szczepionka rekombinowana
Szczepionka rekombinowana to nowoczesny rodzaj szczepionki, który jest produkowany za pomocą technik inżynierii genetycznej. W procesie wytwarzania wykorzystuje się rekombinowany DNA, gdzie geny kodujące antygeny chorobotwórczego patogenu są wprowadzane do komórek gospodarza (bakterii, drożdży lub komórek ssaków), które następnie produkują białka antygenowe.
Główną zaletą szczepionek rekombinowanych jest ich wysokie bezpieczeństwo, ponieważ nie zawierają całych patogenów, a jedynie wybrane białka antygenowe. Dzięki temu ryzyko wywołania choroby jest praktycznie wyeliminowane. Dodatkowo, szczepionki te charakteryzują się wysoką czystością i jednorodnością, co zmniejsza ryzyko wystąpienia niepożądanych reakcji poszczepiennych.
Do najpowszechniej stosowanych szczepionek rekombinowanych należą preparaty przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (HBV), wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) czy chorobom wywoływanym przez meningokoki. Technologia ta była również wykorzystana w opracowaniu niektórych szczepionek przeciwko COVID-19, jak np. szczepionka Novavax, gdzie rekombinowane białko S wirusa SARS-CoV-2 służy jako antygen.
Badania nad nowymi szczepionkami rekombinowanymi stanowią istotny obszar współczesnej immunologii i wakcynologii, oferując potencjał do opracowania skutecznych preparatów przeciwko chorobom, dla których tradycyjne metody wytwarzania szczepionek okazały się niewystarczające lub niemożliwe do zastosowania.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Neuralgia poopółpaścowa – Zapobieganie i profilaktyka
Neuralgia poopółpaścowa (PHN) jest przewlekłym bólem neuropatycznym utrzymującym się po ustąpieniu zmian skórnych półpaśca, stanowiącym poważne powikłanie o znacznym wpływie na jakość życia pacjentów, zwłaszcza osób powyżej 50 roku życia. Profilaktyka PHN opiera się przede wszystkim na szczepieniach przeciwko wirusowi varicella-zoster (VZV). Rekombinowana szczepionka Shingrix wykazuje wysoką skuteczność w zapobieganiu półpaścowi (około 96%, 95% CI 90%-98%) oraz PHN (około 90%), z ochroną utrzymującą się co najmniej 4 lata. Zalecana jest dla osób ≥50 lat, w tym z obniżoną odpornością od 19 roku życia, podawana w dwóch dawkach w odstępie 2-6 miesięcy. Żywa atenuowana szczepionka Zostavax, podawana w jednej dawce, wykazuje niższą skuteczność (51% w zapobieganiu półpaścowi i 66,5% w redukcji PHN) i nie jest zalecana u pacjentów z ciężką immunosupresją. Wczesne leczenie przeciwwirusowe (acyklowir, famcyklowir, walacyklowir) w ciągu 72 godzin od pojawienia się wysypki skraca czas trwania półpaśca i zmniejsza ryzyko PHN, choć acyklowir nie wykazuje wpływu na częstość PHN według przeglądu Cochrane. Wczesne stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (np. amitryptylina 25 mg/d) oraz leków przeciwpadaczkowych (gabapentyna, pregabalina) może dodatkowo zmniejszyć ryzyko rozwoju PHN i poprawić kontrolę bólu.
acyklowir, amitryptylina, blokada zewnątrzoponowa, ból neuropatyczny, dysfagia, gabapentyna, immunosupresja, karbamazepina, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwwirusowy, lek trójpierścieniowy przeciwdepresyjny, neuralgia poopółpaścowa, niedobór odporności, objaw prodromalny, ospa wietrzna, półpasiec, przezskórna elektryczna stymulacja nerwów, radiofrekwencja pulsacyjna, steroid, szczepionka atenuowana, szczepionka rekombinowana, toksyna botulinowa, układ odpornościowy, wirus varicella zoster, zwój Gassera, zwój gwiaździsty - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ramsaya hunta – Zapobieganie i profilaktyka
Zespół Ramsaya Hunta jest poważnym powikłaniem reaktywacji wirusa varicella-zoster (VZV) w zwoju kolanka nerwu twarzowego, manifestującym się porażeniem nerwu twarzowego i zmianami pęcherzykowymi. Profilaktyka opiera się na szczepieniach: przeciw ospie wietrznej (varicella vaccine) u dzieci od 12. miesiąca życia, z efektywnością około 92%, oraz przeciw półpaścowi (shingles vaccine) u osób ≥50 lat. Szczepionka Shingrix, podawana w dwóch dawkach w odstępie 2-6 miesięcy, wykazuje ponad 90% skuteczność w zapobieganiu półpaścowi i neuralgii popółpaścowej, redukując ryzyko zachorowania o 97% u osób >50 lat i o 91% u osób >70 lat. Szczepienia są szczególnie zalecane u osób starszych, immunosupresyjnych oraz u tych, które nie przebyły ospy wietrznej. Wczesne rozpoznanie i leczenie w ciągu 72 godzin od wystąpienia objawów z zastosowaniem acyklowiru i prednizonu zwiększa szansę całkowitego wyzdrowienia do 75%, podczas gdy opóźnienie terapii do 7 dni obniża ją do 30%.
acyklowir, degeneracja nerwów, famcyklowir, infekcja pierwotna, kortykosteroid, lek immunosupresyjny, lek przeciwwirusowy, neuralgia popółpaścowa, osłabiony układ odpornościowy, porażenie nerwu twarzowego, powikłanie oczne, prednizon, reaktywacja wirusa, Shingrix, szczepionka przeciwko ospie wietrznej, szczepionka przeciwko półpaścowi, szczepionka rekombinowana, szczepionka żywa atenuowana, sztuczne łzy, uszkodzenie rogówki, walacyklowir, wirus ospy wietrznej i półpaśca, wirus varicella zoster, zespół Ramsaya Hunta, Zostavax, zwój kolanka nerwu twarzowego - Leksykon chorób i schorzeń
Grypa – Zapobieganie i profilaktyka
Grypa jest ostrą infekcją dróg oddechowych wywołaną przez wirusy grypy, stanowiącą istotne zagrożenie zdrowotne globalnie. Podstawową i najskuteczniejszą metodą profilaktyki jest coroczne szczepienie, które zmniejsza ryzyko zachorowania o 40-60% przy odpowiednim dopasowaniu szczepionki do krążących wirusów. Szczepienia są rekomendowane dla wszystkich osób powyżej 6. miesiąca życia, ze szczególnym uwzględnieniem grup wysokiego ryzyka, takich jak osoby powyżej 65 lat, dzieci poniżej 5 lat, kobiety w ciąży, osoby z chorobami przewlekłymi oraz personel medyczny. Szczepionki dostępne są w formie inaktywowanej (IIV), żywej atenuowanej (LAIV) oraz rekombinowanej, a dla seniorów zalecane są preparaty o wyższej dawce lub z adiuwantem (np. Fluzone High-Dose, Fluad). Odporność rozwija się około 2 tygodnie po szczepieniu, dlatego zaleca się podanie szczepionki do końca października przed sezonem grypowym.
baloksawir marboksyl, chemioprofilaktyka przeciwwirusowa, choroba przewlekła, dezynfekcja powierzchni, dystans społeczny, działanie niepożądane, filtr HEPA, higiena oddechowa, higiena rąk, immunosupresja, inhibitor endonukleazy, inhibitor neuraminidazy, krążący wirus grypy, lek przeciwwirusowy, maseczka ochronna, metoda niefarmakologiczna, obniżona odporność, ognisko epidemiczne, oseltamiwir, powikłanie, powikłanie pogrypowe, profilaktyka farmakologiczna, profilaktyka poekspozycyjna, reakcja miejscowa, szczepienie przeciwko grypie, szczepionka atenuowana, szczepionka inaktywowana, szczepionka rekombinowana, szczepionka z adiuwantem, wirus grypy, zanamiwir - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw grypie – Epidemiologia
Globalny System Nadzoru i Reagowania na Grypę (GISRS), utworzony przez WHO, obejmuje 125 ośrodków w 96 krajach i od 1973 roku prowadzi selekcję szczepów wirusa grypy do szczepionek. Rocznie testuje się ponad 600 000 próbek klinicznych, co umożliwia monitorowanie ewolucji antygenowej wirusów grypy, w tym dryftu antygenowego, szczególnie w przypadku wirusów A(H3N2). Proces produkcji szczepionek trwa 6-8 miesięcy, co może powodować niedopasowanie szczepów szczepionkowych do krążących wirusów. Nowe technologie, takie jak szczepionki komórkowe, rekombinowane oraz platformy RNA/DNA, oferują potencjał poprawy dopasowania i elastyczności w adaptacji szczepionek w trakcie sezonu grypowego. Skuteczność szczepionek (VE) w sezonie 2024-2025 w USA wynosiła 40-60% przy dobrym dopasowaniu antygenowym, zmniejszając ryzyko hospitalizacji u dzieci o około 50% oraz ryzyko zgonu u dorosłych o 36%. Nadzór epidemiologiczny i monitorowanie wyszczepialności prowadzone są w wielu krajach, m.in. w USA, Australii, Kanadzie, Holandii, Nowej Zelandii i Walii, z wyszczepialnością w grupie 65+ wahającą się od 58,2% (Utah, USA) do 72,5% (Walia, sezon 2023/24).
Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom, choroba grypopodobna, Globalny System Nadzoru i Reagowania na Grypę, mutacja adaptacyjna, nadzór syndromiczny, nadzór wirusologiczny, narkolepsja, sekwencjonowanie genomu, skuteczność szczepionki przeciw grypie, Światowa Organizacja Zdrowia, szczep szczepionkowy, szczepionka czterowalentna, szczepionka komórkowa, szczepionka rekombinowana, szczepionka trójwalentna, wirus grypy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Euvax B 10 mcg antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg)/0,5 ml szczepionka 1-dawkowa dla dzieci; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka EUVAX B, zawierająca 10 μg oczyszczonego antygenu powierzchniowego HBV (HBsAg) adsorbowanego na 0,25 mg Al³⁺ w dawce 0,5 ml, wykazuje wysoką immunogenność i bezpieczeństwo potwierdzone w licznych badaniach klinicznych obejmujących różne grupy wiekowe. Mechanizm działania opiera się na indukcji produkcji przeciwciał o wysokim mianie, zapewniających ochronę przed zakażeniem HBV. W badaniach porównawczych z szczepionką plazmatyczną oraz innymi szczepionkami rekombinowanymi EUVAX B wykazał porównywalną lub wyższą immunogenność, a działania niepożądane były łagodne i przemijające. Szczepionka jest skuteczna zarówno przy schematach 0, 1, 2 miesiące, jak i 0, 1, 6 miesięcy, przy czym ten drugi schemat zapewnia długotrwałą odporność.
antygen HBs, antygen HBsAg, antygen krztuśca, antygen powierzchniowy, badanie randomizowane, cykl szczepienia, działanie niepożądane, HBV, immunogenność, indukcja przeciwciał, miano przeciwciał, odpowiedź immunologiczna, rekombinacja DNA, serokonwersja, szczepionka plazmatyczna, szczepionka rekombinowana, wirusowe zapalenie wątroby, wodorotlenek glinu, WZW typu B - Leksykon chorób i schorzeń
Neuralgia poprzeczna – Zapobieganie i profilaktyka
Neuralgia poprzeczna (post-herpetic neuralgia, PHN) jest najczęstszym powikłaniem półpaśca, manifestującym się przewlekłym bólem neuropatycznym utrzymującym się miesiącami lub latami po ustąpieniu wysypki. Profilaktyka PHN opiera się przede wszystkim na szczepieniach, z preferowaną rekombinowaną szczepionką Shingrix, która wykazuje skuteczność około 96% w zapobieganiu półpaścowi oraz ponad 90% ochronę przed PHN, niezależnie od wieku pacjenta. Zalecane jest podawanie dwóch dawek w odstępie 2-6 miesięcy osobom powyżej 50. roku życia, w tym tym, którzy wcześniej otrzymali żywą szczepionkę Zostavax. Leczenie przeciwwirusowe (acyklowir, famcyklowir, walacyklowir) w ciągu 72 godzin od pojawienia się wysypki zmniejsza nasilenie i czas trwania ostrego półpaśca, choć dowody na skuteczność w zapobieganiu PHN są niejednoznaczne. Amitryptylina w dawce 25 mg/dobę podawana w fazie ostrej półpaśca redukuje częstość występowania PHN z 35% do 16% (NNT=5), a techniki interwencyjne, takie jak blokady zewnątrzoponowe z lekami znieczulającymi i steroidami, mogą dodatkowo zmniejszać ryzyko rozwoju neuralgii.
acyklowir, adalimumab, amitryptylina, blokada nerwowa, blokada przykręgowa, blokada zewnątrzoponowa, ból neuropatyczny, dysfagia, etanercept, famcyklowir, fenytoina, gabapentyna, infliksimab, karbamazepina, kortykosteroidy doustne, lek przeciwpadaczkowy, lek trójpierścieniowy przeciwdepresyjny, neuralgia popółpaścowa, neuralgia poprzeczna, ospa wietrzna, półpasiec, półpasiec oczny, pregabalina, Shingrix, szczepionka atenuowana, szczepionka przeciwko półpaścowi, szczepionka rekombinowana, TENS, walacyklowir, wirus ospy wietrznej, wirus varicella zoster, wysypka półpaścowa, Zostavax, zwój gwiaździsty - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Euvax B 20 mcg antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg)/ml, szczepionka 1-dawkowa dla dorosłych; 1 dawka (1 ml)
Szczepionka EUVAX B zawiera 20 mikrogramów antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg) w dawce 1 ml i jest przeznaczona do stosowania u dorosłych. Przeciwwskazaniem do jej podania jest nadwrażliwość na antygen HBsAg, produkowany metodą rekombinacji DNA w komórkach drożdży Saccharomyces cerevisiae, oraz na składniki pomocnicze, w tym wodorotlenek glinu (0,5 mg Al³⁺) pełniący rolę adiuwanta. Przed szczepieniem konieczne jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu alergologicznego, zwłaszcza w kierunku reakcji anafilaktycznych lub innych objawów nadwrażliwości po wcześniejszych szczepieniach przeciwko WZW typu B lub preparatach zawierających podobne składniki.
adiuwant, antygen HBsAg, inżynieria genetyczna, konsultacja alergologiczna, nadwrażliwość na składniki pomocnicze, nadwrażliwość na substancję czynną, objawy nadwrażliwości, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, rekombinacja DNA, Saccharomyces cerevisiae, szczepionka przeciwko WZW B, szczepionka rekombinowana, wodorotlenek glinu, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Euvax B 20 mcg antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg)/ml, szczepionka 1-dawkowa dla dorosłych; 1 dawka (1 ml)
Przedkliniczne badania szczepionki EUVAX B, rekombinowanego preparatu przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, wykazały korzystny profil bezpieczeństwa. W badaniach toksyczności ostrej zastosowano pojedynczą dawkę zawierającą 20 µg antygenu powierzchniowego HBsAg, która nie wywołała istotnych efektów toksycznych w modelach zwierzęcych. Dodatkowo, badania toksyczności po podaniu wielokrotnym potwierdziły brak toksyczności przewlekłej, co wskazuje na dobrą tolerancję preparatu przy długoterminowym stosowaniu. Antygen HBsAg produkowany metodą rekombinacji DNA w komórkach Saccharomyces cerevisiae oraz adsorbowany na 0,5 mg Al³⁺ wodorotlenku glinu, nie wykazał potencjalnych zagrożeń zdrowotnych w badaniach przedklinicznych.
antygen powierzchniowy HBsAg, badanie przedkliniczne, dawka wielokrotna, efekt toksyczny, profil bezpieczeństwa leku, rekombinacja DNA, Saccharomyces cerevisiae, szczepionka EUVAX B, szczepionka rekombinowana, toksyczność ostra, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność przewlekła, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wodorotlenek glinu - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw grypie – Leczenie
Szczepionka przeciw grypie pozostaje najskuteczniejszą metodą profilaktyki, zalecaną dla osób od 6 miesięcy życia, ze szczególnym uwzględnieniem pacjentów onkologicznych, osób z obniżoną odpornością, kobiet w ciąży oraz seniorów powyżej 65. roku życia. Skuteczność szczepionek w redukcji ryzyka zachorowania na grypę wynosi 40-60%, a pełna ochrona rozwija się po 10-14 dniach od podania. Dostępne są różne formy szczepionek: inaktywowane, żywe atenuowane (przeciwwskazane u immunosupresyjnych), wysokodawkowe, z adiuwantem, rekombinowane oraz oparte na hodowli komórkowej. Szczególnie u osób starszych rekomendowane są szczepionki wysokodawkowe lub z adiuwantem, natomiast pacjenci onkologiczni powinni otrzymać inaktywowaną szczepionkę, najlepiej przed rozpoczęciem terapii przeciwnowotworowej lub między cyklami leczenia. Szczepienie kobiet w ciąży jest bezpieczne i chroni również noworodka przez pierwsze 6 miesięcy życia.
aerozol donosowy, anafilaksja, białko hemaglutyniny, biorca przeszczepu, choroba autoimmunologiczna, choroba nowotworowa, ciężka reakcja alergiczna, inhibitor endonukleazy, inhibitor neuraminidazy, inhibitor punktów kontrolnych, komórki macierzyste, krew pępowinowa, lek immunosupresyjny, lek przeciwwirusowy, obniżona odporność, odpowiedź immunologiczna, pacjent onkologiczny, przeciwciało przeciwko wirusowi, przeszczep allogeniczny, przeszczep autologiczny, przeszczepienie szpiku kostnego, reakcja alergiczna, reumatoidalne zapalenie stawów, szczepionka inaktywowana, szczepionka nanocząsteczkowa, szczepionka przeciw grypie, szczepionka rekombinowana, szczepionka wysokodawkowa, szczepionka z adiuwantem, szczepionka żywa atenuowana, terapia immunosupresyjna, terapia przeciwnowotworowa, układ odpornościowy, wirus grypy, wirus grypy typu A, wirus grypy typu B - Leksykon substancji czynnych
Antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg) jest głównym składnikiem rekombinowanych szczepionek, takich jak Engerix B i Euvax B, dostępnych w dawkach 10 μg/0,5 ml dla dzieci oraz 20 μg/1 ml dla dorosłych. Szczepionki te zawierają inaktywowany antygen adsorbowany na wodorotlenku glinu, co wzmacnia odpowiedź immunologiczną. W kontekście ciąży brak jest kompleksowych danych klinicznych dotyczących wpływu HBsAg na rozwój płodu, jednak przyjmuje się, że ryzyko niekorzystnego oddziaływania jest nieistotne. Szczepienie kobiet w ciąży powinno być rozważane wyłącznie przy wyraźnych wskazaniach medycznych, po indywidualnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka. W okresie laktacji nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepienia, choć dane dotyczące przenikania antygenu do mleka matki są ograniczone.
antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B, charakterystyka produktu leczniczego, Engerix-B, Euvax B, inaktywowana szczepionka wirusowa, karmienie piersią, odpowiedź immunologiczna, szczepionka rekombinowana, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wodorotlenek glinu, wpływ na płód, zdolność rozrodcza - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Euvax B 10 mcg antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg)/0,5 ml szczepionka 1-dawkowa dla dzieci; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka Euvax B, zawierająca 10 mikrogramów antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg) w dawce 0,5 ml, wykazuje nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz obsługiwania maszyn. Preparat ten, będący rekombinowaną szczepionką adsorbowaną na wodorotlenku glinu, minimalnie oddziałuje na funkcje psychomotoryczne, co pozwala pacjentom na kontynuowanie tych czynności bez istotnych ograniczeń po szczepieniu. Niemniej jednak, ze względu na możliwość indywidualnej wrażliwości na składniki szczepionki, zaleca się krótką obserwację pacjenta (15-30 minut) po podaniu preparatu, zwłaszcza przed podjęciem prowadzenia pojazdu lub obsługi maszyn.