaci preparatów miejscowych. Przedawkowanie tej substancji występuje stosunkowo rzadko, jednak prowadzi do szeregu poważnych konsekwencji zdrowotnych, szczególnie w przypadku długotrwałej aplikacji na rozległe powierzchnie skóry lub przy zastosowaniu okluzji. W praktyce klinicznej obserwuje się dwa rodzaje przedawkowania – ostre oraz przewlekłe (wynikające z długotrwałego stosowania preparatu).1

Mechanizm przedawkowania

Fluocynolon acetonid jako glikokortykosteroid, przy nadmiernej absorpcji systemowej, zaburza fizjologiczną gospodarkę hormonalną organizmu. Wchłanianie przezskórne substancji jest wyższe przy stosowaniu na duże powierzchnie skóry, przy uszkodzeniach naskórka oraz przy stosowaniu opatrunków okluzyjnych. W przypadku implantu do ciałka szklistego (ILUVIEN), zawierającego 190 mikrogramów fluocynolonu acetonidu, nie zgłoszono dotychczas przypadków przedawkowania, co wynika z kontrolowanego uwalniania substancji oraz ograniczonej objętości implantu.2

Objawy i niebezpieczeństwa przedawkowania

Długotrwałe stosowanie preparatów z fluocynolonem acetonidem (takich jak FLUCINAR 0,25 mg/g maść czy FLUCINAR N (0,25 mg + 5 mg)/g maść) na duże powierzchnie skóry może prowadzić do wystąpienia objawów przedawkowania o różnym nasileniu. Objawy te są manifestacją nadmiernego wchłaniania substancji do krążenia ogólnego.3

Do głównych niebezpieczeństw związanych z przedawkowaniem fluocynolonu acetonidu należą:4

5

W przypadku preparatu FLUCINAR N, który oprócz fluocynolonu acetonidu zawiera również neomycynę (antybiotyk aminoglikozydowy), przedawkowanie niesie ze sobą dodatkowe ryzyka. Nadmierne lub długotrwałe miejscowe stosowanie tego preparatu może prowadzić do rozwoju opornych szczepów bakterii oraz uszkodzenia słuchu i nerek, co związane jest z toksycznością neomycyny.6

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku rozpoznania objawów przedawkowania fluocynolonu acetonidu, należy zastosować odpowiednie postępowanie terapeutyczne. Zalecane jest stopniowe odstawianie produktu leczniczego lub zastąpienie go słabiej działającymi glikokortykosteroidami. Nagłe odstawienie preparatu może prowadzić do niewydolności nadnerczy, dlatego konieczne jest prowadzenie terapii pod ścisłym nadzorem lekarskim.7 8

Grupy ryzyka przedawkowania

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka przedawkowania fluocynolonu acetonidu. Do tej grupy należą:

  • Pacjenci stosujący preparat na duże powierzchnie skóry
  • Pacjenci stosujący opatrunki okluzyjne
  • Pacjenci z uszkodzoną barierą skórną
  • Pacjenci pediatryczni (większy stosunek powierzchni ciała do masy)
  • Pacjenci z przewlekłymi chorobami skóry wymagającymi długotrwałej terapii glikokortykosteroidami

9

Tabela objawów przedawkowania

Objaw przedawkowania Opis Mechanizm patofizjologiczny Istotność kliniczna
Obrzęki Zatrzymanie wody i sodu w organizmie, obrzęki obwodowe, szczególnie kończyn dolnych Działanie mineralokortykoidowe, zaburzenie równowagi elektrolitowej Umiarkowana do wysokiej, wymaga interwencji
Nadciśnienie tętnicze Podwyższone wartości ciśnienia tętniczego, często powyżej 140/90 mmHg Zwiększona reaktywność naczyń na katecholaminy, zatrzymanie sodu i wody Wysoka, wymaga kontroli i leczenia
Hiperglikemia Podwyższony poziom glukozy we krwi, glikozuria Nasilenie glukoneogenezy wątrobowej, zmniejszenie wykorzystania glukozy w tkankach Wysoka, ryzyko rozwoju cukrzycy posteroidowej
Zespół Cushinga Twarz księżycowata, bawoli kark, otyłość centralna, rozstępy skórne Nadmiar glikokortykosteroidów w krążeniu systemowym Bardzo wysoka, wskazuje na ciężkie przedawkowanie
Zmniejszenie odporności Zwiększona podatność na infekcje, maskowanie objawów zapalnych Supresja odpowiedzi immunologicznej, hamowanie funkcji limfocytów i makrofagów Wysoka, ryzyko infekcji oportunistycznych
Uszkodzenie słuchu* Zaburzenia słuchu o różnym nasileniu, szumy uszne Ototoksyczne działanie neomycyny (tylko w preparacie Flucinar N) Wysoka, może być nieodwracalne
Uszkodzenie nerek* Zaburzenia funkcji nerek, zmiany w składzie moczu Nefrotoksyczne działanie neomycyny (tylko w preparacie Flucinar N) Wysoka, może prowadzić do przewlekłej choroby nerek
Rozwój opornych szczepów bakterii* Brak skuteczności leczenia, nawracające infekcje Selekcja szczepów opornych na neomycynę i inne antybiotyki (tylko w preparacie Flucinar N) Umiarkowana do wysokiej, problem z zakresu zdrowia publicznego

* Objawy występujące przy przedawkowaniu preparatu Flucinar N, związane z zawartością neomycyny.10

Monitorowanie pacjentów z grupy ryzyka

U pacjentów stosujących preparaty zawierające fluocynolon acetonid w sposób długotrwały lub na duże powierzchnie skóry należy regularnie monitorować:11

  • Ciśnienie tętnicze
  • Poziom glukozy we krwi
  • Masę ciała i dystrybucję tkanki tłuszczowej
  • Stan immunologiczny (podatność na infekcje)
  • W przypadku preparatu Flucinar N – funkcję nerek i słuchu

12

Zapobieganie przedawkowaniu

Aby zminimalizować ryzyko przedawkowania fluocynolonu acetonidu, należy przestrzegać następujących zasad:13

  • Stosować preparat zgodnie z zaleceniami lekarza
  • Unikać długotrwałego stosowania na duże powierzchnie skóry
  • Ostrożnie stosować opatrunki okluzyjne
  • Regularnie monitorować stan pacjenta podczas terapii
  • Rozważyć stopniowe zmniejszanie dawki przy długotrwałej terapii
  • U pacjentów pediatrycznych stosować najmniejszą skuteczną dawkę

14

Warto podkreślić, że w przypadku implantu ILUVIEN, zawierającego fluocynolon acetonid (190 mikrogramów), nie zgłoszono żadnego przypadku przedawkowania, co wynika z kontrolowanego uwalniania substancji bezpośrednio do ciałka szklistego oka oraz ograniczonej objętości implantu.15

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl